Wojna siedmioletnia (1756–1763): przyczyny, strony i skutki

Wojna siedmioletnia (1756–1763): kompleksowe omówienie przyczyn, stron konfliktu i skutków politycznych, militarnych i kolonialnych oraz zmian granic i dyplomacji.

Wojna siedmioletnia trwała od 1756 do 1763 roku. Uczestniczyła w niej większość wielkich mocarstw europejskich. Początkowo składała się ona z dwóch konfliktów. Jeden był głównie między Wielką Brytanią a Francją. Drugi był między Prusami a ich wrogami: Francją, Austrią, Rosją i Szwecją. Jego korzenie tkwią we wcześniejszym konflikcie, w wojnie o sukcesję austriacką. Wojna ta była znana pod różnymi nazwami w różnych miejscach. W Stanach Zjednoczonych nazywa się ją Wojną Francuską i Indyjską. We francuskiej Kanadzie nazywa się ją Wojna o Podbój. Zarówno w Szwecji jak i w Prusach nazywano ją wojną pomorską. W Indiach nazywana jest trzecią wojną karnatycką. Jeśli chodzi o konflikt między Prusami a Austrią, nazywa się ją trzecią wojną śląską.

Kolonializm był wtedy powszechny. W czasie wojny interesy handlowe Cesarstwa Brytyjskiego były przeciwstawiane interesom Bourbonów (we Francji i Hiszpanii). Hohenzollernowie (w Prusach) i Habsburgowie (święci cesarze rzymscy i arcyksiążęta w Austrii) skonfrontowali się ze sobą. Pojawiły się też konflikty o to, kto kontroluje jakie części Śląska. Rewolucja dyplomatyczna" stworzyła obóz anglo-pruski, sprzymierzony z kilkoma mniejszymi państwami niemieckimi, a później z Portugalią, a także obóz austro-francuski, sprzymierzony ze Szwecją, Saksonią, a później z Hiszpanią.

Przyczyny konfliktu

• Rywalizacja dynastii i ambicje terytorialne — po wojnie o sukcesję austriacką trwały spory zwłaszcza o kontrolę nad Śląskiem.
• Zmiana układów sojuszniczych („rewolucja dyplomatyczna”) — tradycyjne sojusze uległy przetasowaniu, co stworzyło zaskakujące kombinacje państw po dwóch stronach konfliktu.
• Kolonialna rywalizacja — walka o dominację handlową i kolonie między Wielką Brytanią a Francją rozlała się na Amerykę Północną, Karaiby, Indie i inne regiony.
• Wzrost militaryzmu i ambicje Prus — król Prus Fryderyk II dążył do zabezpieczenia i rozszerzenia pozycji Prus w Europie Środkowej.

Strony konfliktu

Wojna siedmioletnia toczyła się na wielu frontach, a uczestnicy tworzyli dwie główne koalicje:

• Obóz anglo–pruski — wiodącą rolę odgrywały Wielka Brytania i Prusy, wspierane przez niektóre państewka niemieckie oraz później Portugalię, a także.
• Obóz austro–francuski — Austria i Francja, wspierane przez Rosję, Szwecję, Saksonię i ostatecznie Hiszpanię.

Główne teatry działań i przebieg wojny

Wojna miała kilka odrębnych teatrów działań:

• Europa środkowa — główny konflikt między Prusami a koalicją Austrii, Rosji i Saksonii. Fryderyk II rozpoczął w 1756 roku inwazję na Saksonię, by zneutralizować groźbę otoczenia; w kolejnych latach rozegrały się bitwy m.in. pod Kolinem (1757), Rossbach (1757) i Leuthen (1757). Wojna europejska była bardzo kosztowna i przyniosła przemiany na polu dyplomatycznym (np. śmierć carycy Elżbiety w 1762 roku i polityka Piotra III sprzyjająca Prusom znacząco wpłynęły na sytuację).
• Ameryka Północna — znana tam jako Wojna Francuska i Indyjska, była to walka o kontrolę nad terytoriami i handlem. Przełomowym rokiem był 1759 (tzw. annus mirabilis), kiedy British zdobyli Quebec (bitwa na Plaines of Abraham) i stopniowo opanowali Kanadę francuską.
• Indie — w konflikcie znanym jako trzecia wojna karnatycka (Indiach nazywana jest), Brytyjczycy i Francuzi rywalizowali o wpływy w Indiach; polityczne i militarne zwycięstwa Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej umocniły pozycję Brytyjczyków.
• Karaiby, Afryka Zachodnia i inne kolonie — walki morskie i desanty kolonialne osłabiły pozycję Francji i jej sojuszników, jednocześnie wzmacniając pozycję morską Wielkiej Brytanii.

Główne wydarzenia końcowe i traktaty

• 1763 — traktat paryski (Treaty of Paris) zakończył działania między Wielką Brytanią, Francją i Hiszpanią: Francja straciła większość swoich posiadłości w Ameryce Północnej (m.in. Kanada), Hiszpania otrzymała od Francji Luizjanę w wyniku wcześniejszego porozumienia, a Wielka Brytania zyskała znaczące terytoria i przewagę morską.
• 1763 — traktat hubertusburski (Treaty of Hubertusburg) zakończył konflikt między Prusami, Austrią i Saksonią w Europie; potwierdził on pruskie posiadanie Śląska i przywrócił zasadniczo status quo ante bellum na kontynencie.

Skutki wojny

• Wzrost znaczenia Wielkiej Brytanii — wyniesiona z wojny jako największe mocarstwo kolonialne i morskie, z dominującymi pozycjami w Amerykach i Indiach.
• Prusy jako potęga europejska — utrzymanie Śląska i przetrwanie wobec koalicji wrogów wzmocniło pozycję Prus w Europie Środkowej.
• Osłabienie Francji — utrata kolonii i potężne wydatki militarne pogłębiły francuski kryzys finansowy, co miało długofalowe konsekwencje polityczne.
• Konsekwencje gospodarcze i społeczne — wojna znacząco obciążyła budżety państw, przyspieszyła reformy wojskowe i administracyjne oraz zwiększyła długi państw, co później wpływało na napięcia wewnętrzne (np. we Francji).
• Wpływ na przyszłe konflikty — przesunięcia sił i doświadczenia wyniesione z wojny przyczyniły się do dalszych zmian równowagi sił w Europie oraz do napięć w koloniach, które w dłuższej perspektywie miały wpływ m.in. na rewolucję amerykańską i późniejsze wydarzenia XVIII wieku.

Znaczenie

Wojna siedmioletnia bywa nazywana pierwszą wojną światową ze względu na jej rozległość — równoczesne działania toczyły się w Europie, Ameryce, Afryce i Azji. Zmieniła układ sił w stosunkach międzynarodowych, przyspieszyła upadek jednej potęgi kolonialnej i wzrost innej, a także pozostawiła trwałe skutki polityczne i ekonomiczne w wielu krajach.

Pytania i odpowiedzi

P: Ile trwała wojna siedmioletnia?

P: Jakie były główne mocarstwa biorące udział w wojnie?

P: Co spowodowało wojnę?

P: Jak ten konflikt jest znany w różnych miejscach?

P: Jakie interesy były w tym okresie przeciwstawne?

P: Czy kolonializm był wtedy powszechny?

Szukaj według litery