Państwa o ograniczonym uznaniu — definicja, kryteria i lista terytoriów

Państwa o ograniczonym uznaniu — definicja, kryteria i aktualna lista terytoriów. Poznaj status prawny, przykłady, zasady uznania i konsekwencje międzynarodowe.

Autor: Leandro Alegsa

W prawie międzynarodowym jednostka polityczna musi spełnić różne kryteria, aby stać się państwem. Jednym z istotnych elementów jest uznanie przez inne państwa: im więcej państw udzieli uznania, tym łatwiejsze staje się funkcjonowanie jako suwerennym państwem i uzyskanie statusu de jure. Jednak uznanie nie jest jedynym czynnikiem — w praktyce liczy się również faktyczna kontrola terytorium, zdolność do sprawowania władzy oraz prowadzenia stosunków międzynarodowych.

Kryteria powstania państwa

  • Stała populacja — istnienie społeczności zamieszkującej dane terytorium.
  • Określone terytorium — granice mogą być sporne, lecz pewna przestrzeń musi być kontrolowana.
  • Rząd — instytucje sprawujące realną władzę i zdolność administrowania.
  • Zdolność do wejścia w stosunki międzynarodowe — możliwość zawierania umów i nawiązywania relacji dyplomatycznych.
  • Uznanie przez inne państwa — może mieć formę de facto (praktyczne relacje) lub de jure (formalne, prawne uznanie). Uznanie bywa jednostronne i politycznie motywowane, a jego brak nie zawsze uniemożliwia funkcjonowanie podmiotu jako bytu politycznego.

Państwa o ograniczonym uznaniu — cechy praktyczne

Terytoria o ograniczonym uznaniu często posiadają własne organy władzy, system prawny, symbole państwowe, emisję paszportów i administrację celną. Mogą też utrzymywać nieformalne przedstawicielstwa za granicą oraz mieć wsparcie militarne lub polityczne ze strony jednego lub kilku państw (co pomaga im unikać przymusowego przyłączenia do państwa macierzystego lub umożliwia utrzymanie rzeczywistej niezależności). Z drugiej strony ograniczone uznanie oznacza problemy z uczestnictwem w międzynarodowych organizacjach (np. ONZ), ograniczony dostęp do rynków międzynarodowych, trudności z uzyskaniem powszechnie akceptowanych dokumentów podróży oraz ryzyko izolacji i nietrwałości statusu.

Przykładowe terytoria o ograniczonym lub spornym uznaniu

Poniższa lista jest niepełna i ma charakter poglądowy — status polityczny i liczba uznań zmieniają się w czasie.

  • Tajwan (Republika Chińska) — sprawuje de facto niezależność, utrzymuje nieformalne stosunki z wieloma krajami; formalne uznanie przez niewielką liczbę państw ze względu na politykę „jednych Chin”.
  • Kosowo — ogłosiło niepodległość w 2008 r.; uznane przez ponad sto państw (stan na początku lat 2020.), lecz nie jest członkiem ONZ z uwagi na sprzeciw niektórych państw.
  • Turecka Republika Cypru Północnego — uznawana jedynie przez Turcję; funkcjonuje jako odrębna administracja na północnej części Cypru.
  • Abchazja i Osetia Południowa — kontrolują terytoria w Gruzji i są uznawane przez niewiele państw; w praktyce utrzymują wsparcie polityczne i militarne z Federacji Rosyjskiej.
  • Transnistria (Naddniestrze) — de facto niezależna część Mołdawii, bez szerokiego międzynarodowego uznania; posiada własne struktury administracyjne i wojskowe.
  • Republika Artykszu (Górski Karabach / Artsakh) — przez długi czas funkcjonowała jako podmiot o ograniczonym uznaniu, lecz jej sytuacja zmieniła się w wyniku konfliktów i działań państw regionu (stan faktyczny może ulegać zmianom).
  • Palestyna — uznawana przez wiele państw; posiada status państwa-obserwatora w ONZ (od 2012 r.), jednak jej pełna suwerenność i kontrola terytorialna są ograniczone przez trwający konflikt z Izraelem.
  • Polityczne podmioty na wschodniej Ukrainie i terenach anektowanych/ogłaszających autonomię — zdarzały się jednostronne uznania i aneksje, ale większość społeczności międzynarodowej ich nie akceptuje; sytuacja bardzo dynamiczna i politycznie wrażliwa.
  • Sahelu i Sahrawi (SADR — Saharyjska Arabijska Republika Demokratyczna) — ogłaszane przez Ruch Polisario, uznawane przez część państw i członek niektórych organizacji regionalnych; spór z Marokiem o kontrolę nad terytorium.

