Mistrzowie Świata w Szachach to zawodnicy, którzy zdobyli tytuł najlepszego szachisty świata w oficjalnych rozgrywkach o Mistrzostwo Świata w Szachach. W praktyce tytuł ten przyznawany jest zwycięzcy meczu o mistrzostwo (format klasyczny) lub — w określonych latach — zwycięzcy turnieju. Zarówno mężczyźni, jak i kobiety mogą zdobyć otwarty tytuł mistrza świata, lecz w historii żadna kobieta nie została jak dotąd mistrzynią świata w kategorii otwartej; istnieje natomiast odrębne Mistrzostwo Świata Kobiet oraz turnieje dla różnych grup wiekowych (juniorów itp.).

Oficjalne, uznawane przez środowisko mistrzostwa świata rozpoczęły się w 1886 roku — to wtedy rozegrano pierwszy mecz o tytuł uznawany powszechnie za oficjalny (Wilhelm Steinitz vs. Johannes Zukertort). Przed 1886 rokiem istnieli znakomici szachiści, którzy byli uważani za najsilniejszych graczy swojej epoki (np. Howard Staunton, Adolf Anderssen czy Paul Morphy), ale nie funkcjonował jeszcze formalny system walki o tytuł.

Po śmierci Aleksandra Alechinie (Alekhine) tytuł został przejęty i zorganizowany przez Międzynarodową Federację Szachową FIDE. W okresie 1993–2006 nastąpił podział tytułu i przez pewien czas istniały dwa równoległe mistrzostwa świata: „klasyczny” (linia wywodząca się od Kasparowa) oraz tytuł FIDE (organizowany w innej formule). Do zjednoczenia doszło w 2006 roku.

Format walki o tytuł zmieniał się w historii: tradycyjny system to mecz pomiędzy mistrzem a wyzwaniem wyłonionym w kwalifikacjach (kandydaci). W różnych okresach funkcjonowały turnieje kandydatów, cykle turniejowe i systemy pucharowe. Mecze o tytuł zwykle odbywają się na neutralnym terenie i wymagają sponsorów i organizatorów — przykłady znanych lokalizacji i meczów to Fischer vs Spassky'm na Islandii w 1972 roku czy pojedynek Alekhine z Capablance w Buenos Aires (1927). Jednocześnie w pewnych epokach mistrzowie, szczególnie radzieccy, często bronili tytułu na własnym terenie, np. w Moskwie. Decyzje o gospodarzu meczu i finansowaniu podejmuje zazwyczaj FIDE (lub w przeszłości organizatorzy i sponsorzy we współpracy z obecną stroną trzymającą tytuł).

Przykładem współczesnego meczu jest pojedynek o tytuł 2013 roku rozegrany w Chennai, stolicy Tamil Nadu, pomiędzy Anandem i Magnusem Carlsenem. Magnus Carlsen, mając wówczas 22 lata, wygrał ten mecz wynikiem 6,5–3,5 (w 10 partiach), zdobywając tytuł Mistrza Świata.

Poniżej znajduje się pełna lista oficjalnych mistrzów świata w linii zjednoczonej (tzw. linia klasyczna / unifikowana), od pierwszego oficjalnego meczu w 1886 roku do chwili obecnej:

  • Wilhelm Steinitz (1886–1894)
  • Emanuel Lasker (1894–1921)
  • José Raúl Capablanca (1921–1927)
  • Alexander Alekhine (1927–1935)
  • Max Euwe (1935–1937)
  • Alexander Alekhine (1937–1946)
  • Mikhail Botvinnik (1948–1957)
  • Vasily Smyslov (1957–1958)
  • Mikhail Botvinnik (1958–1960)
  • Mikhail Tal (1960–1961)
  • Mikhail Botvinnik (1961–1963)
  • Tigran Petrosian (1963–1969)
  • Boris Spassky (1969–1972)
  • Bobby Fischer (1972–1975)
  • Anatoly Karpov (1975–1985)
  • Garry Kasparov (1985–2000)
  • Vladimir Kramnik (2000–2007)
  • Viswanathan Anand (2007–2013)
  • Magnus Carlsen (2013–2023)
  • Ding Liren (2023–obecnie)

Uwaga dotycząca 1993–2006: w tym okresie istniały równolegle dwa roszczenia do tytułu (linia „klasyczna” i tytuł FIDE). Lista powyżej przedstawia linię zjednoczoną / klasyczną, uznaną po procesie unifikacji w 2006 roku. Osobna lista obejmująca mistrzów FIDE w latach podziału (1993–2006) zawiera inne nazwiska — ciężkość i szczegóły tamtego okresu wynikają z różnych formatów (turniej pucharowy, turnieje kandydatów, mecze), dlatego zwykle opisuje się je oddzielnie.

Od strony praktycznej: aby zostać pretendentem do tytułu, zawodnik musi zwykle awansować przez cykl kwalifikacyjny (turniej kandydatów lub serię turniejów), a następnie wygrać mecz z aktualnym mistrzem. Format meczów, liczba partii i zasady rozstrzygania remisów zmieniały się w zależności od epoki i regulaminu organizatorów — współcześnie obowiązują znormalizowane zasady i harmonogramy zatwierdzane przez FIDE.

Istotne jest też to, że oprócz listy „otwartej” istnieje odrębna, oficjalna lista Mistrzyń Świata w Szachach (kategoria kobieca) oraz listy mistrzów w kategoriach wiekowych (juniorzy, kadetki itd.). Szczegółowe chronologie, statystyki, przebieg poszczególnych meczów i pełne zestawienia (także dotyczące podziału tytułu w latach 1993–2006) można znaleźć w specjalistycznych opracowaniach i w archiwach FIDE oraz literaturze szachowej.