Nona Gaprindashvili — gruzińska arcymistrzyni szachowa, była mistrzyni świata
Nona Gaprindashvili — gruzińska arcymistrzyni szachowa, pierwsza kobieta-Grandmaster, wielokrotna mistrzyni świata i rekordzistka olimpiad szachowych — ikona i pionierka szachów.
Nona Gaprindashvili (gruzińska: ნონა გაფრინდაშვილი; ur. 3 maja 1941 w Zugdidi) jest jedną z najwybitniejszych szachistek XX wieku. Była dominującą postacią kobiecych szachów w latach 60. i 70. XX wieku oraz szóstą mistrzynią świata kobiet (1962–1978). Była też pierwszą kobietą uhonorowaną tytułem Grandmaster przyznanym przez FIDE.
Wczesna kariera i zdobycie tytułu mistrzyni świata
W 1961 roku, mając zaledwie 20 lat, Gaprindashvili zwyciężyła w czwartym Turnieju Kandydatek, co dało jej prawo do rozegrania meczu o tytuł z ówczesną mistrzynią świata, rosyjską Elisabeth Bykovą. Mecz ten wygrała zdecydowanie — wynik końcowy 9–2 (+7 −0 =4) — i w 1962 została mistrzynią świata. Tytuł ten obroniła czterokrotnie w kolejnych meczach mistrzowskich, aż w 1978 roku przegrała pojedynek o tron z kolejną reprezentantką Gruzji, Maią Chiburdanidze, wynikiem 6½–8½ (+2 −4 =9).
Olimpiady, sukcesy drużynowe i indywidualne
Gaprindashvili reprezentowała Związek Radziecki w kobiecych olimpiadach szachowych w latach 1963, 1966, 1969, 1972, 1974, 1978, 1980, 1982, 1984, 1986 i 1990, a po odzyskaniu niepodległości przez Gruzję wystąpiła również w barwach Gruzji w 1992 roku. W trakcie startów olimpijskich zdobyła łącznie aż 25 medali: w tym 11 drużynowych złotych medali oraz 9 indywidualnych złotych medali. Jednym z najbardziej spektakularnych osiągnięć była olimpiada w Dubaju w 1986 roku, gdzie wygrała wszystkie dziesięć rozegranych przez siebie partii.
Starty w turniejach „mieszanych” i sukcesy krajowe
Przez całą karierę Gaprindashvili z powodzeniem startowała także w turniejach otwartych (z udziałem mężczyzn). Jednym z jej najbardziej znanych rezultatów było zajęcie pierwszego miejsca (dzielonego) w turnieju Lone Pine w Kalifornii w 1977 roku — prestiżowej imprezie z udziałem wielu silnych arcymistrzów. Na arenie krajowej pięciokrotnie zdobyła tytuł mistrzyni ZSRR w szachach kobiet: w latach 1964, 1973, 1981, 1983 i 1985.
Tytuł arcymistrzyni (Grandmaster) i okoliczności przyznania
W 1978 roku Gaprindashvili została pierwszą kobietą, której FIDE przyznała męski tytuł arcymistrza (Grandmaster). Decyzja ta była częściowo efektem jej wyniku w silnie obsadzonym turnieju Lone Pine 1977, w którym startowało wielu arcymistrzów. Chociaż formalne wymogi regulaminowe dotyczące norm i liczby partii nie zostały przez nią w pełni spełnione, Komitet Kwalifikacyjny FIDE uznał jej dotychczasowe osiągnięcia za wystarczające i zatwierdził przyznanie tytułu.
Pal Benko napisał w Chess Life & Review (styczeń 1979):
"...Oczywiście (Nona) uzyskała tytuł "kobiecego arcymistrza" przyznawany przez Międzynarodową Federację Szachową (FIDE), podobnie jak kilkadziesiąt innych kobiet... W Buenos Aires w listopadzie 1978 roku FIDE przyznało Nonie Gaprindashvili międzynarodowy tytuł arcymistrza (męski). Nona Gaprindashvili jest nie tylko jedyną kobietą, która kiedykolwiek otrzymała ten tytuł, ale także jedyną kobietą, która kiedykolwiek na niego zasłużyła.
