Kneset — parlament Izraela: rola, kompetencje i skład

Kneset — rola, kompetencje i skład: dowiedz się, jak działa parlament Izraela, jakie ma uprawnienia, kto zasiada w 120-osobowym Knesecie i gdzie ma siedzibę.

Kneset (hebr. הכנסת - lit. HaKnesset; co oznacza zebranie lub zgromadzenie; arabski: الكنيست) jest organem ustawodawczym rządu Izraela. Stanowi prawo, wybiera prezydenta i premiera, nadzoruje pracę rządu, ma prawo usunąć prezydenta i Kontrolera Państwa z urzędu oraz rozpisać nowe wybory. Kneset ma władzę de iure do stanowienia i zmieniania wszelkich ustaw bez możliwości ich obalenia. Może uchwalić każdą ustawę zwykłą większością głosów. W Knesecie zasiada 120 deputowanych.

Kneset znajduje się w Givat Ram, zachodnio-centralnej dzielnicy Jerozolimy.

Uwaga dotycząca składu: Obecny (na dzień 2024) to 25. Kneset — wybrany 1 listopada 2022 r. i zaprzysiężony 13 grudnia 2022 r. (informacje o kolejnych wyborach należy sprawdzać aktualnie, gdyż kadencja może być skrócona przez rozwiązanie Knesetu).

Rola i kompetencje

• Ustawodawstwo: Kneset uchwala ustawy, w tym tzw. Basic Laws (Podstawowe Ustawy), które pełnią rolę elementów konstytucyjnych. Większość ustaw przyjmowana jest zwykłą większością głosów; niektóre zmiany o szczególnym znaczeniu wymagają procedur specjalnych lub większych większości.
• Nadzór nad rządem: Kneset kontroluje działania rządu — poprzez pytania poselskie, debaty, komisje śledcze oraz głosowania nad wotum zaufania lub nieufności.
• Wybory i powołania: Kneset wybiera Prezydenta państwa oraz inne ważne stanowiska (m.in. Kontrolera Państwa). Zapewnia też zatwierdzenie rządu — premier proponowany jest zazwyczaj przez prezydenta, a rząd musi otrzymać wotum zaufania Knesetu.
• Kontrola finansów: Kneset zatwierdza budżet państwa i monitoruje jego wykonanie.
• Inne uprawnienia: prawo do powoływania komisji parlamentarnych, uchylania immunitetów poselskich, inicjatywy ustawodawczej posłów i frakcji oraz możliwość rozwiązania samego siebie i zarządzenia nowych wyborów.

Struktura i skład

• Jednoizbowość: Kneset jest organem jednoizbowym (unicameralnym) i liczy 120 deputowanych.
• System wyborczy: wybory do Knesetu odbywają się w systemie proporcjonalnym z list partyjnych i z głosowaniem na listy ogólnokrajowe. Stosowana jest metoda przyporządkowania mandatów znana jako metoda Bader–Ofer (modyfikacja metody D'Hondta). Od 2014 r. próg wyborczy wynosi 3,25% ważnych głosów.
• Kadencja i rozwiązanie: kadencja Knesetu trwa do czterech lat, ale może być skrócona przez jego rozwiązanie i przeprowadzenie wcześniejszych wyborów.
• Frakcje i koalicje: system wielopartyjny sprawia, że rządy zwykle powstają jako koalicje kilku partii. Przywódca ugrupowania, które zdobyło poparcie większości lub potrafi zbudować koalicję, zostaje najczęściej mianowany na stanowisko premiera.

Proces legislacyjny

• Projekty ustaw mogą być zgłaszane przez rząd, posłów lub komisje. Standardowa procedura obejmuje trzy czytania w Knesecie.
• Podczas pierwszego czytania przedstawiany jest projekt i odbywa się ogólna debata; następnie projekt kierowany jest do prac w komisjach, które mogą proponować poprawki.
• Drugie i trzecie czytanie kończą proces legislacyjny; po przyjęciu ustawa zostaje podpisana i publikowana, aby wejść w życie.
• W praktyce stosowanie i interpretacja ustaw może podlegać kontroli sądowej; tzw. Basic Laws mają szczególne znaczenie przy ocenie zgodności ustaw z zasadami konstytucyjnymi.

Komisje i nadzór

• Kneset działa poprzez liczne komisje stałe i doraźne (np. komisje spraw zagranicznych i obrony, finansów, prawne). Komisje prowadzą wysłuchania, analizują projekty ustaw i nadzorują ministerstwa.
• Komisja ds. etyki i immunitetów zajmuje się m.in. odmową lub uchyleniem immunitetu poselskiego.
• Kneset ma uprawnienia do prowadzenia dochodzeń parlamentarnych i powoływania komisji śledczych w sprawach publicznych.

Funkcje reprezentacyjne i protokolarne

• Przewodniczący Knesetu (Speaker) kieruje pracami zgromadzenia, ustala porządek obrad i reprezentuje Kneset na zewnątrz.
• Posłowie sprawują mandat reprezentacyjny, uczestniczą w pracach komisji, składają projekty ustaw i interpelacje.

Immunitet, kontroler państwowy i inne organy

• Posłowie korzystają z immunitetu chroniącego ich przed pewnymi pociągnięciami do odpowiedzialności za wypowiedzi parlamentarzystów; immunitet może być jednak uchylony decyzją Knesetu.
• Kontroler Państwa (State Comptroller) jest wybierany przez Kneset na określoną kadencję i sprawuje kontrolę nad działaniem organów administracji publicznej; procedury powołania i ewentualnego odwołania określają obowiązujące przepisy.

Budynki i symbolika

• Siedziba Knesetu w Givat Ram w Jerozolimie została zaprojektowana z myślą o reprezentacyjnej funkcji i zawiera sale obrad, biura poselskie oraz sale komisji.
• Kneset pełni także funkcję symbolu państwowości, jego wnętrza i ceremonie są istotne dla protokołu państwowego.

Krótka nota historyczna

Kneset został utworzony po proklamowaniu niepodległości Izraela w 1948 r. i pełni rolę centralnego organu ustawodawczego przez cały okres istnienia państwa. W ciągu kolejnych dekad system polityczny Izraela ewoluował — zmieniały się partie, praktyki tworzenia koalicji oraz szczegółowe regulacje dotyczące wyborów i funkcjonowania parlamentu.

Ten tekst ma charakter informacyjny. W przypadku potrzeby aktualnych danych (np. exact skład Knesetu czy daty kolejnych wyborów) warto odwołać się do oficjalnych źródeł i bieżących komunikatów.

Pytania i odpowiedzi

Q: Czym jest Kneset?

P: Jakie są niektóre z funkcji Knesetu?

P: Jakie są uprawnienia Knesetu w zakresie uchwalania ustaw?

P: Ilu członków liczy Kneset?

P: Gdzie znajduje się Kneset?

P: Kiedy obecny Kneset został wybrany i zaprzysiężony?

P: Jakie jest znaczenie słowa "Kneset"?

Szukaj według litery