Fidel Alejandro Castro Ruz ( audio) (13 sierpnia 1926 - 25 listopada 2016) był kubańskim rewolucjonistą i politykiem. Był premierem Kuby w latach 1959-1976, a prezydentem w latach 1976-2008. Latem 2006 roku, podczas rekonwalescencji po operacji, tymczasowo przekazał władzę swojemu bratu Raúlowi Castro. 19 lutego 2008 r. ogłosił, że nie wróci do władzy. Był u władzy przez 49 lat.

Wczesne życie i edukacja

Fidel Castro urodził się 13 sierpnia 1926 roku w miejscowości Birán w prowincji Oriente (obecnie prowincja Holguín). Był synem imigranta z Hiszpanii, Ángela Castro, będącego właścicielem ziemskim, oraz Lina Ruz González. Kształcił się w prywatnych szkołach, a następnie studiował prawo na Uniwersytecie Hawana, gdzie zaangażował się w działalność polityczną i antyimperialistyczną. Jego doświadczenia uniwersyteckie i kontakty z ruchami studenckimi ukształtowały późniejsze poglądy i metody działania.

Droga do władzy

W 1953 roku Fidel Castro zorganizował i poprowadził atak na koszary Moncada w Santiago de Cuba — nieudany zbrojny bunt przeciwko dyktaturze Fulgencio Batisty. Po aresztowaniu został skazany, wygłosił obronę znaną jako przemówienie "Historia mnie usprawiedliwi" i ostatecznie zwolniony w warunkach amnestii. Wyemigrował do Meksyku, gdzie w 1956 roku wraz z grupą bojowników (w tym z Ernesto "Che" Guevarą) wypłynął na jachcie Granma na Kubę, by wznowić walkę zbrojną.

Po lądowaniu i początkowych porażkach Castro i jego towarzysze schronili się w górach Sierra Maestra, skąd prowadzili wojnę partyzancką. Kampania zyskała poparcie części społeczeństwa i wojska. W efekcie narastającego kryzysu politycznego i militarnego, reżim Batisty upadł, a 1 stycznia 1959 roku Batista uciekł z kraju. Castro przejął władzę jako przywódca rządu rewolucyjnego.

Rządy i polityka

Po objęciu władzy Castro wdrożył radykalne reformy gospodarcze i społeczne. Wprowadzono m.in. reformę rolną, nacjonalizacje przemysłu i usług, masowe kampanie alfabetyzacyjne oraz rozbudowę systemu opieki zdrowotnej i edukacji publicznej. Stopniowo władza koncentrowała się w rękach ruchu rewolucyjnego i później Komunistycznej Partii Kuby.

Konfrontacja z USA, które początkowo wspierały Batistę i potem wprowadziły embargo gospodarcze, oraz narastająca współpraca Kuby ze Związkiem Radzieckim doprowadziły do kilku poważnych kryzysów, m.in. do inwazji w Zatoce Świń w kwietniu 1961 roku (odparta przez siły kubańskie) oraz do kryzysu rakietowego w październiku 1962 roku, kiedy to rozmieszczone na Kubie radzieckie rakiety dalekiego zasięgu doprowadziły świat na skraj konfliktu nuklearnego.

W polityce wewnętrznej okres rządów Castro charakteryzował się przekształceniem państwa w system jednopartyjny, ograniczeniem swobód politycznych, kontrolą mediów i prześladowaniem przeciwników politycznych. Krytycy wskazywali na represje, a zwolennicy podkreślali osiągnięcia społeczne i suwerenność wobec zewnętrznych nacisków.

Gospodarka i społeczeństwo

  • Osiągnięcia społeczne: wysoki poziom alfabetyzacji, ogólnodostępna opieka zdrowotna, niski wskaźnik umieralności niemowląt w porównaniu z krajami o podobnym dochodzie, rozbudowana sieć szkół i uczelni.
  • Problemy gospodarcze: silna zależność od pomocy i handlu ze ZSRR do początku lat 90., a po upadku bloku wschodniego – głęboki kryzys ekonomiczny zwany "Okresem Specjalnym", charakteryzujący się brakiem paliwa, spadkiem produkcji i niedoborami podstawowych towarów.
  • Reformy i adaptacje: w kolejnych dekadach władze wprowadzały ograniczone reformy rynkowe, umożliwiły rozwój turystyki i inwestycji zagranicznych oraz tworzyły prywatne sektory usługowe o ograniczonym zakresie.

Choroba, przekazanie władzy i śmierć

W lipcu 2006 roku Castro przeszedł poważną operację i tymczasowo przekazał obowiązki prezydenta bratu, Raúlowi Castro. Choć początkowo deklarowano, że to tylko tymczasowe rozwiązanie, 19 lutego 2008 roku Fidel oficjalnie oświadczył, że nie będzie ubiegał się o prezydenturę, kończąc formalnie swoje urzędowanie po niemal pięćdziesięciu latach.

Fidel Castro zmarł 25 listopada 2016 roku w Hawanie. Jego prochy zostały przewiezione w uroczystej trasie po wyspie i ostatecznie złożone 4 grudnia 2016 r. na Cmentarzu Santa Ifigenia w Santiago de Cuba.

Dziedzictwo

Ocena postaci Fidela Castro jest wyraźnie podzielona. Dla wielu Kubańczyków i sympatyków był bohaterem, który wyzwolił kraj spod dyktatury i walczył z imperializmem, a także autorem osiągnięć w dziedzinie zdrowia i edukacji. Dla innych był przywódcą autorytarnym, którego rządy ograniczały prawa obywatelskie, tłumiły opozycję i doprowadziły do stagnacji gospodarczej.

Jego wpływ na historię Ameryki Łacińskiej i stosunki międzynarodowe XX wieku jest niekwestionowany: Kuba stała się ważnym aktorem geopolitycznym, a ideały i metody rewolucji kubańskiej inspirowały ruchy lewicowe w innych krajach. Debata nad jego spuścizną nadal trwa — obejmuje zarówno uznanie dla osiągnięć społecznych, jak i krytykę łamania praw człowieka oraz konsekwencji gospodarczych długotrwałego, scentralizowanego systemu.