A Midsummer Night's Dream to sztuka Williama Shakespeare'a. Dokładna data napisania sztuki jest nieznana, jednak powszechnie przyjmuje się, że powstała w 1595 lub 1596 roku. Po raz pierwszy wydrukowano ją w 1600 roku, a w 1623 roku znalazła się w Pierwszym Folio, zbiorze dramatów Szekspira. W tekstach źródłowych, które Shakespeare mógł wykorzystać, wymienia się m.in. dzieła Plutarcha, Apuleusza, Owidiusza, Geoffreya Chaucera i Edmunda Spensera. Opis postaci podobnej do Pucka znaleźć można w "Odkryciu czarów" Reginalda Scotta (1584). Uważa się także, że sztuka mogła powstać z okazji wystawienia podczas uroczystości arystokratycznych — wymienia się m.in. śluby Elizabeth Vere (wnuczki lorda Burghleya) w 1595 roku lub Elizabeth Carey (córki sir George'a Careya) w 1596 roku.

Fabuła — krótki opis

Akcja sztuki koncentruje się na kilku współistniejących wątkach związanych z miłością, magią i teatrem. Główne wątki to:

  • Historia czterech młodych kochanków: Hermii, która kocha Lysandra, lecz jej ojciec chce, by wyszła za Demetriusza; Demetrius, który najpierw spotyka się z odrzuceniem Hermi, a potem jego uczucia ulegają zmianie; oraz Heleny, która bez wzajemności kocha Demetriusza.
  • Spór w królewskim dworze wróżek między królem Oberonem a królową Tytanią, który wywołuje magiczne ingerencje i przemiany.
  • Postaci komediowe — grupa nieporadnych rzemieślników (tzw. "rude mechanicals"), przygotowujących amatorskie przedstawienie na wesele księcia, oraz ich humorystyczny aktorski spektakl w spektaklu.
  • Równoległe wydarzenia na dworze ateńskim, gdzie książę Tezeusz i jego przyszła małżonka Hippolita przygotowują się do ślubu.

Większość akcji rozgrywa się nocą w tajemniczym lesie pod Atenami. Oberon zleca Puckowi (Robinowi Goodfellowowi) użycie magicznego eliksiru, który sprawia, że osoba budząca się po jego zastosowaniu zakochuje się w pierwszej napotkanej istocie. Puck popełnia serię pomyłek — eliksir trafia najpierw na Lysandra zamiast Demetriusza, przez co miłości młodych zostają pomieszane. W międzyczasie Puck przyczynia się do komicznej transformacji jednego z rzemieślników, Nicka Bottego (Bottoma), któremu wręcza osiodłaną głowę osła — na skutek czego Tytania zakochuje się w nim. Sztuka kończy się przywróceniem porządku: ukochani zostają połączeni z właściwymi partnerami, Tytania i Oberon się godzą, a rzemieślnicy wystawiają swój prymitywny, lecz ujmujący spektakl. Zakończenie zawiera słynne przemówienie Pucka, które rozważa granicę między snem a rzeczywistością.

Główne postacie

  • Tezeusz — książę Aten
  • Hippolyta — królowa Amazonek, narzeczona Tezeusza
  • Oberon — król wróżek
  • Tytania — królowa wróżek
  • Puck (Robin Goodfellow) — błazen Oberona, sprawca wielu magicznych zamieszania
  • Hermia, Lysander, Helena, Demetrius — czterej młodzi kochankowie tworzący centralny wątek miłosny
  • Nick Bottom i grupa rzemieślników

Tematy i motywy

Sztuka eksploruje wiele tematów, m.in.:

  • Magia i iluzja — las jako miejsce, gdzie działają siły nadprzyrodzone, rozmywające granice między snem a jawą.
  • Miłość — przedstawiona jako siła irracjonalna, zmienna i łatwo podatna na zewnętrzne wpływy.
  • Przemiana i tożsamość — zarówno dosłowna (metamorfoza Bottoma), jak i metaforyczna (zmiany uczuć i ról społecznych).
  • Sztuka o sztuce — motyw przedstawienia w przedstawieniu oraz refleksja nad naturą teatru i aktorstwa.
  • Komizm — połączenie słownej gry, pomyłek sytuacyjnych i fizycznej komedii.

Język, forma i styl

Szekspir łączy w sztuce język metryczny i prozę: część dialogów jest napisana w jambicznym pentametrze, pojawiają się także rymowane strofy oraz liczne piosenki i fragmenty liryczne. Kontrast pomiędzy szlachetnym językiem dworu, poetyckimi opisami świata wróżek i prostą, potoczną mową rzemieślników potęguje komiczny i dramaturgiczny efekt. Sztuka ma pięć aktów i jest często interpretowana jako lekka komedia, choć zawiera również głębsze, refleksyjne warstwy.

Adaptacje i wpływ kulturowy

Sztuka była wielokrotnie adaptowana i reinterpretowana w różnych mediach. W filmie jedną z pamiętnych kreacji Pucka zagrał Mickey Rooney. W muzyce klasycznej znany jest wkład Felixa Mendelssohna, który do sztuki napisał utwory incydentalne, z których najbardziej rozpoznawalne są Uwertura oraz Marsz weselny. Na podstawie dramatu powstała także opera autorstwa Benjamina Brittena, a temat posłużył choreografom: m.in. George Balanchine i Frederick Ashton stworzyli baletowe interpretacje. Sztuka była adaptowana wielokrotnie jako filmy, przedstawienia telewizyjne, inscenizacje plenerowe, a także przerabiana na nowoczesne wersje i kolaże kulturowe.

Wystawienia i recepcja

Od czasu pierwszych wystawień dramat cieszy się niesłabnącą popularnością. Dzięki lekkiej, wielowątkowej fabule oraz bogactwu postaci i obrazów jest chętnie inscenizowany zarówno w tradycyjnych, jak i awangardowych ujęciach. Krytycy i historycy literatury wskazują na wyjątkową umiejętność Szekspira łączenia elementów komicznych i poetyckich oraz na uniwersalność motywów związanych z miłością, fantazją i teatrem.

Znaczenie

Sen nocy letniej pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych i najczęściej wystawianych komedii Szekspira. Jego wpływ widać w literaturze, muzyce, tańcu i sztuce scenicznej — zarówno przez przetworzenia bezpośrednie, jak i przez inspiracje zaczerpnięte z motywów magii, przemiany i nieprzewidywalności miłości. Sztuka nie tylko bawi, lecz także skłania do refleksji nad naturą rzeczywistości, snu i wyobraźni.