Serbia i Czarnogóra — państwo związkowe istniejące w latach 2003–2006, utworzone przez dwa sąsiadujące byłe republiki jugosłowiańskie: Serbię i Czarnogórę. Związek ten miał charakter luźnej unii, a jego powstanie i rozwiązanie były częścią dłuższego procesu przekształceń po rozpadzie Jugosławii.
Krótka historia
Po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii w latach 90. XX wieku, pozostałe przy życiu republiki Serbia i Czarnogóra utworzyły w 1992 r. Federalną Republikę Jugosławii. W 2003 r. federacja przekształciła się w luźniejszą unię państwową nazwaną właśnie Serbia i Czarnogóra, która formalnie istniała do połowy 2006 r.
W okresie związku oba podmioty miały znaczną autonomię wewnętrzną. Związek funkcjonował z ograniczoną wspólną administracją, a wiele kompetencji — zwłaszcza gospodarczych — pozostawało w gestii poszczególnych republik.
Położenie i sąsiedzi
Państwo związkowe leżało na południowo-wschodnich krańcach Europy, w rejonie znanym jako Bałkany. Graniczyło z następującymi państwami:
- Bośnia i Hercegowina — na południowym zachodzie i zachodzie,
- Chorwacja — na zachodzie,
- Węgry — na północy,
- Rumunia — na północnym wschodzie,
- Bułgaria — na wschodzie,
- Północna Macedonia — na południu,
- Albania — na południowym zachodzie.
Na wybrzeżu dostęp do morza miało niewielkie, lecz strategiczne wybrzeże adriatyckie (głównie część należąca do Czarnogóry).
Ustrój, gospodarka i waluty
- Ustrój: związek składał się z dwóch republik, które zachowały własne instytucje i znaczną autonomię; kompetencje wspólne były ograniczone.
- Gospodarka: polityka gospodarcza i walutowa były w praktyce prowadzone osobno przez każdą republikę.
- Waluty: w praktyce poszczególne republiki stosowały różne rozwiązania walutowe; Czarnogóra stosowała euro jednostronnie, zaś Serbia miała własną walutę.
Rozpad i droga do niepodległości
Wzrost aspiracji niepodległościowych w Czarnogórze doprowadził do przeprowadzenia referendum w sprawie niepodległości. W dniu 21 maja 2006 r. obywatele Czarnogóry głosowali nad przyszłością unii; wynik — około 55,5% głosów za — oznaczał przewagę zwolenników odłączenia się od związku.
- 3 czerwca 2006 r. Czarnogóra oficjalnie ogłosiła niepodległość.
- 5 czerwca 2006 r. Serbia ogłosiła, że rozpadający się związek przestał istnieć i stała się niezależnym państwem.
Po tych wydarzeniach oba kraje zaczęły funkcjonować jako odrębne, suwerenne państwa: Serbia i Czarnogóra.
Znaczenie
Okres istnienia związku Serbia i Czarnogóra jest istotny dla zrozumienia transformacji politycznej i granicznej na Bałkanach po rozpadzie Jugosławii. Rozwiązanie unii w 2006 r. było przykładem stosunkowo pokojowego procesu rozdzielenia dwóch jednostek państwowych w porównaniu z wcześniejszymi konfliktami w regionie.