Reakcja sigmatropowa — definicja, mechanizm i przykłady (Cope, Claisen)
Reakcja sigmatropowa — przystępne wyjaśnienie mechanizmu, typy (Cope, Claisen), przykłady i zastosowania w syntezach organicznych.
Reakcja sigmatropowa w chemii organicznej jest reakcją perykliczną. Reakcja sigmatropowa nie wykorzystuje katalizatora i obejmuje pojedynczą molekułę (niekatalizowany proces wewnątrzcząsteczkowy). Zmienia ona jedno wiązanie σ w inne wiązanie σ. Nazwa sigmatropowa jest wynikiem połączenia długoletniej nazwy "sigma" dla pojedynczych wiązań węgiel-węgiel i greckiego słowa tropos, oznaczającego zwrot. Jest to reakcja przegrupowania, która oznacza, że wiązania w cząsteczce przesuwają się między atomami bez pozostawienia jakichkolwiek atomów lub dodania do cząsteczki nowych atomów. W reakcji sigmatroptycznej podstawnik przemieszcza się z jednej części układu wiązań π do innej części w reakcji wewnątrzcząsteczkowej z jednoczesną rearanżacją układu π. Prawdziwe reakcje sigmatropowe zazwyczaj nie wymagają katalizatora. Niektóre reakcje sigmatropowe są katalizowane przez kwas Lewisa. W reakcjach sigmatropowych często występują katalizatory przejściowo-metalowe, które tworzą półprodukty w analogicznych reakcjach. Najbardziej znane z sigmatropowych przemian to [3,3] przemianę Cope'a, przemianę Claisena, przemianę Carrolla i syntezę indolową Fischera.
Galeria obrazów
10 ObrazyCo to jest reakcja sigmatropowa — podsumowanie mechanizmu
W najprostszym ujęciu reakcja sigmatropowa to przemieszczanie się wiązania σ w obrębie układu wysyconego i sprzężonego układu π w jednej cząsteczce, zachodzące zwykle w sposób koncertowany (bez pośrednich, izolowalnych karbokationów czy karboanionów). Przejście przebiega przez cykliczny stan przejściowy, w którym orbitali π i σ reorganizują się jednocześnie. Przebieg i dozwolenia reakcji kontrolowane są przez zasady zachowania symetrii orbitali (reguły Woodwarda–Hoffmanna), które decydują, czy dana przemiana może zajść w sposób suprafacjalny lub antarafacjalny i czy wymaga ogrzewania lub świecenia światłem.
Oznaczanie typu: zapis [i,j]
Reakcje sigmatropowe klasyfikuje się za pomocą zapisu [i,j], gdzie liczby i i j określają odległości, o które przemieszczane jest wiązanie σ względem dwóch końców sprzężonego układu π. Przykłady:
- [3,3] – typowy dla przemiany Cope'a i Claisena;
- [1,5] – często spotykane dla przesunięć atomów wodoru (1,5-hydrogen shift);
- [2,3], [3,2] i inne – występują w specyficznych układach i często mają różne efekty stereochemiczne.
Suprafacjalne i antarafacjalne przesunięcie
W przesunięciu suprafacjalnym migracja odbywa się po tej samej stronie układu π (konserwacja fazy orbitali bez zmiany strony), natomiast w przesunięciu antarafacjalnym migracja zachodzi z przeciwnej strony. W praktyce suprafacjalne procesy są łatwiejsze do zaistnienia w typowych cząsteczkach organicznych ze względu na ograniczenia geometryczne; antarafacjalne wymagają często elastycznych łańcuchów lub specjalnych topologii cząsteczek.
Przykłady reakcji
- Przemiana Cope'a ([3,3]) — klasyczna reakcja 1,5-dienów: 1,5-dien ulega przemianie przez sześcioczłonowy cykliczny stan przejściowy do izomeru. Przykładowo, układy 1,5-hexadienowe mogą izomeryzować do forma bardziej stabilnej energetycznie (reakcja często jest odwracalna, tzw. równowaga Cope'a). Wariantem jest oxy-Cope, gdzie obecność grupy hydroksylowej i jej deprotonacja (anion) znacząco przyspiesza przebieg i prowadzi do produktów enolowych lub karbonylowych.
- Przemiana Claisena ([3,3]) — przemiana allylowych eterów winylowych (allyl vinyl ethers) do związków o nowym wiązaniu C–C, często prowadząca do γ,δ-nienasyconych aldehydów lub ketonów po dalszych przekształceniach. Mechanizm to także sześcioczłonowy, concertedny stan przejściowy; geometryczne ułożenie w stanie przejściowym (krzesłowy kontra łodziowy) wpływa na stereochemię produktu. Istnieją też warianty (Ireland–Claisen, Johnson–Claisen) wykorzystujące pochodne, aniony czy estry, które zwiększają kontrolę stereochemiczną i wydajność.
