Johann Christian Bach — londyński kompozytor klasycyzmu (1735–1782)
Johann Christian Bach — londyński kompozytor klasycyzmu. Życie i twórczość najmłodszego syna J.S. Bacha, wpływ na Mozarta i rozwój muzyki klasycznej.
Johann Christian Bach (ur. 5 września 1735 r. w Lipsku, zm. 1 stycznia 1782 r. w Londynie) był kompozytorem okresu klasycyzmu. Był jedenastym i najmłodszym synem wielkiego kompozytora Johanna Sebastiana Bacha. Często nazywany jest "londyńskim Bachem" lub "angielskim Bachem", ponieważ wiele lat spędził mieszkając w Londynie. Stał się sławny na całym świecie, zarówno jako kompozytor, jak i wykonawca. Wolfgang Amadeus Mozart lubił jego muzykę i wiele się nauczył, jak pisać dobre koncerty, patrząc na koncerty J.C. Bacha.
Wczesne życie i kształcenie
Johann Christian Bach urodził się w Lipsku jako najmłodszy syn J.S. Bacha. W młodości otrzymał staranne wykształcenie muzyczne w rodzinnym środowisku — pierwsze lekcje kompozycji i gry zapewniła mu rodzina oraz lokalne szkoły muzyczne. W połowie XVIII wieku wyjechał do Włoch, gdzie pogłębiał swoje studia muzyczne i zapoznał się z włoską operą oraz stylem galant. We Włoszech zetknął się z nauczycielami i praktyką, która ukształtowała jego późniejszy język muzyczny: melodyczność, przejrzystą fakturę i umiłowanie efektownych, ale eleganckich form.
Kariera we Włoszech i przejście do Londynu
W czasie pobytu we Włoszech J.C. Bach zdobył doświadczenie jako autor oper i muzyki teatralnej, co przyczyniło się do jego rozpoznawalności w Europie. W kolejnych latach przeniósł się do Londynu, gdzie jego twórczość i działalność wykonawcza zyskały szerokie uznanie. W stolicy Anglii prowadził ożywioną działalność koncertową — występował jako klawesynista i fortepianista, organizował koncerty, komponował koncerty fortepianowe, symfonie, opery, muzykę kameralną oraz utwory sakralne. Jego styl odpowiadał gustom publiczności angielskiej — był lżejszy i bardziej „przystępny” niż wielogłosowa sztuka dojrzałego baroku.
Styl muzyczny i zasługi
- Styl galant i klasyczny: J.C. Bach reprezentował estetykę przejścia od baroku do klasycyzmu — stawiał na klarowną melodykę, homofoniczną fakturę i wyraziste tematy.
- Rozwój koncertu: jego koncerty klawesynowe i fortepianowe miały istotny wpływ na ukształtowanie się formy koncertu klasycznego; wprowadzały nową równowagę między solistą a orkiestrą oraz elegancką kantylenę solową.
- Popularyzacja fortepiana: działał w okresie, gdy fortepian zyskiwał na znaczeniu — jego utwory przyczyniły się do popularyzacji tego instrumentu w życiu koncertowym Londynu.
Wpływ na Mozarta i innych kompozytorów
Wolfgang Amadeus Mozart poznał dzieła J.C. Bacha i cenił je wysoko — młody Mozart inspirował się stylem londyńskiego Bacha, zwłaszcza w kontekście pisania koncertów i pracy nad formą. J.C. Bach był jednym z ogniw, które przyczyniły się do rozpowszechnienia nowej estetyki klasycznej w całej Europie; jego muzyka oddziaływała także na innych kompozytorów i wykonawców tamtego czasu.
Dzieła i gatunki
J.C. Bach tworzył w różnych gatunkach. W jego dorobku znajdują się m.in.:
- koncerty klawesynowe i fortepianowe,
- symfonie i uwertury,
- opery (zarówno seria, jak i buffa),
- muzyka kameralna (sonaty, kwartety),
- utwory religijne i chóralne.
Jego kompozycje cechuje przystępność, finezja melodyczna i umiejętność łączenia słodyczy melodii z przejrzystą architekturą formalną.
Ostatnie lata i dziedzictwo
Johann Christian Bach zmarł 1 stycznia 1782 roku w Londynie. Po śmierci przez pewien czas jego muzyka była mniej grana, lecz od XIX i XX wieku nastąpiły ponowne zainteresowania jego twórczością — badacze i wykonawcy zaczęli odkrywać wartość jego wkładu w rozwój klasycznej formy koncertowej i stylu galant. Dziś J.C. Bach jest postrzegany jako ważna postać przejściowa między barokiem a klasycyzmem, która miała realny wpływ na kształt muzyki europejskiej drugiej połowy XVIII wieku.
