Kiedy Fryderyk wstąpił na tron jako "król w Prusach" w 1740 roku, Prusy składały się z rozproszonych terytoriów, w tym Cleves, Mark i Ravensberg na zachód od Świętego Cesarstwa Rzymskiego; Brandenburgii, Hither Pomerania i Dalekiego Pomorza na wschód od Cesarstwa; oraz dawnego Księstwa Pruskiego, poza granicami Cesarstwa graniczącego z Rzeczpospolitą Polsko-Litewską. Został on mianowany królem w Prusach, ponieważ była to tylko część historycznych Prus; miał on ogłosić się królem Prus po przejęciu większości pozostałych w 1772 roku.
Działania wojenne i podbój
Celem Fryderyka była modernizacja i zjednoczenie jego bezbronnie oderwanych od siebie ziem; w tym celu prowadził on wojny głównie z Austrią, której dynastia Habsburgów panowała jako święci cesarze rzymscy, niemalże nieprzerwanie od XV wieku do 1806 roku. Fryderyk ustanowił Prusy piątą i najmniejszą europejską potęgą, wykorzystując surowce, które uprawiał jego oszczędny ojciec.
Pierwsza wojna śląska (1740-1742), będąca częścią wojny o sukcesję austriacką (1740-1748), zaowocowała zdobyciem przez Fryderyka polskiej części Śląska. Austria próbowała odzyskać Śląsk w drugiej wojnie śląskiej (1744-1745), ale Fryderyk odniósł ponowne zwycięstwo i zmusił Austrię do trzymania się poprzednich warunków pokojowych. Pruska własność Śląska dała królestwu kontrolę nad Odrą.
Habsburska Austria i Bourbon France, tradycyjni wrogowie, sprzymierzyli się w rewolucji dyplomatycznej z 1756 r. po upadku Sojuszu Angielsko-Austriackiego. Fryderyk szybko zawarł sojusz z Wielką Brytanią na konwencji westminsterskiej. Gdy sąsiednie kraje zaczęły spiskować przeciwko niemu, Fryderyk był zdeterminowany, by uderzyć pierwszy. W dniu 29 sierpnia 1756 r. jego dobrze przygotowana armia przekroczyła granicę i najechała na Saksonię, rozpoczynając w ten sposób wojnę siedmioletnią, która trwała do 1763 roku. Za atak na neutralną Saksonię i przymusowe włączenie wojsk saksońskich do armii pruskiej po oblężeniu Pirny w październiku 1756 r. spotkał się z powszechną krytyką.
W obliczu koalicji, w skład której wchodziły Austria, Francja, Rosja, Saksonia i Szwecja, a jego sojusznikami były tylko Wielka Brytania i Hanower, Fryderyk ograniczył się do utrzymania w wojnie Prus, mimo że jego terytoria były często najeżdżane.
Nagła śmierć cesarzowej Elżbiety Rosyjskiej doprowadziła do władzy jej pro-pruskiego bratanka, Piotra III. Doprowadziło to do upadku koalicji antypruskiej. Mimo że Fryderyk nie zdobył żadnego terytorium na mocy traktatu hubertusburskiego, udało mu się utrzymać Śląsk. Prusy stały się popularne na wielu terenach niemieckojęzycznych.
Pod koniec życia Fryderyk zaangażował także Prusy w mniejszą wojnę o sukcesję bawarską w 1778 r., w której powstrzymał austriackie próby wymiany austriackiej Holandii na Bawarię. Kiedy w 1784 r. cesarz Józef II|próbował ponownie tego schematu, Fryderyk utworzył Fürstenbund, co sprawiło, że Niemcy postrzegali go jako obrońcę niemieckich swobód, w przeciwieństwie do jego wcześniejszej roli w ataku na cesarskich Habsburgów.
Fryderyk często osobiście prowadził swoje siły zbrojne i podczas bitwy miał sześć koni zastrzelonych spod niego. Fryderyk jest często podziwiany jako jeden z największych geniuszy taktycznych wszechczasów, zwłaszcza za to, że używał ukośnego porządku bitwy. Jeszcze ważniejsze były jego sukcesy operacyjne, zwłaszcza w zapobieganiu zjednoczeniu przeważających liczbowo armii przeciwnych i znajdowaniu się na właściwym miejscu we właściwym czasie, aby utrzymać wrogie wojska z dala od pruskiego terytorium. W liście do swojej matki Marii Teresy austriacki współrządzący cesarz Józef II napisał,
Kiedy król pruski mówi o problemach związanych ze sztuką wojenną, którą intensywnie studiował i na której przeczytał każdą możliwą książkę, to wszystko jest napięte, solidne i niezwykle pouczające. Nie ma żadnych obwodów, daje dowód rzeczowy i historyczny na to, co twierdzi, bo jest dobrze zorientowany w historii... Geniusz i człowiek, który mówi z podziwem. Ale wszystko, co mówi, zdradza knave'a.
