Des-moll (D♭-moll) — teoria, zapis i przykłady
Des-moll (D♭-moll) to rzadko stosowana, teoretyczna tonacja z rozbudowaną sygnaturą bemolową; zwykle notuje się ją enharmonicznie jako C♯-moll ze względów praktycznych.
Przegląd
Des-moll (D♭-moll) to tonacja minorowa oparta na dźwięku D♭. W teorii muzyki zajmuje miejsce jako odpowiednik enharmoniczny C♯-moll — brzmi identycznie w systemie równomiernie strojonym, lecz zapis nutowy różni się znacznie. Z tego względu des-moll bywa klasyfikowana jako tonacja teoretyczna, stosowana sporadycznie w zapisie, częściej zaś przedstawiana przez jej enharmoniczny odpowiednik.
Charakterystyka i zapis
Praktyczny zapis des-moll wiąże się z wyjątkowo skomplikowaną sygnaturą kluczową: tradycyjnie wymaga ona wielu znaków bemolowych i dodatkowego bemola podwójnego dla poprawnego odwzorowania wszystkich stopni skali. Taka konstrukcja utrudnia czytelność partytury i może być kłopotliwa dla wykonawców, stąd większość edycji korzysta z zapisu jako C♯-moll. O szczegółach zapisu i wynikających z niego konsekwencjach możnaby poczytać w źródłach teoretycznych (teoria).
Historia i praktyka edytorska
W historii nutopisarstwa rzadko decydowano się na konsekwentne użycie des-moll. Redaktorzy i kompozytorzy zwykle wybierali zapisy łatwiejsze do odczytania i transpozycji, czyli odmianę enharmoniczną w postaci C♯-moll. W praktyce artystycznej zdarzają się jednak fragmenty lub motywy zapisywane jako des-moll, gdy notacja z bemolami lepiej oddaje zamysł brzmieniowy, artykulacyjny lub estetyczny autora.
Przykłady w literaturze muzycznej
Kilku wybitnych kompozytorów wykorzystało zapisy w des-moll lub fragmenty tonalne odpowiadające tej tonacji, nawet jeśli ostateczne wydania przyjęły zapis enharmoniczny. Przykładowo Gustav Mahler notuje związany z motywem "der kleine Appell" w jednej symfonii w zapisie D♭-moll, podczas gdy w innej występuje ten motyw jako C♯-moll; to zagadnienie jest omówione w analizach twórczości Mahlera (przykłady Mahlera). Podobne rozwiązania pojawiają się w partyturach Antoniego Brucknera, gdzie pewne frazy są tonalnie w des-moll, lecz bywają wydane enharmonicznie (Bruckner).
Zalety i wady stosowania
- Zaleta: wierne odwzorowanie relacji interwałowych i prefiksów harmonicznych w kontekście nutowym, gdy autor chce podkreślić określone funkcje tonalne.
- Wada: nieczytelna i ciężka do wykonania sygnatura z wieloma bemolami i znakami podwójnymi, co utrudnia odczyt i transpozycję.
- Wada praktyczna: trudności dla instrumentów transponujących oraz większe ryzyko błędów wykonawczych.
Rozróżnienia i uwagi wykonawcze
Należy odróżnić pojęcie brzmieniowe od zapisu: des-moll i C♯-moll są enharmonicznie tożsame w stroju równomiernym, jednak notacja niesie dodatkowe informacje co do intencji harmonicznej, wygody gry i tradycji edytorskiej. Edytorzy, dyrygenci i wykonawcy powinni zwracać uwagę na to, czy zastosowany zapis ma znaczenie interpretacyjne, czy jedynie ułatwia odczyt partytury. Dalsze materiały i przykłady praktyk edytorskich można znaleźć w publikacjach specjalistycznych (edytorstwo).
Wagi i klucze
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest d-moll?
O: D-moll to klucz teoretyczny oparty na nucie muzycznej D♭.
P: Ile mieszkań jest w sygnaturze klucza d-moll?
A: Podpis klucza d-moll ma siedem płaskich miejsc i jedno podwójne płaskie.
P: Dlaczego zwykle zapisuje się go jako jego odpowiednik enharmoniczny, c-moll?
O: Ponieważ ma tyle płaskich miejsc, d-moll jest zwykle zapisywany jako jego enharmoniczny odpowiednik C♯-moll.
P: Czy może Pan podać jakiś przykład?
O: Motyw tematyczny Mahlera "der kleine Appell" ("przywołanie do porządku") z jego IV i V Symfonii jest zapisany w d-moll w IV Symfonii, ale w V Symfonii jest w c-moll. W Adagio IX Symfonii solowy temat fagotu pojawia się najpierw w d♭-moll, ale powraca jeszcze dwa razy zapisany w c♯-moll. Adagio VIII Symfonii Brucknera również ma frazy, które są tonalnie w d♭-moll, ale zapisane jako c♯-moll.
P: Czy istnieją inne przykłady muzyki napisanej w obu tonacjach?
O: Tak, motyw tematyczny "der kleine Appell" ("przywołanie do porządku") Mahlera z IV i V Symfonii oraz Adagio VIII Symfonii Brucknera mają frazy, które są tonalnie w d♭-moll, ale zapisane jako c&#x 266f-moll.
Powiązane artykuły
Autor
AlegsaOnline.com Des-moll (D♭-moll) — teoria, zapis i przykłady Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/24995