William Shakespeare (chrzc. 26 kwietnia 1564 - 23 kwietnia 1616) był angielskim dramaturgiem, poetą i aktorem. Przypisuje mu się autorstwo około 39 sztuk teatralnych oraz dwóch długich poematów opublikowanych za jego życia — Venus and Adonis (1593) i The Rape of Lucrece (1594). W 1609 r. wydano także zbiór jego 154 sonetów. Mieszkał w Stratford-upon-Avon, w Warwickshire, w Anglii. Jego sztuki wystawiane są nieprzerwanie od XVII wieku, a cytaty i nawiązania do jego tekstów pojawiają się w literaturze, kinie i języku potocznym na całym świecie.

Kariera teatralna

W 1594 r. był aktorem w The Chamberlain's Men, jednej z najważniejszych londyńskich trup teatralnych tamtej epoki. Z czasem stał się udziałowcem i głównym dramatopisarzem tego zespołu. Grupa ta, po objęciu patronatu królewskiego przez Jakuba I, działała jako King's Men i występowała m.in. w słynnym Globe Theatre, wzniesionym w 1599 roku.

Dzieła i gatunki

Twórczość Szekspira obejmuje dramaty różnych gatunków: historyczne, tragedie i komedie. Do jego najbardziej rozpoznawalnych tragedii należą Hamlet, Otello, Król Lear i Makbet. Wśród komedii są m.in. Sen nocy letniej, Jak wam się podoba, Wieczór dwunastego dnia i Wiele hałasu o nic. Napisał również utwory, które łączą rysy komedii i tragedii — tzw. tragikomedia (np. Burza, Zimowa opowieść) — co bywa uznawane za jedno z jego innowacyjnych osiągnięć. Szekspir pracował nad swoimi utworami głównie w latach 1590–1613; wiele z nich powstało w toku współpracy z aktorami i innymi dramatopisarzami.

Język, forma i tematyka

Szekspir pisał najczęściej w blank verse (wolnym wierszu) opartym na jambicznym pentametrze, ale stosował także rymy i dialogi prozą. Jego dramaty cechuje bogaty, metaforyczny język, dynamiczna akcja i złożone postaci psychologiczne. Poruszał uniwersalne tematy: miłość, zazdrość, władza, ambicja, zdrada, tożsamość, moralność i kondycja ludzka — dlatego jego utwory pozostają aktualne dla kolejnych pokoleń czytelników i widzów.

Wpływ na język: Szekspir jest często wymieniany jako autor, który wzbogacił język angielski o wiele nowych słów i fraz. Badacze przypisują mu wprowadzenie setek neologizmów i utrwalenie licznych wyrażeń, chociaż dokładna liczba „wymyślonych” słów (często podawana jako ok. 1 700) jest przedmiotem badań i dyskusji.

Publikacje i teksty źródłowe

Po śmierci Szekspira jego kolekcja dramatów została zebrana i wydana w 1623 roku w tzw. First Folio, które stało się podstawowym źródłem dla wielu współczesnych edycji. Teksty dramatów zachowały jednak wiele wariantów i błędów drukarskich, co sprawia, że edycje krytyczne często opierają się na porównywaniu różnych rękopisów, wydań i przekładów.

Dziedzictwo i recepcja

Szekspir wywarł ogromny wpływ na literaturę i teatr światowy. Jego sztuki były i są tłumaczone na setki języków, adaptowane w filmie, telewizji, operze i na scenach teatralnych na całym świecie. Pomimo okresowych zmian popularności i kontrowersji (np. dyskusji o autorstwie niektórych utworów), większość badaczy literatury zgadza się co do centralnej roli Szekspira w rozwoju dramatu i języka angielskiego.

Dlaczego warto czytać i oglądać Szekspira? Jego dramaty oferują wielowarstwowe portrety postaci i sytuacji, w których czytelnik lub widz może rozpoznawać uniwersalne prawdy o ludzkich motywacjach. Są też źródłem doskonałych monologów, zwrotów i scenicznych wyzwań dla aktorów, co sprawia, że pozostają żywe na scenach i ekranach do dziś.