A-dur — tonacja A: skala, charakter i znane utwory
A-dur (tonacja A): skala, charakter i znane utwory — od Mozarta i Beethovena po Brahmsa. Brzmienie, historia i przykłady symfonii, koncertów i muzyki kameralnej.
Tonacja A-dur (lub tonacja A) to skala wielkoformatowa z podstawową nutą A. Jej sygnatura tonacyjna zawiera trzy krzyżyki: F♯, C♯ i G♯. Skala A-dur brzmi: A – H – C♯ – D – E – F♯ – G♯ – A.
Skala i pokrewieństwa
Tonacją względną (molową) A-dur jest względny molowy — f-ostry molowy (fis-moll). Tonacja równoległa (różniąca się trybem) to a-moll.
Funkcje harmoniczne i zapis specjalny
Podstawowe triady w A-dur to: A-dur (I), H-moll (II), C♯-moll (III), D-dur (IV), E-dur (V), F♯-moll (VI) i G♯ zmniejszony (VII°). W praktyce harmonicznej często spotyka się chromatykę i zapożyczenia modalne, zwłaszcza w muzyce późnoklasycznej i romantycznej.
Neapolitański akord (bII) w A-dur to akord B♭-dur (najczęściej w pierwszym odwróceniu, czyli w postaci tzw. neapolitańskiego sekstakordu). W zapisie partytury oznacza to konieczność użycia bemola przy dźwięku B, podczas gdy w innych partiach może występować jednocześnie B naturalne. W zapisie pojawiają się więc zarówno znaki bemola, jak i (w razie potrzeby) znaki naturalne: neapolitański akord szósty na 2 ^ stylem stylistycznym, który 
— w praktyce notacyjnej występują więc oba rodzaje przypadków.
Charakter i zastosowanie w literaturze muzycznej
A-dur bywa opisywana jako tonacja jasna, pogodna i pogodna w kolorze. Christian Friedrich Daniel Schubart przypisywał jej emocje związane z "deklaracją niewinnej miłości, [...] nadzieją na ponowne zobaczenie ukochanej osoby przy rozstaniu; młodzieńczą radością i zaufaniem Bogu". Ten opis dobrze oddaje klasyczny i romantyczny sposób wykorzystywania A-dur w utworach lirycznych i koncertowych.
W muzyce kameralnej i koncertującej A-dur jest szczególnie popularna — między innymi dlatego, że jest korzystna dla brzmienia niektórych instrumentów. Johannes Brahms, Cezar Franck i Gabriel Fauré napisali sonaty skrzypcowe w A-dur. Jeśli chodzi o skrzypce, Peter Cropper stwierdził, że A-dur "to najpełniej brzmiąca tonacja dla skrzypiec", wskazując na naturalne wzmocnienie dźwięku wynikające z otwartych strun (zwłaszcza A i E) — o czym mówił w odniesieniu do Beethovenowskiej Sonaty Kreutzerowskiej.
Przykłady repertuaru
Choć w epoce klasycznej i romantycznej nie ma tak wielu symfonii w A-dur jak w tonacjach D-dur czy G-dur, to A-dur pojawia się częściej niż w większości innych tonacji z krzyżykami. Do najbardziej znanych symfonii w tej tonacji należą VII Symfonia Beethovena, VI Symfonia Brucknera oraz IV Symfonia Mendelssohna — są to jedne z nielicznych przykładów dużych dzieł symfonicznych w A-dur z okresu epoce romantyzmu.
W repertuarze fortepianowo‑kameralnym i koncertowym A-dur występuje między innymi w Koncercie klarnetowym Mozarta (K.622) oraz w Kwintecie klarnetowym Mozarta w A-dur — utwory te korzystają z barwy klarnetu A, instrumentu często używanego przez Mozarta.
Instrumentacja i praktyka wykonawcza
- Klarnet: klarnet w stroju A (klarnet A) jest szczególnie wygodny dla utworów w A-dur, dlatego Mozart i inni kompozytorzy chętnie korzystali z tego instrumentu.
- Skrzypce: dzięki otwartym strunom (A i E) i korzystnemu brzmieniu w wyższych rejestrach, A-dur jest tonacją bardzo przyjazną dla skrzypiec.
- W orkiestrze: kotły (timpani) są często strojone na A i E (kwinta czysta), co odpowiada tonice i dominantzie w A-dur; w innych tonacjach historycznie i praktycznie spotykano różne ustawienia, czasem na interwał czwartej.
- Dęte blaszane: w muzykologii wykonawczej zwraca się też uwagę na użycie rogów naturalnych (np. rogi w A) w utworach klasycznych, co wpływa na dobór tonacji przez kompozytorów.
Podsumowując, A-dur to tonacja o jasnym, pogodnym charakterze, chętnie wykorzystywana w muzyce kameralnej, koncertowej i niekiedy symfonicznej; jej właściwości akustyczne sprawiają, że jest szczególnie korzystna dla skrzypiec, klarnetu w A oraz dla instrumentów perkusyjnych takich jak kotły.
Wznosząca się i opadająca Duża skala.
Wagi i klucze
| · v · t · e Wagi i klucze diatoniczne | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| W tabeli podano liczbę strzępów lub mieszkań w każdej skali. Drobne skale są pisane małymi literami. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest dur?
A: Major (lub tonacja A) to skala durowa z nutą podstawową A. Jej sygnatura kluczowa ma trzy ostre znaki.
P: Co to jest minor względny A-dur?
O: Moll względny A-dur to fis-moll.
P: Ile symfonii jest w tonacji A-dur?
O: W tonacji A-dur nie ma tylu symfonii, co w D-dur czy G-dur, ale jest ich więcej niż w innych tonacjach ostrych. VII Symfonia Beethovena, VI Symfonia Brucknera i IV Symfonia Mendelssohna to prawie wszystkie symfonie w tej tonacji w epoce romantyzmu.
P: Jakie utwory Mozart skomponował w tonacji A-dur?
O: Mozart skomponował swój Koncert klarnetowy i Kwintet klarnetowy, oba w tonacji A-dur.
P: Dlaczego Peter Cropper mówi, że A-dur jest "najpełniej brzmiącą tonacją dla skrzypiec"?
O: Peter Cropper powiedział, że A-dur "jest najpełniej brzmiącym kluczem dla skrzypiec", ponieważ grając na skrzypcach, wydaje pełniejszy dźwięk niż inne klucze.
P: Według Christiana Friedricha Daniela Schubarta, jaki rodzaj emocji można wyrazić poprzez muzykę napisaną w tej tonacji?
O: Według Christiana Friedricha Daniela Schubarta, muzyka napisana w tej tonacji może wyrażać takie emocje, jak deklaracje niewinnej miłości, nadzieja na ponowne spotkanie z ukochaną osobą przy rozstaniu, młodzieńcza wesołość i zaufanie do Boga.
P: Jak zazwyczaj ustawia się kotły, gdy gra się muzykę na orkiestrę napisaną w tej tonacji?
O: Podczas grania muzyki na orkiestrę, która jest napisana w tej tonacji A-dur, kotły są zwykle ustawione tak, aby grały nuty oddalone od siebie o oktawę - zwykle "A" i "E". W większości innych tonacji byłyby one ustawione o jedną czwartą od siebie
Przeszukaj encyklopedię