Kontrabas jest powszechnie używaną nazwą dla dużego instrumentu strunowego. Inne terminy, być może bardziej poprawne, to kontrabas i kontrabas prosty. Jest on używany w orkiestrach, zespołach jazzowych, zespołach rockabilly, muzyce bluegrass i niektórych zespołach muzyki country. Gra niskie dźwięki muzyczne w zespołach muzycznych i kapelach. W zespołach jazzowych, te niskie dźwięki muzyczne nazywane są "linią basu". Kontrabas wygląda jak mniejsze instrumenty, takie jak skrzypce, altówka i wiolonczela.

Budowa i strojenie

Kontrabas ma dużą pudłową rezonansową część wykonaną zwykle z drewna (dźwiękowa płyta górna ze świerku, boki i tył z klonu), długi gryf z podstrunnicą (najczęściej hebanową) i cztery (rzadziej pięć) struny. Standardowe strojenie czterostrunowego kontrabasu to E1–A1–D2–G2 (strojone w kwartach). Spotyka się też warianty pięciostrunowe (dodające niskie C lub B) oraz alternatywne strojenia używane w muzyce rozrywkowej.

Wielkość instrumentu może się znacząco różnić — od 1/4 do pełnych 4/4 rozmiarów — co wpływa na długość skali (typowo około 105–110 cm u instrumentów pełnowymiarowych). Zależnie od stylistyki gry stosuje się różne rodzaje strun (stalowe, syntetyczne, jelitowe) oraz różne smyczki i ich włosie.

Techniki gry

Podstawowe techniki to:

  • Arco — gra smyczkiem, typowa w orkiestrze i muzyce klasycznej; istnieją dwa popularne chwyty smyczka: francuski (overhand) i niemiecki (underhand).
  • Pizzicato — szarpanie struny palcem; dominująca technika w jazzie, rockabilly i bluegrass.
  • Slap — perkusyjne uderzanie i szarpanie stosowane m.in. w rockabilly i nowoczesnym jazzie dla efektu rytmicznego.

Kontrabasista często czyta partię w kluczu basowym; w niektórych fragmentach orkiestralnych używa się również klucza tenorowego lub zapisów przeniesionych o oktawę w górę.

Rola w różnych stylach muzycznych

  • Orkiestra symfoniczna: fundament harmoniczny i rytmiczny, często wzmacniający dolne partie harmonii.
  • Jazz: prowadzenie "linii basu" (walking bass), zapewniające harmoniczne i rytmiczne oparcie dla sekcji rhythm oraz solistów.
  • Rockabilly / country / bluegrass: często pizzicato lub slap, pełni funkcję basu rytmicznego; w niektórych zespołach kontrabas zastępuje gitarę basową.
  • Muzyka kameralna i solowa: istnieje bogata literatura solo i kameralna dla kontrabasu, coraz częściej instrument pojawia się w roli solisty.

Krótka historia i rozwój

Kontrabas wywodzi się z instrumentów basowych renesansu i baroku (np. violone). W XVII–XVIII wieku ewoluował w kierunku współczesnej formy; przez stulecia zmieniały się kształty pudła, konstrukcja i techniki gry. W XX wieku kontrabas stał się nieodłącznym elementem zespołów jazzowych i muzyki rozrywkowej, a także rozwijało się wykonawstwo solowe i pedagogika instrumentu.

Praktyczne uwagi dla uczących się

  • Kontrabas jest instrumentem wymagającym — ze względu na rozmiar i siłę palców warto zacząć od właściwej pozycji ciała oraz dopasowanego rozmiaru instrumentu.
  • Nauka zarówno gry smyczkiem, jak i pizzicato daje największą uniwersalność wykonawczą.
  • W muzyce rozrywkowej często używa się wzmacniaczy i przetworników (pickup), co ułatwia pracę w zespołach głośniejszych stylistyk.

Kontrabas jest więc instrumentem o wielkiej wszechstronności — od podtrzymywania nut basowych w orkiestrze, przez groovy jazzowe linie basu, po charakterystyczne brzmienie w rockabilly i muzyce folkowej. Jego rola w muzyce polega zarówno na tworzeniu fundamentu harmonicznego, jak i na współtworzeniu rytmu zespołu.