As-moll (A♭-moll) — definicja, sygnatura klucza i właściwości

Skala i akordy

Skala naturalna As-moll: A♭ – B♭ – C♭ – D♭ – E♭ – F♭ – G♭ – (A♭).

• Tonica (akord podstawowy): A♭ – C♭ – E♭ (As – C♭ – Es).
• Dominanta: stopień V to E♭; w praktyce funkcja dominująca często realizowana jest jako akord durowy E♭ (często przez podwyższenie siedmiostopnia).
• Warianty minorowe: w skali harmonicznej podwyższa się VII stopień (G♭ → G♮), a w skali melodycznej wstępu podwyższa się VI i VII (F♭ → F♮, G♭ → G♮), zaś przy zejściu powraca się do formy naturalnej.

Względna i enharmoniczna tonacja

Istnieje pewne nieporozumienie w literaturze: choć w niektórych źródłach pojawia się odnośnik do względną dur i nawet do C-dur, to poprawną względną durową tonacją As-moll jest C♭-dur (ma taką samą sygnaturę klucza – siedem bemoli). Równoległą durową tonacją jest As-dur. Jako enharmoniczny odpowiednik (czyli brzmiący tak samo, ale zapisywany przy użyciu krzyżyków zamiast bemoli) występuje gis-moll (G# minor), która jest praktycznie częściej używana ze względu na prostszą sygnaturę klucza.

Użycie i notacja

As-moll jest rzadko stosowaną główną tonacją utworów muzycznych ze względu na skomplikowaną sygnaturę (siedem bemoli) i związane z tym trudności wydruku oraz czytania partytur. Częściej spotyka się utwory, które mają A♭ jako tonikę, zapisane enharmonicznie w gis-moll, ponieważ ta forma ma prostszą sygnaturę kluczową. W orkiestrowej praktyce i edycji partytur właśnie z tego powodu kompozytorzy i aranżerzy często wybierają zapis enharmoniczny (stąd w tekście pojawia się też odnośnik do acji – fragmenty związane z toniką mogą być zapisywane różnie w zależności od praktyki notacyjnej).

Uwagi praktyczne

W notacji As-moll występują rzadkie znaki, takie jak C♭ i F♭ (odpowiednio enharmonicznie B i E), co zwiększa ryzyko konieczności stosowania znaków chromatycznych (nawet podwójnych) przy modulacjach i odmianach skali. Dlatego w edycjach wydawniczych i na instrumentach klawiszowych często preferuje się zapis w postaci gis-moll, który jest czytelniejszy.

W niektórych partyturach sygnatura klucza As-moll w kluczu basowym może być zapisana z bemolem dla F umieszczonym na drugiej linii od góry (rozmieszczenie znaków w sygnaturze może się nieco różnić w zależności od zwyczaju rytograficznego wydawcy i użytego klucza).