Modernizacja Prusy
Fryderyk przekształcił Prusy z europejskiego zacofania w silne gospodarczo i politycznie zreformowane państwo. Jego podbój Śląska, który zapewnił nowym przemysłom pruskim surowce, przyczynił się do pobudzenia produkcji przemysłowej i rozwoju, chroniąc je wysokimi taryfami celnymi i minimalnymi ograniczeniami w handlu wewnętrznym. Modernizacja mechanizmów i technologii państwa umożliwiła także Fryderykowi podjęcie w 1747 r. masowego sześcioletniego programu melioracyjnego i "rekultywacyjnego" na północnych bagnach kraju. Ten racjonalistycznie ukierunkowany program, który Fryderyk postrzegał jako "oswajanie" i "podbój" "bezużytecznej" i "barbarzyńskiej" przyrody, stworzył około 150 tys. akrów ziemi uprawnej, ale także wyeliminował rozległe pokosy naturalnych siedlisk, zniszczył bioróżnorodność regionu i wyparł wiele rdzennych społeczności. Z pomocą francuskich ekspertów, Fryderyk zreorganizował również pruską politykę podatkową, wprowadzając system podatków pośrednich, który był bardziej lukratywny niż poprzednia polityka podatków bezpośrednich. Fryderyk zlecił także wspieranie handlu wybitnemu pruskiemu kupcowi Johannowi Ernstowi Gotzkowskiemu. Gotzkowsky polecił Fryderykowi zreformować pruski system opłat drogowych i ograniczeń w imporcie oraz wybudować dużą fabrykę jedwabiu, która miałaby konkurować z francuskim handlem jedwabiem. W 1763 r., kiedy Gotzkowsky zbankrutował podczas kryzysu finansowego w Amsterdamie, Fryderyk przejął jego fabrykę porcelany.
Za swoich rządów Frederick przewodniczył również reformie waluty krajowej. Skutki wojny siedmioletniej i przejęcia Śląska zmieniły gospodarkę, deprecjonując walutę narodową i prowadząc do wysokiej inflacji w całym kraju. Pruski edykt menniczy z maja 1763 r. zrewaloryzował walutę narodową, stabilizując kursy wysoko zdeprecjonowanego bilonu i nakazując płacenie podatków w walucie o wartości przedwojennej. Inni europejscy władcy wkrótce podjęli podobne reformy monetarne, które przyczyniły się do obniżenia cen w całym regionie.
Fryderyk przewodniczył również innym ważnym działaniom modernizacyjnym w Prusach, w tym tworzeniu nowoczesnej biurokracji rządowej, kultywowaniu jednego z najbardziej cenionych w Europie systemów edukacyjnych oraz zniesieniu tortur i kar cielesnych.
Po przejęciu Prus Królewskich (Prusy Zachodnie) w 1772 r., Fryderyk zmienił również swój tytuł z "KrólawPrusach", który był tytułem królewskim używanym od koronacji Fryderyka I, na "Króla Prus", podkreślając coraz większe znaczenie jego państwa i własne znaczenie jako władcy.
Tolerancja religijna
Fryderyk był na ogół orędownikiem tolerancji religijnej, w tym przyjmowania jezuitów, ucieczki przed tłumieniem papieża Klemensa XIV, jako nauczyciel na Śląsku, Warmii i w okręgu Netze. Interesowało go przyciąganie do swego kraju wielu umiejętności, czy to jezuickich nauczycieli, obywateli Hugenotów, czy żydowskich kupców i bankierów, zwłaszcza z Hiszpanii. Chciał rozwijać się w całym kraju. Jako przykład tej praktycznej, ale nie do końca bezstronnej tolerancji, Fryderyk napisał w swojej Polityce Testamentowej, że:
Mamy zbyt wielu Żydów w miastach. Są oni potrzebni na polskiej granicy, ponieważ na tych terenach tylko Hebrajczycy prowadzą handel. Jak tylko oddalisz się od granicy, Żydzi stają się niekorzyścią, tworzą klify, zajmują się kontrabandą i poddają się wszelkim rasistowskim sztuczkom, które są szkodliwe dla chrześcijańskich mieszczan i kupców. Nigdy nie prześladowałem nikogo z tej czy innej sekty [sic]; myślę jednak, że byłoby rozsądnie zwrócić uwagę, aby ich liczba nie wzrosła.
