Cesarstwo Rosyjskie (1721-1917): definicja, historia i dane
Cesarstwo Rosyjskie (1721–1917): kompleksowy przewodnik po historii, ustroju, danych demograficznych i terytorialnych — kluczowe fakty, mapy i ciekawostki.
Cesarstwo Rosyjskie, zwane również Rosją Cesarską, było krajem, który rozciągał się zarówno w Europie, jak i w Azji. Formalny początek Cesarstwa datuje się na 1721 rok, kiedy to ogłosił je Piotr I z Rosji. Wcześniej państwo to wywodziło się z Księstwa Moskiewskiego i z tytułu carów (tsarów) rozwijało się przez wieki, scalając obszary wokół Moskwy i ekspandując w głąb Eurazji. Dynastia Romanowa panowała od początku XVII wieku aż do upadku monarchii w XX wieku.
Ustrój i struktura państwa
Była to monarchia absolutna rządzona przez cesarzy (często nazywanych carami), którzy uważali, że posiadają boskie prawo królów do sprawowania władzy nad poddanymi. W praktyce car miał szerokie prerogatywy wykonawcze, ustawodawcze i sądownicze. Oficjalnie system ten określano też jako carska władza.
W XIX wieku Rosja była podzielona administracyjnie na gubernie (gubernije) i okręgi, a w niektórych regionach funkcjonowały szczególne formy autonomii (na przykład Finlandia, Królestwo Polskie po kongresie wiedeńskim miało ograniczoną autonomię do późniejszych procesów rusyfikacji). Stolica państwa do 1918 r. była w Sankt Petersburgu (przemianowanym w 1914 r. na Petrogrod).
Dane demograficzne i kulturowe
W 1914 r. Imperium Rosyjskie zajmowało powierzchnię około 21 799 825 km². W 1897 r. liczyło 128 200 000 mieszkańców (rok 1897). Językiem administracji i elit był, zgodnie z przepisami, językiem urzędowym — język rosyjski, jednak w obrębie imperium funkcjonowało wiele języków i kultur. Oficjalną religią dominującą była Cerkiew Prawosławna (Prawosławna), która odgrywała ważną rolę w legitymizacji władzy carskiej.
Gospodarka i społeczeństwo
Cesarstwo było wielonarodowe i wielokulturowe. Społeczeństwo miało silną strukturę stanową: na szczycie stała szlachta i urzędnicy, następnie mieszczanie oraz duża masa chłopstwa. Do połowy XIX wieku dominującą formą gospodarowania na wsi było poddaństwo: chłopi przywiązani do ziemi i zależni od właścicieli. W 1861 roku reformy Aleksandra II znosiły pańszczyznę (Emancypacja chłopów), co było jednym z ważniejszych przełomów społeczno-gospodarczych, choć reformy nie rozwiązały wszystkich problemów biedy i nierówności.
W drugiej połowie XIX i na początku XX wieku nasilała się industrializacja: rozwijały się przemysł ciężki, kopalnictwo, tekstylia i kolej (najsłynniejszym projektem była linia Kolei Transsyberyjskiej). Mimo to większość ludności nadal utrzymywała się z rolnictwa, a urbanizacja i rozwój klasy robotniczej doprowadziły do społecznych napięć.
Polityka wewnętrzna i reforma konstytucyjna
Cesarstwo było prowadzone przez cara, który miał szeroką kontrolę nad państwem. W tym absolutnej monarchii tylko car mógł tworzyć i uchylać prawa. Kluczowym momentem kryzysu politycznego była rewolucja 1905 roku, po której car nadał nową konstytucję i zgodził się na utworzenie Dumy – częściowo wybieranego zgromadzenia przedstawicielskiego (parlamentem). Reforma ta jednak nie zakończyła napięć politycznych: car nadal zachował duże uprawnienia wykonawcze, a system polityczny pozostał daleki od pełnej reprezentatywności.
Polityka zagraniczna i konflikty
Cesarstwo Rosyjskie było wielką potęgą i jednym z największych imperiów swojej epoki. Jego polityka ekspansji obejmowała m.in. aneksję terytoriów nad Bałtykiem, na Kaukazie, w Azji Środkowej oraz rozwój osadnictwa na Syberii aż do Pacyfiku. W XIX wieku Rosja brała udział w wojnach napoleońskich i w konflikcie krymskim (1853–1856), który ujawnił słabości armii i administracji. Porażka w wojnie z Japonią (1904–1905) zwiększyła niezadowolenie wewnętrzne.
W 1914 r. Rosja wkroczyła do I wojny światowej po stronie Ententy. Konflikt przyniósł ogromne straty ludzkie i gospodarcze oraz pogłębił chaos polityczny, co przyspieszyło upadek monarchii w 1917 roku.