- Przemiana Carrolla — inna sigmatropowa przemiana wykorzystywana w syntezach C–C, często w kontekście przeniesienia allylowego.
- Synteza indolowa Fischera — w przebiegu tej syntezy występują etapy perykliczne i sigmatropowe prowadzące do sformalizowanego przeorganizowania układu i budowy pierścienia indolowego.
Warunki i kataliza
Większość sigmatropowych przemian przebiega termicznie (wymaga podgrzania), jako że następuje przez stosunkowo wysokoenergetyczny stan przejściowy. Jednak:
- kataliza kwasami Lewisa może obniżać barierę aktywacji i zmieniać tor reakcji, co bywa wykorzystywane do zwiększenia szybkości lub kontroli stereochemii;
- katalizatory metaliczne (przejściowych metali) mogą prowadzić do analogicznych, lecz często stopniowych (stepwise) dróg reakcji, tworząc kompleksy pośrednie;
- warianty anionowe (np. oxy-Cope po deprotonacji) znacząco przyspieszają i zmieniają termodynamikę procesów.
Stereochemia i selektywność
Stereochemia produktów sigmatropowych zależy od konformacji i typu stanu przejściowego. Dla przemian [3,3] często można przewidzieć wynik stereochemiczny przy założeniu, że proces przebiega przez chair-podobny sześcioczłonowy stan przejściowy — konfiguracja podstawników w stanie przejściowym determinuje relacje cis/trans w produkcie. W praktyce kontrola stereochemii osiągana jest poprzez dobór substratów, grup ochronnych, katalizatorów oraz warunków reakcji.
Zastosowania w syntezie
Reakcje sigmatropowe są cennym narzędziem w syntezie organicznej, pozwalającym na:
- przenoszenie grup w obrębie cząsteczki bez konieczności używania zewnętrznych reagentów,
- tworzenie nowych wiązań C–C w kontrolowany sposób,
- budowę skomplikowanych układów cyklicznych i stereocentów, co jest szczególnie przydatne przy syntezie naturalnych produktów i leków.
Uwagi praktyczne
- Wiele sigmatropowych przemian jest odwracalnych — aby przesunąć równowagę na stronę produktu, projektuje się substraty tak, by produkt był termodynamicznie stabilniejszy (np. przez aromatyzację, koniugację z grupami elektrodonorowymi/elektroacceptorowymi).
- Monitorowanie przebiegu reakcji zwykle odbywa się za pomocą NMR i GC/MS; w przypadku reakcji o wysokiej bariery aktywacji stosuje się podwyższoną temperaturę lub katalizę.
- W projektowaniu syntez warto uwzględnić ograniczenia geometryczne — nie wszystkie [i,j] są łatwo osiągalne w suprafacjalnym trybie ze względu na topologię cząsteczki.
Podsumowując, reakcje sigmatropowe to klasa peryklicznych przemian wewnątrzcząsteczkowych o dużym znaczeniu w syntezie organicznej. Ich zrozumienie — zarówno reguł symetrii orbitalnej, jak i wpływu konformacji — jest kluczowe do efektywnego wykorzystania ich w konstrukcji złożonych cząsteczek.
Przegląd zmian Sigmatropic Shifts
Woodward-Hoffman Sigmatropic Shift Nomenklatura
Specjalna notacja jest używana do opisu zmian sigmatroptycznych. Każdemu z atomów węgla na szkielecie molekuły przypisany jest numer pozycji. Przesunięcia sigmatroptyczne są opisane terminem porządkowym [i,j]. Oznacza to migrację wiązania σ przylegającego do jednego lub więcej układów π do nowej pozycji (i-1) i (j-1) atomów usuniętych z pierwotnego położenia wiązania σ. Gdy suma i i i j jest liczbą parzystą, to jest to wskaźnik zaangażowania neutralnego, całego łańcucha atomów C. Liczba nieparzysta sugeruje, że istnieje naładowany atom C lub samotna para heteroatomów zastępująca wiązanie podwójne węglowo-węglowe. Tak więc, [1,5] i [3,3] przesunięcia stają się [1,4] i [2,3] przesunięciami z heteroatomami, zachowując względy symetrii. W trzecim przykładzie dla jasności pominięto hydrogeny.

