Rewolucja lutowa (rosyjski: Февральская Революция, Fevralskaya Revolyuziya) z 1917 roku była rewolucją, która zakończyła monarchię w Imperium Rosyjskim. Cara Mikołaja II zastąpił rząd tymczasowy. Był to początek rewolucji rosyjskiej. Przyczyną rewolucji lutowej były problemy, które pozostały po I wojnie światowej, w tym trudności gospodarcze i inne, które spowodowały napięcia wśród ludności.

Przyczyny

Do najważniejszych przyczyn rewolucji należały: długotrwały i wyniszczający udział Rosji w wojnie, ogromne straty ludzkie, kryzys zaopatrzenia (zwłaszcza brak chleba w miastach), zapaść transportu oraz pogłębiające się nierówności społeczne. Kryzys polityczny i utrata zaufania do dworu carskiego były pogłębione przez afery i fatalne decyzje wojenne. W tych warunkach narastało niezadowolenie robotników, żołnierzy i chłopów, a także części inteligencji i biurokracji.

Przebieg wydarzeń

Rewolucja wybuchła w lutym według kalendarza juliańskiego (stąd nazwa), odpowiadającym początkom marca w kalendarzu gregoriańskim. Bezpośrednim zapalnikiem były strajki i demonstracje robotnicze w Piotrogrodzie (Petrograd), które zaczęły się m.in. w związku z obchodami Międzynarodowego Dnia Kobiet i protestami przeciwko brakowi żywności. W wielu dzielnicach doszło do masowych demonstracji, rozruchów i starć z policją.

Kluczowy moment nastąpił, gdy część garnizonu petrogradzkiego odmówiła strzelania do demonstrantów i zamiast tego przyłączyła się do protestów. Wobec załamania porządku publicznego Duma Państwowa powołała Komitet Tymczasowy, a przedstawiciele wojska i robotników zaczęli tworzyć rady (sowiety) – przede wszystkim Petrogradzki Sowiet. W wyniku tych wydarzeń car Mikołaj II abdykował - formalnie zrzekł się tronu na początku marca 1917 (w zależności od stosowanego kalendarza daty podawane są różnie) i wkrótce władza przeszła w ręce rządu tymczasowego.

Rząd tymczasowy i „dwuwładza”

Po abdykacji powstał rząd tymczasowy, złożony głównie z przedstawicieli liberalnych partii i członków Dumy. Jego pierwszym szefem został książę Gieorgij Lwow, później znaczącą rolę odgrywał Aleksander Kiereński. Równocześnie powstawały sowiety – rady robotnicze i żołnierskie, które reprezentowały interesy mas i żądały głębszych zmian. Sytuacja polityczna charakteryzowała się tzw. „dwuwładzą” (dwoevlastie) – formalną władzą przejął rząd tymczasowy, podczas gdy realne wpływy miały często sowiety kontrolujące struktury uliczne, zakładowe i wojskowe.

Skutki i znaczenie

Rewolucja lutowa zakończyła ponad trzystuletnie panowanie dynastii Romanowów i zniosła autokratyczne rządy cara. Wprowadziła krótkotrwałe reformy polityczne: zapowiedziano wolności obywatelskie, amnestię dla więźniów politycznych oraz przygotowania do ustanowienia konstytucji i zgromadzenia konstytucyjnego. Jednocześnie rząd tymczasowy zdecydował się kontynuować udział Rosji w wojnie, co okazało się decyzją kontrowersyjną i osłabiającą jego poparcie.

Nie rozwiązano najważniejszych problemów społecznych – zwłaszcza kwestii ziemi i pokoju – co otworzyło drogę do dalszego radykalizowania się nastrojów i wzrostu poparcia dla partii radykalnych, przede wszystkim bolszewików. W konsekwencji rewolucja lutowa przygotowała grunt pod kolejne wydarzenia rewolucyjne w 1917 roku, w tym rewolucję październikową, która ostatecznie przejęła władzę.

Postacie i skala

  • Główne postacie: Mikołaj II, przewodniczący Dumy M. Rodzianko, książę G. Lwow, Aleksander Kiereński.
  • Udział społeczny: protesty i strajki obejmowały setki tysięcy ludzi — robotników, pracownic (dużą rolę odegrały kobiety), żołnierzy i mieszkańców miast.
  • Ofiary: podczas zrywów i ulicznych starć były ofiary śmiertelne i ranni; dokładne liczby różnią się w źródłach, ale represje i przemoc miały realny, masowy charakter.

Rewolucja lutowa była więc wydarzeniem o charakterze zarówno spontanicznym, jak i politycznie znaczącym: obaliła carat, wprowadziła nowe instytucje władzy i rozpoczęła okres gwałtownych, szybkich przemian społeczno-politycznych w Rosji.