Serbia i Czarnogóra (państwo związkowe 2003–2006)

Krótka historia

Po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii w latach 90. XX wieku, pozostałe przy życiu republiki Serbia i Czarnogóra utworzyły w 1992 r. Federalną Republikę Jugosławii. W 2003 r. federacja przekształciła się w luźniejszą unię państwową nazwaną właśnie Serbia i Czarnogóra, która formalnie istniała do połowy 2006 r.

W okresie związku oba podmioty miały znaczną autonomię wewnętrzną. Związek funkcjonował z ograniczoną wspólną administracją, a wiele kompetencji — zwłaszcza gospodarczych — pozostawało w gestii poszczególnych republik.

Położenie i sąsiedzi

Państwo związkowe leżało na południowo-wschodnich krańcach Europy, w rejonie znanym jako Bałkany. Graniczyło z następującymi państwami:

• Bośnia i Hercegowina — na południowym zachodzie i zachodzie,
• Chorwacja — na zachodzie,
• Węgry — na północy,
• Rumunia — na północnym wschodzie,
• Bułgaria — na wschodzie,
• Północna Macedonia — na południu,
• Albania — na południowym zachodzie.

Na wybrzeżu dostęp do morza miało niewielkie, lecz strategiczne wybrzeże adriatyckie (głównie część należąca do Czarnogóry).

Ustrój, gospodarka i waluty

• Ustrój: związek składał się z dwóch republik, które zachowały własne instytucje i znaczną autonomię; kompetencje wspólne były ograniczone.
• Gospodarka: polityka gospodarcza i walutowa były w praktyce prowadzone osobno przez każdą republikę.
• Waluty: w praktyce poszczególne republiki stosowały różne rozwiązania walutowe; Czarnogóra stosowała euro jednostronnie, zaś Serbia miała własną walutę.

Rozpad i droga do niepodległości

Wzrost aspiracji niepodległościowych w Czarnogórze doprowadził do przeprowadzenia referendum w sprawie niepodległości. W dniu 21 maja 2006 r. obywatele Czarnogóry głosowali nad przyszłością unii; wynik — około 55,5% głosów za — oznaczał przewagę zwolenników odłączenia się od związku.

• 3 czerwca 2006 r. Czarnogóra oficjalnie ogłosiła niepodległość.
• 5 czerwca 2006 r. Serbia ogłosiła, że rozpadający się związek przestał istnieć i stała się niezależnym państwem.

Po tych wydarzeniach oba kraje zaczęły funkcjonować jako odrębne, suwerenne państwa: Serbia i Czarnogóra.

Znaczenie

Okres istnienia związku Serbia i Czarnogóra jest istotny dla zrozumienia transformacji politycznej i granicznej na Bałkanach po rozpadzie Jugosławii. Rozwiązanie unii w 2006 r. było przykładem stosunkowo pokojowego procesu rozdzielenia dwóch jednostek państwowych w porównaniu z wcześniejszymi konfliktami w regionie.