Oto sposób na odnalezienie porządku danego układu sigmatroptycznego. Pierwszym krokiem jest nadanie każdemu atomowi numerów zaczynając od atomów wiązania łamanego jako atom 1. Chemicy liczą atomy w każdym kierunku od wiązania łamanego do atomów tworzących nowe wiązanie σ w produkcie. Liczby, które odpowiadają atomom tworzącym nowe wiązanie są następnie oddzielone przecinkiem i umieszczone w nawiasach. W ten sposób powstaje sigmatroptyczny deskryptor kolejności reakcji.

Chemicy liczą również atomy przy nazewnictwie przesunięcia sigmatroptycznego, w którym porusza się atom wodoru. Łańcuch węglowy nie rozpada się podczas migracji atomu wodoru. Tak więc chemicy liczą na wszystkich atomach biorących udział w reakcji, a nie tylko na najbliższych. Na przykład, następuj±ca migracja atomu wodoru jest rzędu [1,5], osi±gniętego przez liczenie w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara przez układ π, a nie rzędu [1,3] przez grupę CH2 pier¶cieniow±, który byłby omyłkowo wynikiem liczenia w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara.

Przesunięcia nadtwardówkowe i przedtwardówkowe (ang. Suprafacial and Antarafacial Shifts)
Chemicy badali reakcje sigmatropowe, w których grupa migrująca ma sterocenter. W zasadzie wszystkie przesunięcia sigmatropowe mogą zachodzić przy tej samej (retencyjnej) lub odwrotnej (inwersyjnej) geometrii grupy migrującej. Zależy to od tego czy pierwotny płat wiążący migrującego atomu czy jego drugi płat jest użyty do utworzenia nowego wiązania.

W przypadku retencji stereochemicznej, grupa migrująca przekłada się bez rotacji na pozycję klejenia. W przypadku inwersji stereochemicznej grupa migrująca zarówno obraca się, jak i przekłada na osiągnięcie swojej konformacji wiązania.
Istnieje inny sposób, w jaki w wyniku reakcji sigmatroptycznej mogą powstawać produkty o różnej sterochemii. Grupa migrująca może pozostać na pierwotnej powierzchni systemu π po ponownym związaniu. Albo może przejść na przeciwległe oblicze systemu π. Jeżeli grupa migrująca pozostaje na tej samej twarzy układu π, przesunięcie to jest znane jako nadtwardówkowe. Jeżeli grupa migrująca przenosi się na przeciwległą twarz, to przesunięcie to nazywane jest przesunięciem twarzowym. Transformacje, które występują w obrębie małych lub średnich pierścieni nie mogą powodować przesunięcia twarzowego.

Klasy rearanżacji Sigmatropic Rearrangements
[1,3] Zmiany
Termiczne przesunięcia wodorkowe
W termicznym [1,3] przesunięciu wodorków, wodorek przesuwa trzy atomy. Zasady Woodwarda-Hoffmanna nakazują, aby postępował on w przesunięciu międzytwarzowym. Chociaż takie przesunięcie jest symetryczne dozwolone, topologia Mobiusa wymagana w stanie przejścia zabrania takiego przesunięcia. Jest to geometrycznie niemożliwe. Dlatego enole nie ulegają izomeryzacji bez katalizatora kwasowego lub zasadowego.