Gdzie szukać nagrań i źródeł
Współcześnie jego utwory są dostępne na płytach i w katalogach bibliotek muzycznych. Warto sięgnąć po nagrania koncertów klawesynowych i fortepianowych oraz wybory symfonii i muzyki kameralnej, aby poznać charakterystyczny, elegancki styl „londyńskiego Bacha”.
Johann Christian Bach, namalowany w Londynie przez Thomasa Gainsborough, 1776 r.
Życie
Dzieciństwo
Rodzicami Johanna Christiana Bacha byli Johann Sebastian Bach i Anna Magdalena Bach. Urodził się w Lipsku, w Niemczech. Jego sławny ojciec był jednym z ostatnich kompozytorów epoki baroku. Jego ojciec miał już 50 lat, gdy urodził się J.C. Bach, nic więc dziwnego, że gdy Johann Christian dorastał, styl muzyki bardzo się zmienił od czasu, gdy Johann Sebastian pisał swoje wielkie dzieła. Johann Christian należał do okresu klasycyzmu. Miał 15 lat, gdy zmarł jego ojciec. Przeprowadził się do Berlina, gdzie jego przyrodni brat Carl Philipp Emanuel Bach, który był już sławnym kompozytorem, udzielał mu kolejnych lekcji muzyki.
Włochy
Od 1756 roku Johann Christian przez wiele lat mieszkał we Włoszech, gdzie najpierw studiował kontrapunkt u Padre Martiniego w Bolonii, a później u Giovanniego Battisty Sammartiniego. W 1760 r. został organistą w katedrze w Mediolanie. Wkrótce jednak zaczął odnosić sukcesy jako kompozytor operowy i porzucił pracę w katedrze, aby móc pracować w teatrze i więcej podróżować po Włoszech.
Johann Christian został wychowany w kościele luterańskim, ale we Włoszech stał się katolikiem. Ożenił się z włoską sopranistką Cecylią Grassi. Była ona o osiem lat starsza od Johanna Christiana i być może z tego powodu nigdy nie mieli dzieci.
Lata londyńskie
W 1762 r. przeniósł się do Londynu. Odnosił tam wielkie sukcesy, zarabiał dużo pieniędzy i mógł wygodnie żyć. Znał rodzinę królewską i wielu ważnych arystokratów, a także sławnych ludzi, takich jak malarz Gainsborough oraz muzyk i pisarz Charles Burney. Król Jerzy III i królowa Charlotte poszli w 1763 r. posłuchać jego pierwszej londyńskiej opery Orione. Udzielał królowej lekcji muzyki.
Żył w czasach, gdy fortepian stawał się popularnym instrumentem, a klawesyn stawał się staromodny. J.C. Bach napisał wiele utworów na fortepian i dał pierwszy koncert muzyki fortepianowej w Londynie w 1768 roku. Napisał 6 koncertów klawiszowych i zadedykował je królowej. Ostatnia część VI Koncertu to zbiór wariacji na temat God Save the King. Stało się to bardzo popularnym utworem w tamtych czasach. Napisał wiele piosenek, które stały się popularne w jego czasach. Były one często wykonywane w Vauxhall Gardens, parku, do którego chodziło wielu ludzi, aby się zabawić.
Wiele koncertów dał razem z Carlem Friedrichem Ablem, znanym graczem na violi da gamba. Abel i Bach mogli znać się już jako dzieci, ponieważ ich ojcowie pracowali razem w Cöthen w Niemczech. W kwietniu 1764 r. J.C. Bach spotkał 8-letniego Mozarta, który wraz z ojcem Leopoldem odwiedził Londyn. Razem grali duety na klawesynie.
Komponował kantaty, muzykę kameralną, utwory klawiszowe i orkiestrowe, opery, symfonie i pieśni. Wiele utworów zostało wydanych w Londynie i Paryżu.
W ostatnich latach swojego życia stracił wiele pieniędzy. Seria koncertów Bach-Abel przynosiła straty, a jeden ze służących Bacha ukradł mu 1000 funtów, co w tamtych czasach było bardzo dużą sumą. Jego stan zdrowia zaczął się pogarszać, a kiedy zmarł, zostawił żonę z ogromnym długiem. Królowa Charlotte pomogła spłacić część długu, a wdowa po Bachu wróciła do Włoch.
Został pochowany na cmentarzu St Pancras w Londynie.
Przeszukaj encyklopedię