Uwagi końcowe

Określenie „państwo o ograniczonym uznaniu” opisuje złożoną rzeczywistość pomiędzy pełnym uznaniem międzynarodowym a brakiem jakiegokolwiek uznania. W praktyce status taki zależy od kombinacji czynników politycznych, prawnych i wojskowych oraz od decyzji poszczególnych państw i organizacji międzynarodowych. Ponieważ sytuacja międzynarodowa jest zmienna, zawsze warto sprawdzić aktualne informacje dotyczące konkretnego terytorium.

Wiele z wymienionych wyżej terytoriów oddzieliło się (lub ogłosiło odłączenie) od państwa macierzystego i bywa określanych jako podmioty „rozłamowe”. Mogą one mieć ochronę wojskową, nieformalne przedstawicielstwa dyplomatyczne i wsparcie zewnętrzne, które wpływają na ich zdolność do utrzymania autonomii lub dążenia do uzyskania pełnego uznania.

Częściowo uznane państwa sprawujące de facto kontrolę nad swoim terytorium

  • Abchazja w Gruzji jest samozwańczym i mniej lub bardziej funkcjonującym niepodległym państwem. Uznawana przez Federację Rosyjską, Nikaraguę i Wenezuelę. Położona jest między Kaukazem a Morzem Czarnym, uznawana przez rząd gruziński za część północno-zachodniej Gruzji. W okresie sowieckim Abchazja została połączona z Gruzją w 1931 roku jako republika autonomiczna w ramach Gruzji Radzieckiej. W 1992 roku Abchazja ogłosiła niepodległość od Gruzji, a od 1992 do 1994 roku trwała krótka wojna. Zawieszenie broni z czerwca 1994 roku w dużej mierze się utrzymało, pozostawiając Abchazję poza kontrolą rządu centralnego Gruzji.

Państwa członkowskie ONZ, które są tylko częściowo uznawane przez wszystkich pozostałych członków ONZ, nie są tutaj wymienione. (Na przykład, 39 krajów nie uznaje Izraela).

  • Republika Chińska (R.O.C), która kontroluje tylko Tajwan i niektóre wyspy Republiki Chińskiej od przegranej chińskiej wojny domowej w 1949 roku, straciła większość swojego dyplomatycznego uznania i siedziby ONZ na rzecz Chińskiej Republiki Ludowej w październiku 25, 1971 roku przez rezolucję Zgromadzenia Ogólnego ONZ 2758 i obecnie jest oficjalnie uznawana tylko przez 23 państwa. Prowadzi de facto (wszystkie, ale z nazwy) stosunki z większością krajów poprzez instytucje takie jak Przedstawicielstwa Gospodarcze i Kulturalne w Tajpej. (Zobacz status polityczny Tajwanu).
  • Turecka Republika Cypru Północnego (TRNC) została utworzona na Cyprze Północnym w 1975 r., po interwencji armii tureckiej w 1974 r., w odpowiedzi na zamach stanu przeprowadzony przez grecką juntę dążącą do "enosis". TRNC ogłosiła niepodległość w 1983 r. i jest uznawana jedynie przez Turcję. Propozycja Organizacji Narodów Zjednoczonych dotycząca zjednoczenia obu państw cypryjskich została przyjęta przez TRNC, ale odrzucona w referendum przez grecką społeczność cypryjską, ze względu na obawy dotyczące bezpieczeństwa. Dalsze próby zjednoczenia jak dotąd nie powiodły się.
  • Osetia Południowa w Gruzji jest samozwańczym i mniej lub bardziej funkcjonującym niepodległym państwem, nieuznawanym na arenie międzynarodowej przez żaden inny naród. Po zajęciu niepodległej Gruzji przez bolszewicką Rosję w 1921 r. stała się ona Południowoosetyjskim Obwodem Autonomicznym w ramach Gruzji Radzieckiej. W 1991 r. ogłosiła niepodległość od Gruzji, a w 1992 r. ogłoszono zawieszenie broni.
  • Górski Karabach w Azerbejdżanie jest (od 1991 roku) samozwańczym i mniej lub bardziej funkcjonującym niezależnym państwem, ale nie jest uznawany za niepodległy. Jest on uznawany na arenie międzynarodowej jako część Azerbejdżanu, ale posiada większość etniczną - ormiańską.