Thermal Alkyl Shifts
Przemieszczenia termalnoalkilowe [1,3], podobne do zmian wodorkowych [1,3], muszą przebiegać w kierunku przeciwnym do twarzowego. Geometria stanu przejściowego jest zaporowa. Ale grupa alkilowa, ze względu na charakter swojej orbity, może odwrócić swoją geometrię i utworzyć nowe wiązanie z tylnym płatem swojej orbity sp3. W wyniku tej reakcji nastąpi przesunięcie nadtwardówkowe. Reakcje te nie są jeszcze powszechne w układach otwartego łańcucha ze względu na wysoce uporządkowany charakter stanu przejściowego. Tak więc, reakcje te działają lepiej w cząsteczkach cyklicznych.
![[1,3] Alkyl Shifts](https://www.alegsaonline.com/image/550px-1%2C3alkylfixed.png)
Fotochemiczne [1,3] Zmiany
Przesunięcia fotochemiczne [1,3] powinny być przesunięciami nadtwardówkowymi, jednak większość z nich nie jest zgodna, ponieważ przechodzą przez stan potrójny (to znaczy posiadają mechanizm diradowy, do którego nie mają zastosowania zasady Woodwarda-Hoffmanna).
[1,5] Zmiany
Zmiana [1,5] polega na przesunięciu 1 podstawnika (-H, -R lub -Ar) w dół o 5 atomów układu π. Wykazano, że wodór ulega przesunięciu zarówno w układzie cyklicznym, jak i w układzie z otwartym łańcuchem w temperaturze 200 ˚C lub wyższej. Przewiduje się, że reakcje te będą przebiegać ponad-twarzowo, przez stan przejściowy Huckela-topologii.
![[1,5] Hydride shift in a cyclic system](https://www.alegsaonline.com/image/300px-1%2C5hydridecyclicfixed.png)
Fotoirradiowanie wymagałoby antytaryfowego przesunięcia wodoru. Chociaż takie reakcje są rzadkie, istnieją przykłady, w których preferowane są przesunięcia twarzowe:
![Antarafacial [1,5] Hydride Shift](https://www.alegsaonline.com/image/600px-1%2C5hantarafacialfixed.png)
W przeciwieństwie do wodoru [1,5] zmian, nigdy nie zaobserwowano [1,5] zmian alkilowych w układzie otwartym. Chemicy określili preferencje szybkościowe dla [1,5] zmian alkilowych w układach cyklicznych: karbonyl i karboksyl> wodorek> fenylu i winylu>> alkil.
Grupy alkilowe przechodzą [1,5] zmiany bardzo słabo i zwykle wymagają wysokich temperatur. Jednak dla cykloheksadienów temperatura dla przesunięć alkilowych nie jest dużo wyższa niż dla karbonyli, najlepszej grupy migracyjnej. Badanie wykazało, że jest to spowodowane tym, że przesunięcia alkilowe na cykloheksadieny przebiegają przez inny mechanizm. Najpierw otwiera się pierścień, po czym następuje [1,7] przesunięcie, a następnie pierścień reformuje się elektrocyklicznie:

Ten sam proces mechaniczny jest widoczny poniżej, bez końcowej elektrocyklicznej reakcji zamknięcia pierścienia, w międzywymiarowej konwersji lumisterolu na witaminę D2.
[1,7] Zmiany
[1,7] zmiany sigmatograficzne są przewidziane przez zasady Woodwarda-Hoffmanna, aby postępować w sposób antytarafowy, przez stan przejściowy topologii Mobiusa. Antytwarzowe [1,7] przesunięcie obserwowane jest w konwersji lumisterolu do witaminy D2, gdzie po elektrocyklicznym otwarciu pierścienia do prewitaminy D2, metylowe przesunięcia wodoru.

Cykliczne nieatrieny przechodzą również [1,7] przesunięcia w tzw. rearanżacji spaceru, czyli przesunięcia grupy dwuwartościowej, jako części trójczłonowego pierścienia, w cząsteczce dwuczłonowej.

