Pau Casals i Defilló (Pablo Casals) (ur. El Vendrell, Katalonia, 29 grudnia 1876; zm. San Juan, Portoryko, 22 października 1973) był hiszpańskim wiolonczelistą katalońskim, powszechnie uznawanym za jednego z najwybitniejszych wiolonczelistów XX wieku. Popularyzował wiolonczelę jako instrument solowy, inspirował kolejne pokolenia wykonawców i w późniejszym okresie kariery pełnił także funkcje dyrygenta i kompozytora.

Casals dokonał wielu nagrań muzyki solowej, kameralnej i orkiestrowej. Być może najbardziej znane są jego nagrania z Suit wiolonczelowych Bacha dokonane w latach 1936-1939. Gdy dyktator generalny Franco umocnił władzę w Hiszpanii, Casals zdecydowanie sprzeciwił się reżimowi i w proteście ogłosił, że nie wróci do kraju, dopóki demokracja nie zostanie przywrócona. Nie doczekał końca rządów Franco — dyktator zmarł w 1975 roku, dwa lata po śmierci Casalsa.

Urodził się w muzykalnej rodzinie i już od dzieciństwa uczono go gry na instrumentach. W młodości zyskał reputację jako utalentowany wykonawca i szybko rozpoczął karierę solową oraz kameralną. Jego styl charakteryzował się głębokim wyczuciem frazy, ciepłym brzmieniem i dużą muzykalnością, co uczyniło go wzorem dla kolejnych pokoleń wiolonczelistów.

Aktywność artystyczna i edukacyjna

Casals prowadził intensywną działalność koncertową i nagraniową, a jego interpretacje dzieł Bacha, pierwsze systematyczne wykonania Suit wiolonczelowych w XX wieku, wywarły trwały wpływ na sposób, w jaki utwory te są rozumiane i wykonywane. Był również cenionym muzykiem kameralnym — wspólnie z wybitnymi instrumentalistami tworzył cykle koncertowe i nagrania, które do dziś uznawane są za wzorcowe.

Po II wojnie światowej Casals zaangażował się w działalność pedagogiczną: organizował kursy mistrzowskie i festiwale muzyczne, podczas których prowadził lekcje mistrzowskie i koncerty. Do najważniejszych przedsięwzięć należy założenie festiwalu muzycznego w Prades (Francja), powstałego jako hołd dla Bacha, który przyciągał wielu wybitnych muzyków i studentów z całego świata.

Wygnanie, działalność w Portoryko i działalność społeczna

Ze względu na swoje polityczne przekonania i sprzeciw wobec reżimu we własnym kraju, Casals spędził większość późniejszego życia na emigracji. W latach pięćdziesiątych osiedlił się na stałe w Portoryko, gdzie kontynuował działalność koncertową, zaangażował się w rozwój życia muzycznego wyspy, współpracował z lokalnymi instytucjami i przyczynił się do powstania orkiestry symfonicznej oraz festiwalu muzycznego, które utrwaliły jego związek z tym miejscem.

Był również znany ze swojego zaangażowania na rzecz pokoju i praw człowieka. W uznaniu jego działalności artystycznej i moralnej otrzymał liczne wyróżnienia i odznaczenia, w tym honorowe doktoraty i nagrody międzynarodowe. Jego publiczne wystąpienia i listy w obronie demokracji oraz sprzeciwu wobec tyranii przyniosły mu także status symbolu oporu moralnego wobec dyktatury.

Dziedzictwo

Dziedzictwo Casalsa obejmuje bogaty katalog nagrań, liczne uczennice i uczniów oraz instytucje i festiwale, które kontynuują jego misję edukacyjną i artystyczną. W El Vendrell, miejscu jego urodzenia, działa muzeum poświęcone jego osobie (Casa Museu Pau Casals), a jego interpretacje i nagrania — szczególnie Suity Bacha — pozostają obowiązkowym punktem odniesienia dla wykonawców i melomanów. Casals pozostaje jednym z najważniejszych muzyków XX wieku, którego wpływ na rozwój techniki i repertuaru wiolonczeli jest nadal odczuwalny.