F. Scott Fitzgerald — amerykański pisarz, autor powieści „Wielki Gatsby”
F. Scott Fitzgerald — życie i twórczość autora „Wielkiego Gatsby”, ikony Straconego Pokolenia; biografia, najważniejsze powieści i wpływ na literaturę amerykańską.
Francis Scott Key Fitzgerald (24 września 1896 - 21 grudnia 1940) był irlandzkim pisarzem amerykańskim. Jest pamiętany głównie za powieść Wielki Gatsby, a także za to, że był jednym z głównych członków Straconego Pokolenia.
Życie i kariera
Francis Scott Key Fitzgerald urodził się 24 września 1896 roku w Saint Paul (Minnesota) w rodzinie o korzeniach irlandzkich. Uczył się m.in. w Newman School, a następnie został przyjęty na Princeton University, gdzie angażował się w działalność literacką i towarzyską. W 1917 roku przerwał studia i zgłosił się do służby wojskowej — nie zdążył jednak wziąć udziału w działaniach frontowych I wojny światowej.
Przełomem w jego karierze była powieść This Side of Paradise (1920), która przyniosła mu natychmiastową sławę. Kolejne utwory — w tym The Beautiful and Damned (1922) i przede wszystkim The Great Gatsby (1925) — umocniły jego pozycję jako głosu pokolenia międzywojennego. Fitzgerald pisał też liczne opowiadania publikowane w popularnych magazynach, co pozwalało mu utrzymać kosztowny styl życia.
Najważniejsze dzieła
- This Side of Paradise (1920) — powieść, która przyniosła mu sławę.
- The Beautiful and Damned (1922)
- The Great Gatsby (1925) — po polsku: „Wielki Gatsby”, uważana za jedno z najważniejszych dzieł literatury amerykańskiej XX wieku.
- Tender Is the Night (1934) — po polsku: „Czuła jest noc”.
- The Last Tycoon (niedokończona, opublikowana pośmiertnie w 1941) — po polsku: „Ostatni magnat”.
- Wiele opowiadań zebranych m.in. w tomie Tales of the Jazz Age (1922).
Tematy i styl
Fitzgerald jest zwykle kojarzony z okresem Jazz Age — erą rozrywki, konsumpcji i pozornego dobrobytu lat 20. Jego proza analizuje złudzenia i rozczarowania związane z amerykańskim snem, pokazuje rozwarstwienie społeczne, próżność i moralne rozkłady w świecie bogactwa. Język Fitzgeralda łączy liryzm, ironię i precyzyjne obserwacje społeczno-psychologiczne.
Życie osobiste i problemy
W 1920 roku Fitzgerald poślubił Zeldę Sayre — związek był burzliwy, pełen pasji, ale także naznaczony problemami: Zelda doświadczała zaburzeń psychicznych i była wielokrotnie hospitalizowana, natomiast Fitzgerald zmagał się z alkoholizmem. Para miała córkę Scottie (Frances). W późniejszych latach małżeństwo stopniowo się rozpadało, choć oboje pozostawali pod silnym wpływem własnej legendy i stylu życia lat dwudziestych.
Późne lata i śmierć
W latach 30. Fitzgerald podejmował się pracy dla przemysłu filmowego w Hollywood jako scenarzysta, próbując zarobić na życie i kontynuować pisanie literackie. Pomimo talentu, jego pozycja finansowa i zdrowotna pogarszała się. Zmarł 21 grudnia 1940 roku w Hollywood na atak serca, mając 44 lata. W chwili śmierci wiele jego dzieł nie było jeszcze w pełni docenionych.
Dziedzictwo
Powieść The Great Gatsby zyskała po śmierci Fitzgerald wielu zwolenników i jest dziś obowiązkową lekturą kursów literatury anglojęzycznej. Jego prace stały się przedmiotem intensywnych badań krytycznych, a tematykę i styl często cytuje się jako emblemę okresu międzywojennego w USA. Dzieła Fitzgeralda były wielokrotnie adaptowane — szczególnie znane ekranizacje „Wielkiego Gatsby’ego” z 1974 i 2013 roku — oraz stale inspirują twórców literackich i filmowych.
Wybrane źródła i dalsza lektura
- Biografie i studia krytyczne poświęcone Fitzgeraldowi i jego epoce.
- Zbiory opowiadań oraz wydania krytyczne jego powieści, w tym wydania z przypisami i komentarzem historycznym.
F. Scott Fitzgerald pozostaje jedną z ikonicznych postaci literatury amerykańskiej — pisarzem, który zdołał w barwny i bolesny sposób oddać ducha epoki oraz powszechne dążenia i rozczarowania swoich bohaterów.
F. Scott Fitzgerald
Życie
Fitzgerald urodził się w Saint Paul w stanie Minnesota. Przez krótki czas uczęszczał do Nardin Academy - prywatnej szkoły rzymskokatolickiej w zachodnim Nowym Jorku. Kiedy jego ojciec stracił pracę, rodzina Fitzgeraldów wróciła do Minnesoty. F. Scott Fitzgerald uczęszczał do Akademii St. Paul, ale został z niej wyrzucony w wieku 16 lat za to, że nie pracował wystarczająco ciężko. Fitzgerald poszedł do innej szkoły w New Jersey i ostatecznie w 1913 roku udał się na Uniwersytet Princeton. Podczas pobytu w Princeton, Fitzgerald pisał dla klubu muzyczno-komediowego na uniwersytecie, co doprowadziło do wysłania przez niego powieści do wydawnictwa Charles Scribner's Sons. Redaktorowi spodobało się pisanie Fitzgeralda, ale nie opublikował książki. Fitzgerald opuścił Uniwersytet Princeton, aby służyć w Marynarce Wojennej Stanów Zjednoczonych podczas pierwszej wojny światowej, ale wojna skończyła się krótko po tym, jak się do niej zgłosił.