[3,3] Zmiany
[3,3] zmiany sigmatograficzne są dobrze zbadanymi zmianami sigmatograficznymi. Reguły Woodwarda-Hoffmana przewidują, że te sześć reakcji elektronowych będzie przebiegać ponad-twarzowo, wykorzystując stan przejściowy topologii Huckela.
Przebudowa Claisen
Odkryta w 1912 r. przez Rainera Ludwiga Claisena rearanżacja Claisena jest pierwszym zarejestrowanym przykładem [3,3]-sigmatropicznej rearanżacji. Ta rearanżacja jest użyteczną reakcją tworzącą wiązania węgiel - węgiel. Przykładem zmiany ułożenia Claisena jest [3,3] zmiana ułożenia eteru winylowego, który po ogrzaniu daje γ,δ nienasycony karbonyl. Tworzenie się grupy karbonylowej powoduje, że reakcja ta, w przeciwieństwie do innych przegrupowań sigmatroptycznych, jest z natury nieodwracalna.

Aromatyczna rearanżacja Claisen
Przebudowa orto-Claisena polega na przesunięciu [3,3] eteru fenylu allilowego do półproduktu, który szybko tautomeryzuje się do fenolu podstawionego ortopedycznie.

Gdy obie pozycje ortopedyczne na pierścieniu benzenowym są zablokowane, następuje drugie przestawienie ortopedii-Claisena. Ta zmiana ułożenia ortopedycznego kończy się tautomeryzacją na trójpodstawny fenol.

Przebieg procedury współregulacji (Cope Rearrangement)
Przebudowa Cope'a jest szeroko badaną reakcją organiczną polegającą na [3,3] sigmatropicznej przebudowy 1,5-dniowej. Została ona opracowana przez Arthura C. Cope'a. Na przykład 3,4-dimetylo-1,5-heksadien podgrzany do 300 °C daje 2,6-oktadien.

Zmiana aranżacji Oxy-Cope
Oxy-Cope zmienia układ grupy hydroksylowej w C3, tworząc enal lub enone po tautomeryzmie keto-enolowym enolu pośredniego:

Przeróbka Carrolla
Zmiana układu Carrolla jest reakcją zmiany układu w chemii organicznej i polega na przekształceniu estru allilowego β-keto w kwas α-alilo-β-ketokarboksylowy. Po tej reakcji organicznej może nastąpić dekarboksylacja, a produktem końcowym jest γ,δ-alketon. Zmiana ułożenia Carrolla jest adaptacją zmiany ułożenia Claisena i stanowi skuteczną dekarboksylatywną allizację.

Fischer Indole Synteza
Synteza indole Fischera jest reakcją chemiczną, która wytwarza aromatyczny indol heterocyklowy z (podstawionej) fenylohydrazyny i aldehydu lub ketonu w warunkach kwaśnych. Reakcja ta została odkryta w 1883 r. przez Hermanna Emila Fischera.

Wybór katalizatora kwasowego jest bardzo ważny. Skuteczne katalizatory kwasowe obejmują: Kwasy brązowe, takie jak HCl, H2SO4, kwas polifosforowy i kwas p-toluenosulfonowy. Kwasy Lewisa, takie jak trifluorek boru, chlorek cynku, chlorek żelaza i chlorek glinu, są również użytecznymi katalizatorami.
Opublikowano kilka recenzji.
[5,5] Zmiany
Podobnie jak [3,3] przesunięcia, zasady Woodwarda-Hoffmana przewidują, że [5,5] przesunięcia sigmatroptyczne będą przebiegały ponadfazowo, stan przejściowy topologii Huckela. Reakcje te są rzadsze niż [3,3] przesunięcia sigmatroptyczne, ale jest to głównie funkcja faktu, że cząsteczki, które mogą przejść [5,5] przesunięcia są rzadsze niż cząsteczki, które mogą przejść [3,3] przesunięcia.
![[5,5] shift of phenyl pentadienyl ether](https://www.alegsaonline.com/image/800px-5%2C5shiftfixeds.png)
Przebiegi piesze (Walk Rearrangements)
Migracja grupy dwuwartościowej, takiej jak O, S, NR lub CR2, która jest częścią trójczłonowego pierścienia w cząsteczce dwucyklicznej, jest powszechnie określana jako chodząca rearanżacja. Zgodnie z zasadami Woodwarda-Hofmanna można ją formalnie scharakteryzować jako (1, n) przesunięcie sigmatograficzne. Przykładem takiej zmiany aranżacji jest przesunięcie podstawników na tropilidenach (1,3,5-cykloheptatrienów). Po podgrzaniu, układ pi- przechodzi przez pierścień elektrocykliczny zamykający się, tworząc rower[4,1,0]heptadien (norkaradien). Następnie następuje [1,5] przesunięcie alkilowe i elektrocykliczne otwarcie pierścienia.