Państwa nieuznawane, sprawujące faktyczną kontrolę nad swoim terytorium

  • Somaliland (od 1991 r.) 1. Położony w północno-zachodniej części Somalii. W maju 1991 r. północno-zachodnie klany ogłosiły niepodległą Republikę Somalilandu, która obecnie obejmuje pięć z osiemnastu regionów administracyjnych Somalii, odpowiadających brytyjskiemu protektoratowi wybrzeża Somalii, położonemu między Etiopią, Dżibuti, Puntlandem i Zatoką Adeńską. Trzy regiony północnej Somalii, do których rości sobie prawo Somaliland, Sool, Sanaag i Cayn, są przedmiotem sporu z sąsiednim Puntlandem na północnym wschodzie[1].
  • Naddniestrze (Pridnestrovie), pisane również jako Transdniestria, jest częścią Mołdawii na wschód od rzeki Dniestr i (od 1990 roku) samozwańczym i mniej lub bardziej funkcjonującym niepodległym państwem bez międzynarodowego uznania ze strony jakiegokolwiek suwerennego państwa. Ma większość ludności słowiańskiej, w przeciwieństwie do większości mołdawskiej, którą ma Mołdawia. Znane również jako Republika Dniestrzańska, to de facto państwo posiada własną policję, armię i walutę oraz funkcjonuje poza jurysdykcją Mołdawii, jednak jak dotąd nic nie wskazuje na to, aby miało stać się państwem uznawanym na arenie międzynarodowej.

Częściowo uznane państwa w dużej mierze pod okupacją wojskową

  • Sahara Zachodnia to terytorium, do którego rości sobie prawo Maroko i którym w dużej mierze zarządza od czasu, gdy Hiszpania opuściła to terytorium w 1976 roku. Saharyjska Arabska Republika Demokratyczna kontroluje pozostałą część Sahary Zachodniej; została proklamowana przez Front Polisario w 1976 roku, jest uznawana przez 46 państw członkowskich ONZ i jest pełnoprawnym członkiem Unii Afrykańskiej. Kwestia suwerenności jest nierozstrzygnięta, a Organizacja Narodów Zjednoczonych próbuje przeprowadzić referendum w tej sprawie za pośrednictwem misji MINURSO. Od września 1991 r. obowiązuje zawieszenie broni pod auspicjami ONZ. Sahara Zachodnia znajduje się na liście Organizacji Narodów Zjednoczonych dotyczącej terytoriów niesamodzielnych.

Terytorium administrowane międzynarodowo, uznane de facto

Historyczne państwa nieuznawane lub uznawane częściowo, sprawujące de facto kontrolę nad swoim terytorium

Europa

Azja

  • Stan Kaczin jest najbardziej wysuniętym na północ stanem Myanmaru, kontrolowanym od 1962 r. przez Organizację Niepodległości Kaczin, ale nieuznawanym dyplomatycznie przez żadne państwo. W 1994 r. KIO i Związek Myanmar zgodziły się sformalizować status quo poprzez utworzenie "Specjalnego Regionu 1 stanu Kaczin", który oficjalnie nadal jest częścią Związku Myanmar, ale de facto jest kontrolowany przez KIO.
  • Państwo Wa" jest de facto autonomicznym państwem w ramach Unii Birmańskiej i rząd birmański nie może kontrolować tego regionu od czasu uzyskania niepodległości. Strona rządząca de facto określa się jako "Rząd Ludowy Państwa Wa". Jednak rząd birmański uznaje ten stan za część państwa Shan i oficjalnie określa go jako "Wa Autonomous Division", a czasami jako "Shan State Special Region 2".
  • KurdyjskiRegionAutonomiczny (1991-2003). De facto niepodległe państwo w północnym Iraku. Obecnie część niezależnego kurdyjskiego regionu autonomicznego.
  • Mandżukuo (1932-1945). Z 80 istniejących wówczas narodów 23 uznały nowe państwo. Obecnie część Chińskiej Republiki Ludowej.
  • Tatarstan (1990 -1994). Obecnie część Rosji.
  • Tuwa (1921-1944). Obecnie część Rosji
  • Nachiczewań (1990). Obecnie część Azerbejdżanu.
  • Republika Talysh-Mugan (proklamowana w 1993). Obecnie część Azerbejdżanu.
  • Tamilski Eelam (1983-2009). Część Sri Lanki. Przez około 20 lat Tygrysy Wyzwolenia Tamilskiego Ilamu utrzymywały de facto państwo w północnej i wschodniej części Sri Lanki, aż do swojej klęski w 2009 roku.