Fitzgerald zaręczył się z Zeldą Sayre w 1919 roku. Wprowadził się do mieszkania na Lexington Avenue w Nowym Jorku, gdzie pisał opowiadania i pracował w reklamie. Zelda nie uważała, że praca Fitzgeralda jest wystarczająco dobra i zerwała zaręczyny. Fitzgerald wrócił do domu swoich rodziców w St. Paul i pracował nad swoją pierwszą powieścią This Side of Paradise. This Side of Paradise została w końcu zaakceptowana przez Charles Scriber's Sons pod koniec 1919 roku, a Zelda i Fitzgerald ponownie się zaręczyli. This Side of Paradise została opublikowana w 1920 roku i cieszyła się dużą popularnością. Scott i Zelda pobrali się w katedrze św. Patryka w Nowym Jorku. 26 października 1921 roku na świat przyszła ich córka Frances Scott Fitzgerald.
Najsłynniejsza książka Fitzgeralda, Wielki Gatsby, została po raz pierwszy sprzedana w 1925 roku. W tym czasie Fitzgerald dużo podróżował - głównie do Francji, gdzie poznał wielu innych Amerykanów, którzy opuścili Stany Zjednoczone. To właśnie w tym czasie Fitzgerald po raz pierwszy spotkał Ernesta Hemingwaya. Zostali dobrymi przyjaciółmi, ale Hemingway nie lubił żony Fitzgeralda, Zeldy. Hemingway twierdził, że Zelda była szalona, zmuszała Fitzgeralda do picia alkoholu i że nie pozwalała mu wykonywać jego najlepszej pracy. Powszechnie uważa się jednak, że Zelda miała duży wpływ na pisarstwo Fitzgeralda.
Inne powieści Fitzgeralda nie sprzedawały się tak dobrze jak jego pierwsza powieść za życia. On i Zelda wydawali dużo pieniędzy na przyjęcia, a Fitzgerald musiał próbować zarabiać pieniądze pisząc opowiadania. Pod koniec lat dwudziestych Fitzgerald rozpoczął pracę nad czwartą powieścią, ale problemy pojawiły się, gdy stan zdrowia psychicznego Zeldy pogorszył się. Czwarta powieść, Tender is the Night, została opublikowana dopiero w 1934 roku. Niektórzy twierdzą, że bohaterowie tej powieści są bardzo podobni do samych Fitzgeralda i Zeldy. Tender is the Night nie sprzedawała się tak dobrze jak This Side of Paradise za życia Fitzgeralda, a wielu krytyków twierdziło, że była słaba. Jednak obecnie książka jest uważana za jedno z lepszych dzieł Fitzgeralda.
Zdrowie psychiczne Zeldy nie poprawiło się i poszła do życia w szpitalu psychiatrycznym, podczas gdy jej mąż pracował nad kolejnymi opowiadaniami i piątą powieścią.
Stan zdrowia Fitzgeralda pogarszał się; prawdopodobnie z powodu tego, że w ciągu swojego życia pił dużo alkoholu. 21 grudnia 1940 roku miał atak serca i zmarł. Ostatnie słowa Wielkiego Gatsby'ego wypisane są na nagrobku Fitzgeralda. Jego piąta i ostatnia powieść, Miłość ostatniego potentata, została wydana już po jego śmierci.
Działa
Powieści
- Po tej stronie raju
- Piękni i przeklęci
- Wielki Gatsby
- Czuła jest noc
- Miłość ostatniego potentata
Zbiory opowiadań
- Flappers and Philosophers (Zbiór opowiadań, 1920)
- Opowieści z epoki jazzu (Zbiór opowiadań, 1922)
- Wszyscy smutni młodzieńcy (Zbiór opowiadań, 1926)
- Taps at Reveille (Zbiór opowiadań, 1935)
- Rewizja Babilonu i inne opowiadania (Zbiór opowiadań, 1960)
- Opowieści Pata Hobby (Zbiór opowiadań, 1962)
- Opowieści o Bazylim i Józefinie (Zbiór opowiadań, 1973)
- Krótkie opowiadania F. Scotta Fitzgeralda (Zbiór opowiadań, 1989)
Krótkie opowiadania
- Bernice układa włosy (Krótka historia, 1920)
- Głowa i ramiona (Krótkie opowiadanie, 1920)
- Pałac lodowy (opowiadanie, 1920)
- Święto majowe (nowela, 1920)
- Pirat przybrzeżny (opowiadanie, 1920)
- Ciekawy przypadek Benjamina Buttona (Krótka historia, 1921)
- Diament wielki jak Ritz (nowela, 1922)
- Zimowe sny (Krótkie opowiadanie, 1922)
- Kości do gry, fujarki i gitara (opowiadanie, 1923)
- Najświeższy chłopak (opowiadanie, 1928)
- Magnetyzm (Krótka historia 1928)
- Nowy liść (opowiadanie, 1931)
- Powrót do Babilonu (opowiadanie, 1931)
- Szalona niedziela (opowiadanie, 1932)
- The Fiend (opowiadanie, 1935)
- Przyjęcie weselne (Krótka historia)
- The Baby Party (Krótka historia)
Inne
- Warzywo, czyli Od prezydenta do listonosza (sztuka teatralna, 1923)
- Pęknięcie (eseje, 1945)
Przeszukaj encyklopedię