"Live Free or Die" to oficjalne motto amerykańskiego stanu New Hampshire, przyjęte przez stan w 1945 roku.
Pochodzenie
Zwrot ten pochodzi z toastu napisanego przez generała Johna Starka 31 lipca 1809 roku. Stark był najsłynniejszym żołnierzem New Hampshire w czasie amerykańskiejwojny rewolucyjnej, zasłużonym m.in. w bitwie pod Bennington (1777). Z powodu słabego zdrowia odmówił osobistego udziału w obchodach upamiętniających tę bitwę i przesłał swój toast listownie:
Żyj wolny lub umrzyj: Śmierć nie jest najgorszym ze złych.
Motto funkcjonowało lokalnie przez dziesięciolecia i zyskało oficjalny status państwowy w 1945 roku, kiedy jednocześnie zatwierdzono oraz umieszczono je na oficjalnym godle stanu.
Znaczenie i użycie
Wyrażenie "Live Free or Die" jest silnym manifestem wartości, w którym wolność stoi ponad obawą przed śmiercią. W kontekście amerykańskiej rewolucji i tradycji obywatelskiej słowa te odzwierciedlają przekonanie, że niepodległość i wolność osobista są wartościami podstawowymi, wartymi najwyższych poświęceń.
Motto pojawia się na pieczęci i godle stanu oraz jest powszechnie używane w symbolice New Hampshire — między innymi na oficjalnych dokumentach i materiałach promocyjnych, a także na tablicach rejestracyjnych pojazdów. Stało się również elementem kultury popularnej, cytowane bywa w książkach, filmach i dyskusjach politycznych.
Interpretacje i kontrowersje
Ze względu na lakoniczną, radykalną formę, motto bywa postrzegane jako ostre lub prowokacyjne — niektórzy krytycy argumentowali, że sugestia "albo umrzyj" brzmi nieodpowiednio dla oficjalnego hasła stanu. Zwolennicy odpowiadają, że motto ma historyczny charakter i należy je rozumieć w świetle kontekstu rewolucyjnego: jako deklarację priorytetu wolności nad brakiem suwerenności.
W publicznej debacie motto służy również za punkt odniesienia w rozmowach o swobodach obywatelskich, prawach indywidualnych i granicach poświęcenia w imię wartości politycznych.
Krótka biografia autora toastu
John Stark (1728–1822) był oficerem kontynentalnym, który zyskał sławę dzięki dowodzeniu siłami w bitwie pod Bennington i innym działaniom militarnym podczas wojny o niepodległość. Po wojnie pozostał wpływową postacią w życiu publicznym New Hampshire, a jego pamięć i słowa przetrwały jako trwały element tożsamości stanowej.
Motto pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych i dyskutowanych haseł wśród stanowych symboli USA — krótka, silna maksymą, która przypomina o historycznym znaczeniu wolności dla mieszkańców New Hampshire i dla amerykańskiej tradycji politycznej ogólnie.
