Rok 1940 — kluczowe wydarzenia, urodzenia, zgony, filmy i piosenki

1 Wydarzenia

• Zakończenie wojny zimowej: 12 marca 1940 roku podpisano traktat pokojowy w Moskwie kończący tzw. wojnę zimową między ZSRR a Finlandią (1939–1940). Finlandia utraciła część terytoriów, ale zachowała niepodległość.
• Atak Niemiec na Danię i Norwegię: 9 kwietnia 1940 Niemcy rozpoczęły operację Weserübung, zajmując Danię i atakując Norwegię; okupacja Norwegii trwała przez większą część wojny.
• Katastrofa i zbrodnie okupacyjne na ziemiach polskich: wiosną 1940 roku NKWD zamordowało tysiące polskich jeńców i więźniów (tzw. zbrodnia katyńska) — ofiarami byli oficerowie, funkcjonariusze i przedstawiciele inteligencji; jednocześnie trwały deportacje i represje ludności cywilnej. Jesienią 1940 roku Niemcy utworzyli getto warszawskie — największe getto żydowskie w okupowanej Europie.
• Powstanie obozu koncentracyjnego Auschwitz: w czerwcu 1940 roku utworzono niemiecki obóz koncentracyjny w Oświęcimiu (Auschwitz I), który wkrótce stał się jednym z najbardziej znanych miejsc zbrodni nazistowskich.
• Ofensywa na Zachodzie i upadek Francji: 10 maja 1940 Niemcy rozpoczęły ofensywę na froncie zachodnim (ataki przez Belgię, Holandię i Luksemburg). Ewakuacja aliantów z Dunkierki (29 maja–4 czerwca 1940) uratowała wielu żołnierzy, lecz 22 czerwca 1940 Francja podpisała zawieszenie broni z Niemcami; utworzono rząd Vichy.
• Bitwa o Anglię i początek Blitz: od lata 1940 do jesieni trwała bitwa powietrzna o Wielką Brytanię (lipiec–październik). Od września 1940 rozpoczęły się masowe naloty na miasta brytyjskie (Blitz), z intensywnymi bombardowaniami Londynu i innych ośrodków.
• Sojusze i polityka międzynarodowa: 27 września 1940 podpisano Pakt Trzech (Tripartite Pact) między Niemcami, Włochami i Japonii, tworząc formalny blok Osi. W listopadzie 1940 Franklin D. Roosevelt został wybrany na trzecią kadencję prezydenta USA.
• Polityka USA przed przystąpieniem do wojny: 16 września 1940 Kongres USA uchwalił Selective Training and Service Act — pierwszy powszechny pobór w czasie pokoju w historii Stanów Zjednoczonych.
• Inne fronty i wydarzenia wojenne: w 1940 kontynuowano działania na Atlantyku (wojna z U‑bootami), kampanie w Afryce Północnej i wschodnie starcia między ZSRR a regionami przyłączanymi do Związku Radzieckiego. W październiku 1940 Włochy zaatakowały Grecję, co miało dalsze konsekwencje dla działań aliantów na Bałkanach.

2 Narodziny

Poniżej wybrane znane osoby urodzone w 1940 roku (data — osoba — krótka informacja):

• 25 kwietnia 1940 — Al Pacino, amerykański aktor, laureat Oscara, gwiazda filmów takich jak Ojciec chrzestny.
• 9 października 1940 — John Lennon, brytyjski muzyk, współzałożyciel zespołu The Beatles (zamordowany w 1980).
• 23 października 1940 — Pelé (Edson Arantes do Nascimento), brazylijski piłkarz, trzykrotny mistrz świata, uznawany za jednego z najlepszych piłkarzy w historii.
• 22 listopada 1940 — Terry Gilliam, amerykańsko‑brytyjski reżyser i animator, członek grupy Monty Python, reżyser m.in. Brazil i 12 małp.
• 27 listopada 1940 — Bruce Lee, hongkoński aktor i mistrz sztuk walki, twórca filozofii Jeet Kune Do (zmarł w 1973).

3 Zgony

Wybrane osoby i zdarzenia związane ze śmiercią w 1940 roku:

• 20 sierpnia 1940 — Lew Trocki (Leon Trotsky), przywódca rewolucji, teoretyk marksistowski, zamordowany w Meksyku na zlecenie agentów stalinowskich.
• 9 listopada 1940 — Neville Chamberlain, były premier Wielkiej Brytanii (znany z polityki appeasementu wobec Niemiec), zmarł po długiej chorobie.
• Ofiary zbrodni katyńskiej (wiosna 1940) — tysiące polskich oficerów, policjantów i przedstawicieli inteligencji zostało zamordowanych przez NKWD; była to jedna z największych zbrodni przeciwko polskiej elicie w czasie wojny.
• Civilians and military casualties: rok 1940 przyniósł ogromne straty cywilne i wojskowe w związku z działaniami wojennymi, bombardowaniami i represjami okupantów.

4 Filmy wydane

Rok 1940 to ważny rok w historii kina — poniżej wybrane premiery i znaczące produkcje:

• Pinocchio (Walt Disney) — pełnometrażowa animacja Disneya, jedna z klasycznych produkcji studia.
• Fantasia (Walt Disney) — eksperymentalny film animowany łączący muzykę poważną i animację, kontrowersyjny i innowacyjny.
• Rebecca (reż. Alfred Hitchcock) — film zdobywca Oscara za najlepszy film (1940), adaptacja powieści Daphne du Maurier.
• The Great Dictator (Charlie Chaplin) — satyra polityczna wymierzona przeciwko Hitlerowi i faszyzmowi, jedna z najważniejszych produkcji Chaplina.
• The Grapes of Wrath (reż. John Ford) — ekranizacja powieści Johna Steinbecka, poruszająca tematykę wielkiego kryzysu i losu amerykańskich rodzin.
• The Philadelphia Story i His Girl Friday — popularne komedie i filmy gatunkowe, które dobrze znosiły rygory rynku filmowego w czasie wojny.
• The Thief of Bagdad — przygodowa fantazja znana ze spektakularnej na owe czasy scenografii i efektów.

5 Przebojowe piosenki

W 1940 roku muzyka rozrywkowa, jazz i piosenka filmowa zyskiwały popularność. Niektóre utwory, które miały szczególny wpływ lub stały się rozpoznawalne:

• "When You Wish Upon a Star" — piosenka z filmu Pinocchio (1939/1940), szybko zyskała status standardu i stała się jednym z symboli muzyki filmowej Disneya.
• "I'll Never Smile Again" — nagranie Tommy Dorsey Orchestra z młodym Frankiem Sinatrą (1940) — wielki przebój ery big bandów.
• Big band i swing: utwory Glenn Millera, Benny’ego Goodmana i orkiestr tego czasu cieszyły się ogromną popularnością, tworząc tło muzyczne dla wielu społecznych wydarzeń związanych z wojną.
• Muzyka w krajach okupowanych: w Europie okupowanej rozwijała się zarówno muzyka rozrywkowa, jak i piosenki wojenne czy ballady żołnierskie — często transmitowane potajemnie lub wykonywane w warunkach konspiracyjnych.

Rok 1940 był jednym z przełomowych lat XX wieku: intensyfikacja działań wojennych, szybkie zmiany polityczne i społeczne oraz liczne wydarzenia o trwałych konsekwencjach dla Europy i świata. W kulturze — pomimo wojny — powstawały dzieła filmowe i muzyczne, które później weszły do kanonu sztuki i rozrywki.