Liga Narodów — definicja, historia i przyczyny upadku (1920–1946)

Liga Narodów — historia 1920–1946: powstanie, sukcesy, błędy i przyczyny upadku; analiza roli mocarstw i dziedzictwo przed powstaniem ONZ.

Autor: Leandro Alegsa

Powstanie i cele

Liga Narodów (po francusku: La Société des Nations) powstała formalnie w 1920 roku na mocy postanowień traktatu wersalskiego po I wojnie światowej. Jej siedziba znajdowała się w Genewie. Głównym celem Ligi było zapobieganie przyszłym konfliktom międzynarodowym przez współpracę państw członkowskich, rozwiązywanie sporów drogą pokojową oraz koordynację działań w sprawach gospodarczych, zdrowotnych i humanitarnych.

Struktura i instytucje

Liga miała kilka głównych organów: Zgromadzenie wszystkich państw członkowskich, Radę (złożoną z kilku stałych i niestałych członków, w tym początkowo z Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch i Japonii) oraz Sekretariat. Przy Lidze funkcjonowały też wyspecjalizowane agendy i komisje, np. Permanent Court of International Justice (Stały Trybunał Sprawiedliwości), Międzynarodowa Organizacja Pracy (ILO) oraz komisje zajmujące się mandatami, uchodźcami, handlem narkotykami czy zdrowiem publicznym.

Sukcesy i działania praktyczne

  • Rozstrzyganie sporów terytorialnych i plebiscytów: Liga pośredniczyła m.in. w sprawach Upper Silesia, Saar czy Aalandów (1921), co pomogło zapobiec dalszym eskalacjom.
  • Działania humanitarne i zdrowotne: Liga prowadziła kampanie przeciw chorobom zakaźnym, przeciwdziałała handlowi narkotykami i zajmowała się pomocą dla uchodźców.
  • Nadzór nad systemem mandatów: Liga kontrolowała sposób zarządzania terytoriami mandatowymi po Imperium Osmańskim i Niemczech.
  • Współpraca międzynarodowa: utworzenie instytucji i norm, które potem stały się podstawą niektórych organizacji powojennych.

Główne słabości i przyczyny upadku

Mimo osiągnięć Liga napotkała poważne ograniczenia, które w efekcie doprowadziły do jej upadku:

  • Brak udziału kluczowych mocarstw: Stany Zjednoczone, mimo że idea Ligi wyszła m.in. od prezydenta Woodrowa Wilsona, nie przystąpiły do niej po odrzuceniu ratyfikacji traktatu wersalskiego przez Senat USA. Brak USA pozbawił Ligę ważnego wsparcia politycznego i gospodarczego.
  • Oparcie na dużych mocarstwach i ich interesach: Decyzje często były zależne od woli największych członków (zwłaszcza Wielkiej Brytanii i Francji), co osłabiało reprezentatywność i skuteczność Ligi.
  • Brak własnych sił zbrojnych i mechanizmów egzekucji: Liga dysponowała głównie sankcjami ekonomicznymi i moralnymi potępieniami, ale nie miała armii, by wymusić decyzje. Sankcje często okazywały się nieskuteczne.
  • Reguła jednomyślności i powolność procedur: Decyzje Rady często wymagały zgody wszystkich zainteresowanych, co spowalniało reakcje na kryzysy.
  • Wzrost nacjonalizmu i rewizjonizmów terytorialnych: Kryzysy lat 30. (wzrastający militaryzm w Niemczech, Japonii i Włoszech) pokazały, że państwa agresywne będą ignorować rezolucje Ligi, jeśli ich interes jest silniejszy niż obawy o opinię międzynarodową.
  • Wpływ kryzysu gospodarczego: Wielki Kryzys lat 30. osłabił wolę współpracy i zwiększył skłonność rządów do realizacji agresywnej polityki zewnętrznej.

Kluczowe przypadki, które obnażyły słabość Ligi

  • 1931–1933: napaść Imperium Japonii na Mandżurię. Liga powołała Lytton Commission, która sporządziła raport po roku badań; Japonia zignorowała ustalenia i wystąpiła z Ligi w 1933 r.
  • 1935–1936: agresja Włoch na Abisynię. Liga nałożyła ograniczone sankcje, ale kluczowe towary (np. ropa) nie zostały objęte, a Włochy ostatecznie opuściły Ligę i kontynuowały inwazję.
  • 1933: Niemcy wystąpiły z Ligi po dojściu Hitlera do władzy i ostrej krytyce postanowień wersalskich.
  • 1934–1939: ZSRR został przyjęty w 1934 r., ale po ataku na Finlandię w 1939 r. został z Ligi wykluczony.

Formalne zakończenie i dziedzictwo

Choć Liga praktycznie straciła znaczenie w drugiej połowie lat 30. i zaprzestała działalności po wybuchu II wojny światowej, formalnie rozwiązano ją w 1946 roku. W jej miejsce powstała Organizacja Narodów Zjednoczonych. Wiele rozwiązań i instytucji powstałych przy Lidze posłużyło jako wzór dla ONZ i innych organizacji międzynarodowych (np. system mandatów i praca nad zdrowiem publicznym, idee stałego trybunału, współpraca socjalna i pracy międzynarodowej).

