Francis Scott Key Fitzgerald (24 września 1896 - 21 grudnia 1940) był irlandzkim pisarzem amerykańskim. Jest pamiętany głównie za powieść Wielki Gatsby, a także za to, że był jednym z głównych członków Straconego Pokolenia.

Życie i kariera

Francis Scott Key Fitzgerald urodził się 24 września 1896 roku w Saint Paul (Minnesota) w rodzinie o korzeniach irlandzkich. Uczył się m.in. w Newman School, a następnie został przyjęty na Princeton University, gdzie angażował się w działalność literacką i towarzyską. W 1917 roku przerwał studia i zgłosił się do służby wojskowej — nie zdążył jednak wziąć udziału w działaniach frontowych I wojny światowej.

Przełomem w jego karierze była powieść This Side of Paradise (1920), która przyniosła mu natychmiastową sławę. Kolejne utwory — w tym The Beautiful and Damned (1922) i przede wszystkim The Great Gatsby (1925) — umocniły jego pozycję jako głosu pokolenia międzywojennego. Fitzgerald pisał też liczne opowiadania publikowane w popularnych magazynach, co pozwalało mu utrzymać kosztowny styl życia.

Najważniejsze dzieła

  • This Side of Paradise (1920) — powieść, która przyniosła mu sławę.
  • The Beautiful and Damned (1922)
  • The Great Gatsby (1925) — po polsku: „Wielki Gatsby”, uważana za jedno z najważniejszych dzieł literatury amerykańskiej XX wieku.
  • Tender Is the Night (1934) — po polsku: „Czuła jest noc”.
  • The Last Tycoon (niedokończona, opublikowana pośmiertnie w 1941) — po polsku: „Ostatni magnat”.
  • Wiele opowiadań zebranych m.in. w tomie Tales of the Jazz Age (1922).

Tematy i styl

Fitzgerald jest zwykle kojarzony z okresem Jazz Age — erą rozrywki, konsumpcji i pozornego dobrobytu lat 20. Jego proza analizuje złudzenia i rozczarowania związane z amerykańskim snem, pokazuje rozwarstwienie społeczne, próżność i moralne rozkłady w świecie bogactwa. Język Fitzgeralda łączy liryzm, ironię i precyzyjne obserwacje społeczno-psychologiczne.

Życie osobiste i problemy

W 1920 roku Fitzgerald poślubił Zeldę Sayre — związek był burzliwy, pełen pasji, ale także naznaczony problemami: Zelda doświadczała zaburzeń psychicznych i była wielokrotnie hospitalizowana, natomiast Fitzgerald zmagał się z alkoholizmem. Para miała córkę Scottie (Frances). W późniejszych latach małżeństwo stopniowo się rozpadało, choć oboje pozostawali pod silnym wpływem własnej legendy i stylu życia lat dwudziestych.

Późne lata i śmierć

W latach 30. Fitzgerald podejmował się pracy dla przemysłu filmowego w Hollywood jako scenarzysta, próbując zarobić na życie i kontynuować pisanie literackie. Pomimo talentu, jego pozycja finansowa i zdrowotna pogarszała się. Zmarł 21 grudnia 1940 roku w Hollywood na atak serca, mając 44 lata. W chwili śmierci wiele jego dzieł nie było jeszcze w pełni docenionych.

Dziedzictwo

Powieść The Great Gatsby zyskała po śmierci Fitzgerald wielu zwolenników i jest dziś obowiązkową lekturą kursów literatury anglojęzycznej. Jego prace stały się przedmiotem intensywnych badań krytycznych, a tematykę i styl często cytuje się jako emblemę okresu międzywojennego w USA. Dzieła Fitzgeralda były wielokrotnie adaptowane — szczególnie znane ekranizacje „Wielkiego Gatsby’ego” z 1974 i 2013 roku — oraz stale inspirują twórców literackich i filmowych.

Wybrane źródła i dalsza lektura

  • Biografie i studia krytyczne poświęcone Fitzgeraldowi i jego epoce.
  • Zbiory opowiadań oraz wydania krytyczne jego powieści, w tym wydania z przypisami i komentarzem historycznym.

F. Scott Fitzgerald pozostaje jedną z ikonicznych postaci literatury amerykańskiej — pisarzem, który zdołał w barwny i bolesny sposób oddać ducha epoki oraz powszechne dążenia i rozczarowania swoich bohaterów.