Przechodząc przez [1,5] zmianę, oczekuje się, że zmiana ułożenia chodzenia norcaradienów będzie przebiegać nadtwardówkowo z zachowaniem stereochemii. Obserwacje eksperymentalne pokazują jednak, że 1,5 przesunięcia norkaradienów przebiegają antytwarzowo. Obliczenia teoretyczne wykazały, że [1,5] przesunięcia są procesem diradowym, ale bez angażowania jakichkolwiek minimów diradowych na powierzchni energii potencjalnej.
Powiązane strony
- 2,3-metropatograficzna rearanżacja
- Zmiana NIH
- Graniczna Molekularna Teoria Orbitalna
- Zasady Woodwarda-Hoffmanna
Pytania i odpowiedzi
P: Czym jest reakcja sigmatropowa w chemii organicznej?
O: Reakcja sigmatropowa to reakcja perycykliczna, która obejmuje niekatalizowany proces wewnątrzcząsteczkowy i zmienia jedno wiązanie σ w inne wiązanie σ.
P: Czy reakcja sigmatropowa wymaga katalizatora?
O: Rzeczywista reakcja sigmatropowa zwykle nie wymaga katalizatora, chociaż niektóre reakcje sigmatropowe mogą być katalizowane przez kwas Lewisa.
P: Co oznacza termin "sigmatropowy"?
O: Termin "sigmatropic" to słowo złożone składające się z "sigma", które odnosi się do pojedynczych wiązań węgiel-węgiel, oraz greckiego słowa "tropos", oznaczającego obrót.
P: Jakiego rodzaju reakcją jest reakcja sigmatropowa?
O: Reakcja sigmatropowa jest reakcją przegrupowania, co oznacza, że wiązania w cząsteczce przesuwają się między atomami bez opuszczania atomów lub dodawania nowych atomów do cząsteczki.
P: Co dzieje się w wewnątrzcząsteczkowej reakcji sigmatropowej?
O: W wewnątrzcząsteczkowej reakcji sigmatropowej podstawnik przemieszcza się z jednej części układu z wiązaniem π do innej części z jednoczesnym przegrupowaniem układu π.
P: Czy istnieją jakieś dobrze znane przegrupowania sigmatropowe?
O: Niektóre z najbardziej znanych przegrupowań sigmatropowych to przegrupowanie [3,3] Cope'a, przegrupowanie Claisena, przegrupowanie Carrolla i synteza indolu Fischera.
P: Czy reakcje sigmatropowe często obejmują katalizatory metali przejściowych?
O: Tak, reakcje sigmatropowe często obejmują katalizatory metali przejściowych, które tworzą półprodukty w analogicznych reakcjach.
Powiązane artykuły
Autor
AlegsaOnline.com Reakcja sigmatropowa — definicja, mechanizm i przykłady (Cope, Claisen) Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/90314
Źródła
- dx.doi.org : 10.1021/ja01044a027
- dx.doi.org : 10.1039/C39760000873
- dx.doi.org : 10.1021/ja01034a076
- dx.doi.org : 10.1016/0040-4039(75)80050-5
- dx.doi.org : 10.1002/anie.197208321
- dx.doi.org : 10.1002/cber.19120450348
- dx.doi.org : 10.1002/cber.19250580207
- dx.doi.org : 10.1002/cber.19260590927
- dx.doi.org : 10.1021/ja01859a055
- dx.doi.org : 10.1021/ja00754a042
- dx.doi.org : 10.1021/ja00026a007
- dx.doi.org : 10.1021/ja01076a067
- dx.doi.org : 10.1039/JR9400000704
- dx.doi.org : 10.1002/cber.188301602141
- dx.doi.org : 10.1002/cber.188401701155