Wojna w Strefie Gazy 2008–2009 — operacja "Cast Lead" (Oferet Yetzuka)

Wojna w Strefie Gazy 2008–2009 — operacja Cast Lead: trzytygodniowy konflikt, inwazja lądowa, setki ofiar cywilnych i międzynarodowe reperkusje polityczne.

Wojna w Strefie Gazy to trzytygodniowy konflikt zbrojny, który miał miejsce w Strefie Gazy zimą 2008–2009 roku. Przez rząd izraelski został opatrzony kryptonimem Operacja Cast Lead (hebr. מבצע עופרת יצוקה Mivtza Oferet Yetzuka).

Mówi się, że wojna w Strefie Gazy rozpoczęła się, gdy 27 grudnia Izrael rozpoczął nalot na Strefę Gazy. Było to po tym, jak skończył się sześciomiesięczny rozejm między Izraelem a Hamasem i Hamas wznowił ataki rakietowe na Izrael. Izrael podał, że jego celem było powstrzymanie ataków rakietowych Hamasu na Izrael i przerwanie importu broni na to terytorium. Siły izraelskie atakowały cele wojskowe, posterunki policji i budynki rządowe. Hamas zintensyfikował ataki rakietowe i moździerzowe na południowy Izrael, docierając po raz pierwszy do głównych miast: Beerszeby i Aszdodu. 3 stycznia 2009 r. rozpoczęła się izraelska inwazja lądowa. Wojna zakończyła się 18 stycznia, kiedy Izrael najpierw ogłosił jednostronne zawieszenie broni, a dwanaście godzin później Hamas ogłosił tygodniowe zawieszenie broni. Izrael zakończył wycofywanie się 21 stycznia. W wyniku konfliktu zginęło od 1 166 do 1 417 Palestyńczyków i 13 Izraelczyków.

Tło

Konflikt trzeba rozumieć w kontekście politycznym i humanitarnym: po zwycięstwie Hamasu w wyborach i walce z Fatahem w 2007 r. Strefa Gazy znalazła się pod kontrolą tego ruchu. Od tego czasu Izrael i Egipt wprowadziły restrykcyjną blokadę, ograniczającą przepływ osób i towarów, co znacząco pogorszyło warunki życia. W drugiej połowie 2008 r. obowiązywało sześciomiesięczne zawieszenie ognia, które przestało działać pod koniec grudnia — z obu stron narastały obawy o eskalację.

Przebieg działań

• Faza powietrzna (27–31 grudnia 2008): początkowe bombardowania skoncentrowane były na instalacjach i infrastrukturze Hamasu, pozycjach rakietowych oraz tunelach przemytniczych.
• Faza rozszerzona (styczeń 2009): ataki obejmowały zarówno cele wojskowe, jak i obiekty administracyjne; dochodziło też do ostrzału artyleryjskiego oraz użycia sił lądowych.
• Inwazja lądowa (3–17 stycznia 2009): siły izraelskie weszły do kilku obszarów Strefy Gazy, starając się zniszczyć bunkry i tunele oraz zneutralizować zaplecze operacyjne organizacji zbrojnych.
• Zawieszenie broni i wycofanie (18–21 stycznia 2009): ogłoszone jednostronnie przez Izrael i następnie przez Hamas; proces wycofywania sił zakończył się formalnie 21 stycznia.

Ofiary i skutki humanitarne

Liczba ofiar i charakter zniszczeń pozostawały przedmiotem sporów. Podawane dane różniły się w zależności od źródeł, stąd podkreśla się zakres: od 1 166 do 1 417 zabitych Palestyńczyków. Różnice wynikają z różnych metodologii liczenia oraz przypisywania statusu bojownika lub cywila. W znaczącej części ofiary stanowili cywile, w tym kobiety i dzieci; dokładny udział cywilów jest przedmiotem kontrowersji i analiz.

