Johann Sebastian Bach (31 marca 1685 w Eisenach - 28 lipca 1750 w Lipsku; wymawiane jako BAHK) był niemieckim kompozytorem i organistą. Żył w ostatniej części epoki baroku. Najbardziej znany jest z Toccaty i Fugi d-moll, Pasji wg św. Mateusza, Pasji wg św. Jana, Mszy h-moll oraz Koncertów brandenburskich. Kilka lat spędził pracując na dworach szlacheckich. Tu powstała większość jego muzyki kameralnej i orkiestrowej. Przez większość życia pracował jednak w kościele, gdzie oczekiwano od niego pisania muzyki kościelnej. Bach pisał prawie każdy rodzaj muzyki z wyjątkiem opery. Pod koniec życia muzyka zaczęła zmieniać się w stronę stylu klasycznego, jednak Bach pozostał wierny estetyce baroku i rozwijał jej techniki, przede wszystkim kontrapunkt i polifonię. Przez to niektórzy współcześni uważali go za staroświeckiego, ale dziś jego twórczość jest uznawana za szczytowe osiągnięcie epoki baroku. Obok Mozarta i Beethovena, Bach jest powszechnie uważany za jednego z największych kompozytorów w historii muzyki.

Życie i kariera

Bach pochodził z długiej rodziny muzyków. Owdowiał wcześnie — jego rodzice zmarli, gdy był dzieckiem — i kształcił się u starszych krewnych, m.in. u brata Johann'a Christopha Bach. Jako młodzieniec uczęszczał do szkoły w Lüneburgu (St. Michaelis), gdzie poznał różne style muzyczne i rozwijał umiejętności kompozytorskie. Pracował na wielu stanowiskach: był organistą i kapelmistrzem w Arnstadt i Mühlhausen, nadwornym organistą i koncertmistrzem w Weimarze, kapelmistrzem w Kothen, a od 1723 roku pełnił funkcję kantora (Thomaskantor) i dyrektora muzycznego w Lipsku, gdzie odpowiadał za oprawę muzyczną w kościołach i nauczanie w szkole parafialnej.

Styl i twórczość

Bach tworzył w stylu barokowym, szczególnie wyróżniał się mistrzostwem w kontrapunkcie (fuga) i polifonii. Pisał zarówno muzykę sakralną (kantaty, passiony, msze), jak i świecką (koncerty, muzyka kameralna, suity, sonaty). Eksperymentował z systemami strojenia — jego Das wohltemperierte Klavier (Dobrze temperowany klawisz) jest jedną z najważniejszych prac pokazujących praktyczne użycie strojenia równomiernego i służyło do nauki gry i kompozycji.

Najważniejsze dzieła

  • Koncerty brandenburskie – zbiór sześciu koncertów orkiestrowych o dużej różnorodności obsad i stylów.
  • Pasja wg św. Mateusza i Pasja wg św. Jana – monumentalne dzieła chóralne na Wielki Tydzień.
  • Msza h-moll – późna, wieloczęściowa msza, łącząca elementy liturgiczne i koncertujące formy.
  • Das wohltemperierte Klavier – dwie księgi preludiów i fug we wszystkich tonacjach, podręcznik techniki i harmonii.
  • Wariacje Goldbergowskie – arcydzieło muzyki klawiszowej, oraz Sztuka fugi (Die Kunst der Fuge) – traktat muzyczny i kompozycja ukazująca możliwości kontrapunktu.
  • Dzieła organowe (preludia, fughetty, toccaty), kantaty kościelne i świeckie, koncerty na różnych instrumentach oraz liczne utwory kameralne i pedagogiczne.

Rodzina i uczniowie

Bach był dwukrotnie żonaty (m.in. z Anną Magdaleną) i miał liczne potomstwo; kilku jego synów, np. Carl Philipp Emanuel Bach i Johann Christian Bach, stało się ważnymi kompozytorami epoki klasycyzmu. Jego uczniowie i następcy rozpowszechnili wiedzę o jego technikach kompozytorskich w całej Europie.

Ostatnie lata i spuścizna

Pod koniec życia Bach miał problemy ze wzrokiem — przeszedł operacje oczu, po których jego wzrok uległ pogorszeniu. Zmarł w 1750 roku. Po jego śmierci część repertuaru przestała być wykonywana, lecz w XIX wieku doszło do ponownego odkrycia jego muzyki, m.in. dzięki Fryderykowi Mendelssohnowi, który przyczynił się do wystawienia Pasji wg św. Mateusza. Od tamtej pory Bach jest studiowany i wykonywany na całym świecie; jego muzyka ma ogromny wpływ na rozwój harmonii, form muzycznych i technik kompozytorskich.

Schyłkowa uwaga: Bach nie komponował oper, ale jego dorobek obejmuje prawie wszystkie inne gatunki ówczesnej muzyki, od małych utworów pedagogicznych po wielkie formy oratoryjne i koncertowe. Jego dzieła nadal są przedmiotem badań, interpretacji i nieustannych wykonań na całym świecie.