Kultura i nauka
Cesarstwo Rosyjskie miało bogate życie kulturalne i intelektualne. Literatura rosyjska tej epoki (m.in. dzieła Lwa Tołstoja, Fiodora Dostojewskiego), muzyka (np. Piotr Czajkowski), malarstwo i rozwój nauki (m.in. prace Mendelejewa i innych uczonych) miały duży wpływ na europejskie i światowe dziedzictwo kulturowe. Równocześnie rozwijała się rosyjska myśl polityczna i krytyczna (inteligencja), która odegrała ważną rolę w przemianach społecznych.
Upadek i dziedzictwo
W wyniku narastających kryzysów wojennych, gospodarczego załamania i protestów społecznych, w marcu 1917 roku, po Rewolucji Rosyjskiej, car abdykował, a formalnie państwo zostało proklamowane republiką. Okres przejściowy i dalsze wydarzenia rewolucyjne (w tym przewrót bolszewicki w październiku 1917 r.) doprowadziły do rozpadu Cesarstwa i ostatecznej likwidacji carskiej władzy. Skutkiem była długa wojna domowa i w 1922 r. utworzenie Związku Radzieckiego.
Kluczowe dane
- Powierzchnia (1914): około 21 799 825 km²
- Ludność (spis 1897): 128 200 000
- Język urzędowy: język rosyjski
- Dominująca religia: Cerkiew Prawosławna (Prawosławna)
- Ustrój: monarchia absolutna z carem na czele
- Dynastia: Romanowa
- Stolica (do 1918): Sankt Petersburg (Petrogród)
- Waluta: rubel
Cesarstwo Rosyjskie pozostawiło złożone dziedzictwo: wielkie osiągnięcia kulturalne i naukowe oraz spuściznę polityczną i społeczną, której konsekwencje odczuwalne były na długo po jego upadku.
Społeczeństwo rosyjskie
Większość ludzi w Cesarskiej Rosji to chłopi. Mieszkali głównie na wsi do końca XIX wieku, kiedy to wyzwolenie pańszczyzny uwolniło ich od gospodarstw, w których musieli przebywać. Mogli poślubić kogo chcieli, posiadać majątek i głosować.
Kilku ludzi było szlachcicami, zwanymi też bojarami. Byli wykształceni i cieszyli się wyższym prestiżem. Pod koniec XIX wieku wielu wykształconych chciało usunąć cara i dać ludziom więcej władzy.
Rewolucja i po
W 1917 r. I wojna światowa spowodowała, że złe warunki pracy ludzi, którzy pracowali w fabrykach stały się jeszcze gorsze z powodu braku żywności. Ludzie obwiniali o to cara i buntowali się. Miasta takie jak Sankt Petersburg i Moskwa stanęły w obliczu zamieszek. Wkrótce car został zmuszony do abdykacji w czasie rewolucji lutowej w 1917 roku. Po rewolucji październikowej został zamordowany wraz z rodziną. W 1922 r. większa część Imperium Rosyjskiego stała się Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, czyli ZSRR, gdy rząd komunistyczny wygrał rosyjską wojnę domową. Niektóre z powiatów Cesarstwa uciekły, ale największe z nich zostały zmuszone do przedostania się do ZSRR.
Pytania i odpowiedzi
P: Kto założył Imperium Rosyjskie?
O: Piotr I założył Imperium Rosyjskie w 1721 roku.
P: Jak nazywało się to państwo, zanim stało się Imperium Rosyjskim?
A: Zanim stało się Imperium Rosyjskim, było znane jako Księstwo Moskiewskie.
P: Kiedy zakończyło się Imperium Rosyjskie?
A: Imperium Rosyjskie skończyło się w marcu 1917 roku po rewolucji rosyjskiej, gdy zostało ogłoszone republiką.
P: Jaki typ rządu miało imperium?
A: W Imperium Rosyjskim panowała monarchia absolutna, rządzona przez carów z rodu Romanowów, którzy wierzyli, że mają boskie prawo do swojego narodu.
P: Jak duży był jego obszar w 1914 roku?
A: W 1914 roku jego powierzchnia wynosiła około 21 799 825 km².
Q: Ile osób mieszkało tam w 1897 roku?
A: W 1897 roku liczba ludności wynosiła 128 200 000 osób.
P: Jaki język i kościół były oficjalne w tym kraju?
A: Językiem urzędowym tego kraju był język rosyjski, a jego oficjalnym kościołem - Rosyjski Kościół Prawosławny.
Przeszukaj encyklopedię