Rajd flotylli do Gazy to wydarzenie, które miało miejsce 31 maja 2010 roku. Miało ono miejsce na międzynarodowych wodach Morza Śródziemnego, kiedy to izraelskie siły morskie przejęły flotyllę pomocy złożoną z sześciu statków przewożących 663 lub 682 propalestyńskich aktywistów z 37 krajów, znaną jako "Flotylla Wolności Gazy". Aktywiści próbowali przełamać blokadę Strefy Gazy i dostarczyć pomoc humanitarną. Podczas tego wydarzenia izraelskie siły wojskowe zajęły konwój sześciu statków przewożących towary, które powinny trafić na terytoria palestyńskie w formie pomocy. Na pokładach tych statków znajdowało się 663-682 osób. Statki zmierzały do portu w Gazie. Izrael zaproponował im lądowanie w innym porcie, aby pomoc mogła zostać skontrolowana, ale załoga odrzuciła tę propozycję. Podczas tego incydentu zginęło co najmniej dziewięć osób.

Kontext i cel flotylli

Flotylla Wolności została zorganizowana przez różne organizacje pozarządowe i grupy aktywistów (w tym turecką organizację IHH), z zamiarem przełamania morskiej blokady Strefy Gazy wprowadzonej przez Izrael po przejęciu władzy w Gazie przez Hamas w 2007 roku. Organizatorzy twierdzili, że konwój przewoził pomoc humanitarną i materiały niezbędne dla ludności cywilnej. Izrael uznawał blokadę za środek bezpieczeństwa mający zapobiegać przemytowi broni na terytorium kontrolowane przez Hamas i oferował przeładunek i przekazanie pomocy w izraelskich portach pod kontrolą, co organizatorzy odrzucili.

Przebieg incydentu

  • Rankiem i w nocy 31 maja 2010 izraelska marynarka przechwyciła konwój na międzynarodowych wodach. Operacja obejmowała okręty, łodzie desantowe i jednostki komandosów desantujących się na pokłady.
  • Największym i najważniejszym statkiem konwoju była turecka jednostka Mavi Marmara, na której doszło do najcięższych starć między aktywistami a desantującymi się żołnierzami.
  • Według relacji stron, na Mavi Marmara doszło do gwałtownego oporu: protestujący używali kijów, metalowych prętów, a izraelska strona twierdziła, że żołnierze byli atakowani także nożami i bronią improwizowaną. Siły izraelskie odpowiedziały ogniem w trakcie trwających walk.

Ofiary i szkody

  • W wyniku starć zginęło co najmniej dziewięć osób (większość z nich to obywatele Turcji), a dziesiątki osób zostały rannych zarówno po stronie aktywistów, jak i po stronie izraelskich żołnierzy (w tym kilkunastu rannych żołnierzy).
  • Na statkach skonfiskowano przewożone ładunki, a kilka jednostek zostało skierowanych do izraelskich portów w celu kontroli.

Reakcje i śledztwa

  • Incydent wywołał międzynarodowe oburzenie i krytykę; wiele państw i organizacji wezwało do wyjaśnienia okoliczności użycia siły.
  • Izrael przeprowadził własne dochodzenie wojskowe oraz dochodzenia prokuratorskie; w niektórych z nich uznano, że żołnierze działali w warunkach zagrożenia, inne krytykowały nadmierne użycie siły.
  • ONZ powołało niezależną Komisję (tzw. raport Palmera, 2011), która stwierdziła, że izraelska blokada Gazy miała elementy zgodne z międzynarodowym prawem, lecz użycie siły przez izraelskie siły podczas przejęcia flotylii było nieuzasadnione i „nadmierne” w wielu przypadkach.

Konsekwencje polityczne i dyplomatyczne

  • Incydent doprowadził do poważnego pogorszenia stosunków turecko‑izraelskich: Turcja odwołała ambasadorów, nałożyła sankcje dyplomatyczne i wystąpiła z żądaniami o odszkodowania i oficjalne przeprosiny.
  • W kolejnych latach prowadzone były negocjacje i postępowania prawne po obu stronach. W 2016 roku Izrael i Turcja osiągnęły porozumienie, na mocy którego Izrael wyraził ubolewanie i zgodził się wypłacić odszkodowania rodzinom ofiar; porozumienie to przywróciło stopniowo normalizację stosunków dyplomatycznych.
  • Wydarzenie miało też wpływ na debatę międzynarodową o legalności blokad morskich, prawie do użycia siły przy przejmowaniu statków w międzynarodowych wodach oraz o bezpiecznych sposobach dostarczania pomocy humanitarnej do obszarów objętych konfliktami.

Znaczenie

Rajd flotylli do Gazy pozostaje jednym z najbardziej kontrowersyjnych epizodów konfliktu izraelsko‑palestyńskiego w XXI wieku. Pokazał napięcie między próbami obywatelskiej akcji humanitarnej a strategią bezpieczeństwa państwowym oraz wywołał pytania o sposoby ochrony cywilów i zasady prowadzenia operacji wojskowych na morzu. Sprawa długotrwale wpłynęła na relacje międzynarodowe i była przedmiotem licznych analiz prawnych i politycznych.