Ocena

Liga Narodów nie spełniła ostatecznie swojej ambicji utrzymania trwałego pokoju w obliczu agresji totalitarnych państw lat 30., lecz miała także realne sukcesy w rozwiązywaniu sporów i pracy humanitarnej w dekadzie po I wojnie. Jej doświadczenia — zarówno pozytywne, jak i negatywne — stały się ważną lekcją przy tworzeniu skuteczniejszych mechanizmów współpracy międzynarodowej po 1945 roku.

Stany Zjednoczone

Prezydent Woodrow Wilson zaaranżował plan "rządu rządów", a raczej międzynarodowych sił pokojowych. Ideą jego planu było pokojowe rozwiązanie problemów między narodami. Wilson próbował przekonać społeczność międzynarodową, że liga zniechęci do agresji i rozwiąże podstawowe problemy, które często prowadzą do wojny, takie jak ubóstwo. Wilson nie był jednak w stanie przekonać amerykańskiej opinii publicznej do poparcia Ligi. Stany Zjednoczone nie chciały być częścią podejścia Wilsona z trzech powodów:

Po pierwsze, w Stanach Zjednoczonych było wielu niemieckich imigrantów, którzy nienawidzili traktatu wersalskiego. Traktat Wersalski obwiniał Niemcy i ich sojuszników za wojnę i mówił, że muszą zapłacić ciężkie odszkodowania wojenne. Aby dołączyć do Ligi Narodów, państwo musiało uzgodnić i zaakceptować Traktat Wersalski. Amerykanie niemieccy tego nie zaakceptowali.

Po drugie, Amerykanie nie chcieli ryzykować, że więcej Amerykanów zginie w wojnie europejskiej, jak to miało miejsce podczas I wojny światowej. Czuli również, że doprowadzi to do bezcelowych działań, takich jak wysłanie żołnierzy na cały świat w celu rozwiązania drobnych sporów. Taka postawa nazywana była izolacjonizmem. Większość Amerykanów uważała, że najlepiej byłoby całkowicie unikać spraw europejskich i brytyjskich.

Po trzecie, przyznanie praw do głosowania kobietom w Stanach Zjednoczonych przyniosło nowy, ogromny blok wyborczy, który w przeważającej mierze chciał zwrócić się ku "izolacji".

Członkowie

1920

Kraje te przystąpiły do Ligi Narodów w 1920 roku:

Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii, Dominium Kanady, Wspólnota Australijska, Federacja Nowej Zelandii, Unia Południowej Afryki

Pytania i odpowiedzi

P: Czym była Liga Narodów?


A: Liga Narodów była organizacją międzynarodową utworzoną w 1920 roku po I wojnie światowej w celu utrzymania pokoju i zapobiegania przyszłym wojnom. Miała Radę Wielkich Mocarstw i Zgromadzenie wszystkich państw członkowskich.

P: Kto wymyślił Ligę Narodów?


O: Liga Narodów została wymyślona przez prezydenta USA Woodrowa Wilsona podczas I wojny światowej.

P: Dlaczego Stany Zjednoczone nie przystąpiły do Ligi Narodów?


O: Po głosowaniu Senat USA odmówił przystąpienia do Ligi, co przyczyniło się do jej upadku.

P: Jakie były wady struktury Ligi?


O: Jedną z wad struktury Ligi był brak możliwości egzekwowania jej zasad, a inną wadą było to, że nie była wystarczająco reprezentatywna, ponieważ nigdy nie liczyła więcej niż 65 członków, a interesy wielkich mocarstw często przeważały nad interesami słabszych członków. Ponadto nie miała wojska ani siły militarnej, a podejmowanie decyzji było powolne.

P: Jak zareagowały inne kraje, gdy Liga je potępiła?


O: Kiedy Japonia najechała na Mandżurię (północno-wschodnie Chiny) w 1931 roku, a Włochy na Abisynię w 1935 roku, oba kraje wycofały się lub zignorowały potępienia Ligi, zamiast się do nich stosować.

P: Dlaczego Liga przestała istnieć w 1939 roku?


O: Liga przestała istnieć w 1939 r., ponieważ uznano ją za słabą i bezsilną po tym, jak te katastrofy wydarzyły się bez konsekwencji dla żadnego z zaangażowanych krajów.

P: Co zastąpiło Ligę Narodów, gdy oficjalnie przestała istnieć w 1946 roku? O: Nieistniejąca Liga Narodów została zastąpiona w 1946 roku przez Organizację Narodów Zjednoczonych, która nadal robi wiele z tych samych rzeczy, co Liga Narodów.


Przeszukaj encyklopedię
AlegsaOnline.com - 2020 / 2025 - License CC3