"Szkoda więc, że nie zdobyła tego tytułu w zwykły sposób. FIDE wymaga, aby gracz, aby zdobyć tytuł arcymistrza, musiał osiągnąć pewne minimalne wyniki w turniejach składających się z co najmniej dwudziestu czterech meczów w sumie (opis jest bardzo uproszczony, ale masz pomysł), a Nona była dwa lub trzy mecze krótkie. Jednak Komisja Kwalifikacyjna FIDE zagłosowała za przyznaniem jej tytułu. Moim zdaniem, ta historyczna okazja nie powinna była nieść ze sobą nawet tego lekkiego zepsucia".
Późniejsza działalność i wyróżnienia
Po zakończeniu okresu największej sportowej aktywności Gaprindashvili pozostała związana ze środowiskiem sportowym i społecznym w Gruzji. Pełniła funkcje w instytucjach promujących sport oraz wspierała rozwój szachów w kraju. W 2009 roku zwyciężyła w Mistrzostwach Świata Seniorów kobiet rozegranych w Condino we Włoszech.
W ciągu swojej długiej i barwnej kariery Gaprindashvili zdobyła liczne odznaczenia i wyróżnienia w Gruzji i za granicą, a także pozostaje jednym z symboli gruzińskich i światowych szachów. Jej styl gry charakteryzował się zdecydowaniem, silnym instynktem taktycznym i odwagą w podejmowaniu ryzyka; wiele jej partii jest do dziś analizowanych i cytowanych w literaturze szachowej jako przykłady kreatywnego prowadzenia gry.
Wybrane fakty i osiągnięcia
- Szósta kobieca mistrzyni świata (1962–1978).
- Pierwsza kobieta uhonorowana tytułem Grandmaster przez FIDE (1978).
- Pięciokrotna mistrzyni ZSRR w szachach kobiet (1964, 1973, 1981, 1983, 1985).
- Łącznie 25 medali olimpijskich (w tym 11 drużynowych złotych).
- Zwyciężczyni turnieju Lone Pine (1977, wynik dzielony), jeden z ważniejszych sukcesów w turniejach otwartych z udziałem mężczyzn.
Jeśli chcesz, mogę dodać przykłady najbardziej znanych partii Gaprindashvili, omówić jej wpływ na rozwój kobiecych szachów w Gruzji lub uzupełnić artykuł o spis turniejów i wyników chronologicznie.
Sowiecka drużyna kobiet na Olimpiadzie Szachowej w Dubaju w 1986 roku. L>R: Akhmilovskaya, Gaprindaschwili i Aleksandria.
Pytania i odpowiedzi
P: Jakiej narodowości jest Nona Gaprindashvili?
O: Nona Gaprindashvili jest gruzińską szachistką.
P: Kiedy się urodziła?
A: Urodziła się 3 maja 1941 roku.
P: Ile razy została mistrzynią świata kobiet w szachach?
A: Sześciokrotnie została Mistrzynią Świata Kobiet w szachach, od 1962 do 1978 roku.
P: Jaki tytuł zdobyła w 1978 roku?
A: W 1978 roku została pierwszą kobietą, która otrzymała tytuł arcymistrza.
P: Ile medali zdobyła w trakcie swojej kariery?
A: W trakcie swojej kariery Nona Gaprindaszwili zdobyła 25 medali, w tym 11 złotych medali drużynowych i 9 złotych medali indywidualnych.
P: Ile gier wygrała na Olimpiadzie w Dubaju w 1986 roku?
O: Na Olimpiadzie w Dubaju w 1986 roku wygrała wszystkie 10 swoich gier.
P: Jakie stanowisko zajmuje obecnie Nona w Gruzji?
O: Nona jest obecnie Prezesem Narodowego Komitetu Olimpijskiego Gruzji.
Przeszukaj encyklopedię