Żydzi na granicy z Polską byli więc zachęcani do prowadzenia wszelkiego możliwego handlu i otrzymywali od króla wszelką ochronę i wsparcie, jak każdy inny obywatel pruski. O sukcesie integracji Żydów w tych dziedzinach życia społecznego, do której zachęcał ich Fryderyk, świadczy rola, jaką odegrał Gerson von Bleichröder w finansowaniu wysiłków Bismarcka na rzecz zjednoczenia Niemiec.
Za czasów Fryderyka wiele nieużytków stało się ziemią uprawną, Prusy szukały nowych kolonistów. Fryderyk wielokrotnie podkreślał, że narodowość i religia nie mają dla niego znaczenia.
Architektura
Fryderyk zlecił wybudowanie w swojej stolicy, Berlinie, słynnych budynków, z których większość istnieje do dziś, takich jak Opera Narodowa w Berlinie, Biblioteka Królewska (dziś Biblioteka Narodowa w Berlinie), Katedra św. Jadwigi i Pałac Księcia Henryka (obecnie siedziba Uniwersytetu Humboldta). Król wolał jednak spędzać czas w swojej letniej rezydencji w Poczdamie, gdzie zbudował pałac Sanssouci, najważniejsze dzieło północnoniemieckiego rokoka. Sanssouci, co tłumaczy się z francuskiego jako "beztroski" lub "bez obaw", był dla Fryderyka schronieniem. "Rokoko Fryderyka" powstał za czasów Georga Wenzeslausa von Knobelsdorffa.
Późniejsze lata
Pod koniec życia Frederick spędzał coraz więcej czasu samotnie. Jego krąg przyjaciół w Sanssouci stopniowo wymierał bez zastępstw, a Fryderyk stawał się coraz bardziej krytyczny i arbitralny, ku frustracji służby cywilnej i korpusu oficerskiego. Mieszkańcy Berlina zawsze dopingowali króla, gdy wracał do miasta z wycieczek po prowincjach lub przeglądów wojskowych, ale Fryderyk nie czerpał przyjemności z jego popularności wśród ludu pospolitego, wolał raczej towarzystwo swoich domowych chartów włoskich, które określił mianem "markizów de Pompadour" jako kpiny z Madame de Pompadour. Fryderyk zmarł w fotelu w swoim gabinecie w pałacu Sanssouci 17 sierpnia 1786 roku.
Fryderyk chciał być pochowany obok swoich chartów na tarasie winnicy od strony korpusu de logis w Sanssouci. Jego bratanek i następca Fryderyk Wilhelm II nakazał natomiast złożenie ciała obok ojca w kościele garnizonu poczdamskiego. Pod koniec II wojny światowej Adolf Hitler polecił przenieść trumny Fryderyka i Fryderyka Wilhelma I, a także Paula von Hindenburga i jego żony najpierw do podziemnego bunkra pod Berlinem, a następnie ukryć je w kopalni soli niedaleko miasta Bernrode w Niemczech, aby uchronić je przed zniszczeniem. Armia amerykańska odkryła cztery trumny 27 kwietnia 1945 r., za grubym na 6 stóp (1,8 m) murem murowanym w głębi kopalni, i przeniosła je do piwnic zamku Marburg, punktu zbiórki odzyskanych "skarbów" nazistowskich. W ramach tajnego projektu "Operation Bodysnatch" armia amerykańska przeniosła obu królów najpierw do kościoła Elżbiety w Marburgu, a następnie do Burg Hohenzollern w pobliżu miasta Hechingen. Po zjednoczeniu Niemiec ciało Fryderyka Wilhelma zostało złożone w mauzoleum cesarza Fryderyka Chopina w kościele pokoju Sanssouci.
W 205. rocznicę jego śmierci, 17 sierpnia 1991 r., trumna Fryderyka leżała w stanie w sądzie honorowym Sanssouci, przykryta pruską flagą i eskortowana przez straż honorową Bundeswehry. Po zmroku ciało Fryderyka zostało ostatecznie złożone na tarasie winnicy w Sanssouci, zgodnie z jego ostatnią wolą bez pompatii i w nocy ("... Im übrigen will ich, was meine Person anbetrifft, in Sanssouci beigesetzt werden, ohne Prunk, ohne Pomp und bei Nacht...". (1757)).
Cytaty
- "Mówię po francusku do moich ambasadorów, po angielsku do moich rachunków, po włosku do mojej pani, po łacinie do mojego Boga i po niemiecku do mojego konia."
- "Wykształcony człowiek może być łatwo rządzony."