Afryka

  • Anjouan (1997-2002). Obecnie część Komorów.
  • Biafra kontrolowała terytorium we wschodniej Nigerii od momentu secesji w maju 1967 roku do ostatecznego upadku militarnego w styczniu 1970 roku. Była uznawana przez 12 narodów.
  • Katanga kontrolowała państwo o tej samej nazwie na terenie byłego Konga Belgijskiego po dekolonizacji, w latach 1960-1964.
  • Mohéli (1997-1998). Obecnie część Komorów.
  • Rodezja. Kolonia brytyjska, która jednostronnie ogłosiła niepodległość w 1965 roku. Działanie to nie zostało prawnie uznane przez żaden inny naród, podobnie jak deklaracja Rodezji jako republiki w 1970 roku. Podmiot ten pozostał do 1979 roku, kiedy to stał się Zimbabwe-Rhodesia.
  • Zimbabwe-Rhodesia. Utworzona w 1979 r. po negocjacjach między rządem białej mniejszości a umiarkowanymi czarnymi przywódcami. Istniało od 1 czerwca do 12 grudnia 1979 r., kiedy to ponownie stało się kolonią Rodezji Południowej. W 1980 r. stała się Republiką Zimbabwe.

Ojczyzny południowoafrykańskie

Utworzona przez Republikę Południowej Afryki z jej własnego terytorium

  • Bophuthatswana (1977-1994). Były Thuisland utworzony i uznawany tylko przez RPA, Transkei, Ciskei i Venda. Obecnie część RPA.
  • Ciskei (1981-1994). Dawny Thuisland utworzony i uznawany tylko przez RPA, Bophuthatswana, Transkei i Venda. Obecnie część RPA.
  • Transkei (1976-1994). Dawny Thuisland utworzony i uznawany jedynie przez RPA, Bophuthatswanę, Ciskei i Vendę. Obecnie część RPA.
  • Venda (1979-1994). Dawny Thuisland utworzony i uznawany jedynie przez RPA, Bophuthatswanę, Ciskei i Transkei. Obecnie część RPA.

Ameryka

Oceania

  • Bougainville (Republika Północnych Salomonów) (1990-1997). Podpisała układ pokojowy z Papuą Nową Gwineą, przyznając wyspie autonomię w oczekiwaniu na referendum niepodległościowe w ciągu dekady.
  • Rotuma (1987-1988). Ta zamieszkana przez Polinezyjczyków wyspa, administrowana przez (melanezyjskie) Fidżi, ogłosiła swoją niepodległość od Fidżi przez separatystów po wojskowym zamachu stanu na Fidżi w 1987 roku.
  • (Kanaky). Na mocy porozumień z Nouméa z 1998 r. referendum w sprawie niepodległości odłożono na okres po 2014 r.

Historyczne nieuznawane lub częściowo uznawane rządy sprawujące faktyczną kontrolę nad swoim terytorium

Reżimy te sprawowały kontrolę nad terytorium kraju, w którym większość innych państw uznawała inny rząd za prawowity:

  • Islamski EmiratAfganistanu (1996-2001). Tylko trzy państwa uznały ten podmiot, gdy talibowie sprawowali nad nim kontrolę. Zobacz: Historia Afganistanu.
  • Ludowy Republika Kampucza (1979-1989). Utworzona przez Wietnamczyków po ich inwazji i rozgromieniu CzerwonychKhmerów w Kambodży. Tylko kilka krajów sowiecko-bolszewickich uznało ten podmiot, podczas gdy ONZ, Chiny i większość innych narodów uznała rząd Demokratycznej Kampuczy Czerwonych Khmerów. Zastąpiony przez Państwo Kambodży, a następnie Królestwo Kambodży.

Powiązane strony

  • Lista krajów

Pytania i odpowiedzi

P: Jakie kryteria musi spełniać jednostka polityczna, aby stać się państwem w prawie międzynarodowym?


O: Jednostka polityczna musi być uznana przez inne państwa za państwo, aby stać się państwem w prawie międzynarodowym.

P: W jaki sposób uznanie przez inne państwa ułatwia jednostce politycznej stanie się suwerennym państwem de iure?


O: Im więcej państw uzna daną jednostkę polityczną, tym łatwiej będzie jej stać się suwerennym państwem de jure.

P: Co to są "państwa rozłamowe"?


O: Państwa rozłamowe to terytoria, które oddzieliły się od swojego pierwotnego państwa macierzystego.

P: Czy państwa separatystyczne mają jakąś ochronę wojskową lub przedstawicielstwo dyplomatyczne za granicą?


O: Tak, państwa rozłamowe mogą mieć pewną ochronę wojskową i nieformalne przedstawicielstwo dyplomatyczne za granicą.

P: Czy istnieje inny sposób, aby państwa rozpadające się nie zostały zmuszone do powrotu do swojego pierwotnego państwa macierzystego?


O: Tak, inne państwo może pomóc im uniknąć przymusowego powrotu do pierwotnego państwa macierzystego.


Przeszukaj encyklopedię
AlegsaOnline.com - 2020 / 2025 - License CC3