Izrael stracił 13 osób (w tym żołnierzy i cywilów); odnotowano też setki rannych po obu stronach. Konflikt spowodował duże zniszczenia infrastruktury mieszkalnej, szkół i szpitali oraz doprowadził do masowego przemieszczenia ludności — ONZ i organizacje humanitarne informowały o setkach tysięcy osób potrzebujących pomocy, z szacunkami mówiącymi o kilkudziesięciu do ponad dwustu tysięcy przesiedlonych w szczytowym momencie.

Kontrowersje i śledztwa

Podczas i po konflikcie pojawiły się liczne oskarżenia o naruszenia prawa humanitarnego — zarówno wobec stron palestyńskich (odpalenie rakiet skierowanych na cele cywilne), jak i wobec Izraela (nadmierne użycie siły, ataki na obiekty cywilne, użycie amunicji i środków zapalających w obszarach gęsto zaludnionych). Szczególnie głośne były doniesienia o użyciu białej fosforu w zabudowanych rejonach.

W 2009 r. Rada Praw Człowieka ONZ powołała Międzynarodową Komisję Prawdy pod przewodnictwem sędziego Richarda Goldstone’a (tzw. raport Goldstone’a), która wniosła zarzuty o możliwe zbrodnie wojenne popełnione przez obie strony. Raport wywołał szeroką debatę międzynarodową. W kolejnych latach Richard Goldstone opublikował w 2011 r. artykuł, w którym powziął wątpliwości co do niektórych ustaleń dotyczących intencji izraelskich działań; mimo to wiele organizacji pozarządowych i instytucji nadal uznawało potrzebę dalszych badań i rozliczeń.

Izrael przeprowadził własne dochodzenia oraz powołał komisje śledcze (w tym komisję Turkel i wewnętrzne postępowania wojskowe), które w większości przypadków uznały, że działania sił izraelskich mieściły się w ramach prawa lub wynikały z błędów operacyjnych a nie z polityki celowego atakowania cywilów. Wyniki tych dochodzeń także spotkały się z krytyką międzynarodowych organizacji praw człowieka jako niewystarczające.

Reakcje międzynarodowe i następstwa

Konflikt wywołał szerokie potępienie, a jednocześnie deklaracje poparcia dla prawa Izraela do obrony przed atakami rakietowymi. Organizacje humanitarne apelowały o natychmiastową pomoc i zniesienie restrykcji uniemożliwiających odbudowę. Po zawieszeniu broni przekazy humanitarne zwiększyły się, ale blokada i ograniczenia w przemieszczaniu towarów oraz osób pozostały istotnym problemem.

Skutki konfliktu były długofalowe: poważne zniszczenia mieszkaniowe i infrastrukturalne, pogorszenie sytuacji gospodarczej oraz trwałe napięcia, które przyczyniły się do kolejnych starć w następnych latach (m.in. konflikty w 2012 i 2014 roku). Rekonstrukcja i procesy polityczne trwały długo i napotkały na liczne przeszkody, zarówno polityczne, jak i materialne.

Podsumowanie

Operacja "Cast Lead" była jednym z najbardziej intensywnych i kontrowersyjnych epizodów konfliktu izraelsko-palestyńskiego w XXI wieku. Choć Izrael podkreślał cel operacji jako powstrzymanie ataków rakietowych i uszczelnienie granic, to rozmiar zniszczeń i liczba ofiar spowodowały międzynarodowe dyskusje o proporcjonalności działań oraz konieczności przeprowadzenia niezależnych i wiarygodnych dochodzeń. Dziedzictwo tego konfliktu — zniszczenia materialne, traumy społeczne i trudności gospodarcze — jest odczuwalne w Strefie Gazy do dziś.

Pytania i odpowiedzi

P: Kiedy miała miejsce wojna w Strefie Gazy?

P: Jaki był kryptonim wojny w Gazie?

P: Dlaczego Izrael rozpoczął wojnę w Strefie Gazy?

P: Jaki był cel Izraela w wojnie w Strefie Gazy?

P: Jakie cele zaatakowały siły izraelskie podczas wojny w Strefie Gazy?

P: Kiedy zakończyła się wojna w Strefie Gazy?

P: Jakie były ofiary śmiertelne wojny w Gazie?

Szukaj według litery