Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy (ur. 3 lutego 1809 w Hamburgu, zm. 4 listopada 1847 w Lipsku) był niemieckim kompozytorem.

Jego dziadkiem był niemiecko-żydowski filozof Moses Mendelssohn. Był on jednym z wielkich kompozytorów okresu romantyzmu. Kochał muzykę wcześniejszych kompozytorów, takich jak Bach, Handel i Mozart, i budował na tradycji, którą oni stworzyli. Mendelssohn był cudownym dzieckiem. Już jako nastolatek komponował wielką muzykę. Pisał muzykę na orkiestrę, fortepian, organy, a także muzykę kameralną i muzykę do śpiewu. Jego koncert skrzypcowy jest jednym z najpopularniejszych koncertów, jakie kiedykolwiek napisano i jest grany przez wszystkich sławnych skrzypków. Dwie z jego melodii znają niemal wszyscy: hymn Hark the Herald Angels Sing oraz Marsz weselny, który tak często grany jest na zakończenie ślubu.

Życie i kariera

Felix Mendelssohn urodził się w zamożnej i wykształconej rodzinie. Już od maleńkości otoczony był opieką i wsparciem; jego rodzice zadbali o wszechstronną edukację muzyczną. W młodości dał się poznać jako niezwykły talent — komponował i występował publicznie jako dziecko. Jako nastolatek stworzył m.in. słynny Oktet smyczkowy, które przyniosło mu natychmiastowe uznanie.

W dorosłym życiu Mendelssohn działał zarówno jako kompozytor, jak i dyrygent oraz pedagog. W 1835 roku został dyrektorem orkiestry Gewandhaus w Lipsku, gdzie podniósł jej poziom artystyczny i rozsławił ją w Europie. Był też założycielem i pierwszym dyrektorem konserwatorium w Lipsku (1843), które do dziś należy do ważnych instytucji muzycznych.

Mendelssohn bywał często w Anglii — tam zdobył ogromną popularność jako dyrygent i kompozytor. W Anglii miały miejsce premiery niektórych jego ważnych dzieł i zyskał tam wierne grono słuchaczy.

Twórczość

Twórczość Mendelssohna łączy w sobie cechy klasycyzmu i romantyzmu: klarowność formy, symetrię frazy oraz liryczną melodykę. Pisał w różnych gatunkach: symfonie, koncerty, muzykę kameralną, utwory fortepianowe, chóralne i oratoria. Do najczęściej wykonywanych i najbardziej znanych należą:

  • Oktet smyczkowy – młodzieńcze dzieło, które uznaje się za jedno z najważniejszych w literaturze kameralnej XIX wieku;
  • Uwertura i muzyka incydentalna do Snu nocy letniej (A Midsummer Night's Dream), skąd pochodzi słynny Marsz weselny;
  • Koncert skrzypcowy e-moll – jedno z najpopularniejszych i technicznie wymagających koncertowych dzieł skrzypcowych;
  • Cykl „Songs Without Words” (Lieder ohne Worte) – krótkie, śpiewne miniatury fortepianowe o dużej ekspresji;
  • Symfonie, z których do najbardziej znanych należą tzw. „Włoska” (IV) i „Szkocka” (III), charakteryzujące się barwną instrumentacją i osobistą atmosferą;
  • Oratorium „Elias” (Elijah) – ogromne dzieło chóralne, które przyniosło mu sławę jako twórcy scen chóralnych.

Rola w odrodzeniu muzyki Bacha i działalność wykonawcza

Mendelssohn był jednym z najważniejszych promotorów twórczości Johanna Sebastiana Bacha w XIX wieku. W 1829 r. zainicjował głośne wykonanie Pasji wg św. Mateusza, co przyczyniło się do ponownego zainteresowania dziełami Bacha. Jako dyrygent i organizator koncertów wprowadzał do repertuaru zarówno muzykę dawną, jak i nowe utwory, łącząc tradycję z żywym wykonawstwem.

Osobiste losy i śmierć

Rodzina Mendelssohna wywodziła się z tradycji żydowskiej, jednak rodzice przyjęli chrześcijaństwo i dodali do nazwiska człon „Bartholdy”. Felix wraz z rodzeństwem wychowywał się w atmosferze liberalnej, przyjaznej sztuce. Jego siostra Fanny Mendelssohn również była utalentowaną kompozytorką i pianistką.

Mendelssohn zmarł nagle w wieku 38 lat. Śmierć ta była dużym szokiem dla środowiska muzycznego — pozostawiła niedokończone plany twórcze i pedagogiczne. Jego krótki, lecz bardzo intensywny dorobek znacząco wpłynął na rozwój muzyki XIX wieku.

Styl i znaczenie

Styl Mendelssohna cechuje się przejrzystością formy, melodyjnością i elegancją. Wypracował własny język muzyczny, który łączył precyzję klasyczną z emocjonalnością romantyczną. Jego muzyka do dziś jest chętnie wykonywana — zarówno utwory kameralne i fortepianowe, jak i wielkie formy orkiestrowe i chóralne.

Dziedzictwo

Mendelssohn pozostawił bogaty dorobek, który wpłynął na kolejne pokolenia muzyków i publiczność na całym świecie. Jego utwory nadal są stałym elementem repertuaru koncertowego, a instytucje, które współtworzył (jak konserwatorium w Lipsku), przetrwały jako ośrodki kształcenia muzycznego. Dzięki działalności wykonawczej i edytorskiej przyczynił się także do odnowienia zainteresowania muzyką dawną, zwłaszcza Bachowską.