Rok 1938 — przegląd wydarzeń, urodzeń, zgonów, filmów i muzyki

Wydarzenia

• Anschluss (12 marca) — Niemcy dokonują aneksji Austrii; Anschluss był ważnym krokiem w polityce ekspansji III Rzeszy i miał poważne konsekwencje polityczne dla Europy Środkowej.
• Konferencja w Monachium (29–30 września) — przywódcy Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch i Niemiec podpisały porozumienie zezwalające Niemcom na inkorporację Sudetów (części Czechosłowacji). Porozumienie stało się symbolem polityki appeasementu.
• Kristallnacht (9–10 listopada) — skoordynowane pogromy przeciwko Żydom w III Rzeszy: niszczenie synagog, sklepów i aresztowania tysięcy Żydów. Ten antysemicki zamach był zapowiedzią jeszcze ostrzejszych represji.
• Konferencja w Evian (lipiec) — międzynarodowe spotkanie poświęcone kwestii uchodźców żydowskich uciekających z Niemiec; większość delegacji krajowych nie wyraziła gotowości do masowego przyjmowania uchodźców, co miało tragiczne skutki w kolejnych latach.
• Atak na Chinę i wojna chińsko-japońska — w 1938 trwały intensywne działania zbrojne między Chinami a Japonią; ważne były m.in. bitwy o Wuhan i o kontrolę nad obszarami chińskimi.
• Hiszpańska wojna domowa (1936–1939) — 1938 to okres intensywnych działań, m.in. bitwa nad Ebro (rozpoczęta w lipcu), która była jednym z decydujących starć konfliktu.
• Orson Welles — „War of the Worlds” (30 października) — słynna audycja radiowa, która spowodowała panikę u części słuchaczy w USA; przykład siły nowoczesnych mediów i ich wpływu na odbiorców.
• Fair Labor Standards Act (25 czerwca) — w USA podpisanie ustawy wprowadzającej m.in. minimalne wynagrodzenie i ograniczenia czasu pracy (istotne zmiany w prawie pracy w USA).
• Pierwsze pojawienie się Supermana (czerwiec) — w czerwcu 1938 ukazał się pierwszy numer Action Comics z postacią Supermana, co zapoczątkowało erę komiksowych superbohaterów.
• Odkrycie rozszczepienia jądra atomowego (grudzień) — prace Otto Hahna i Fritza Strassmanna doprowadziły pod koniec 1938 r. do odkrycia rozszczepienia jądra uranu, co miało fundamentalne znaczenie dla rozwoju fizyki jądrowej.

Narodziny

Poniżej wybrane przykłady znanych osób urodzonych w 1938 roku (lista nie jest wyczerpująca):

• Jon Voight (29 grudnia 1938) — amerykański aktor, laureat Oscara, znany z ról filmowych i teatralnych.
• Ben E. King (28 września 1938) — amerykański wokalista soul, autor i wykonawca przeboju „Stand by Me” (często daty i szczegóły w zależności od źródła).

Rok 1938 przyniósł narodziny wielu osób, które w późniejszych dekadach miały wpływ na kulturę, naukę, politykę i rozrywkę na świecie.

Zgony

Rok 1938 wiązał się również ze śmiercią różnych postaci z życia publicznego — polityków, artystów i naukowców. Poniżej ogólny opis trendów:

• W Europie i na świecie umierali przedstawiciele starszych pokoleń przedwojennych elit artystycznych i naukowych.
• W kontekście politycznym 1938 był rokiem narastających represji w krajach totalitarnych — wiele osób zginęło w wyniku prześladowań (np. w ramach represji politycznych w Niemczech i Austrii), a inne ofiary przypadały na fronty konfliktów zbrojnych jak wojna domowa w Hiszpanii czy działania militarne w Chinach.

Dokładne listy zgonów (z datami i krótkimi biografiami) można znaleźć w specjalistycznych źródłach historycznych i biograficznych — poniżej w sekcji „Źródła” (jeśli dostępne) warto sięgnąć po szczegółowe katalogi osób.

Filmy wydane

Rok 1938 był dobrym okresem dla kina — powstawały filmy, które do dziś są uznawane za klasykę. Wybrane tytuły z 1938:

• The Adventures of Robin Hood (reż. Michael Curtiz / William Keighley) — film z Errolem Flynnem, uznawany za klasykę kina przygodowego.
• Bringing Up Baby (reż. Howard Hawks) — komedia z Katharine Hepburn i Carym Grantem, dziś ciesząca się statusem filmu kultowego.
• The Lady Vanishes (reż. Alfred Hitchcock) — brytyjski thriller, jeden z ważniejszych filmów Hitchcocka z okresu przedwojennego.
• Angels with Dirty Faces — dramat gangsterski z Jamesem Cagneyem, film o moralności i przestępczości.
• You Can't Take It With You (reż. Frank Capra) — komedia dramatyczna, nagrodzona Oscarem dla najlepszego filmu w 1938/39 sezonie.
• Alexander Nevsky (reż. Siergiej Eisenstein) — film radziecki, znany także dzięki muzyce Siergieja Prokofjewa.

Przebojowe piosenki

Muzyka popularna końcówki lat 30. to era swingu i big bandów, ale także piosenek filmowych, które szybko stawały się hitami. Wybrane tytuły i trendy z 1938:

• „Begin the Beguine” — w wykonaniu orkiestry Artie Shaw stało się jednym z najważniejszych nagrań lat 30. i symbolem ery swingu.
• „Thanks for the Memory” — piosenka wprowadzona w filmie z 1938 roku, szybko zyskała popularność i stała się standardem rozrywkowym.
• W 1938 roku dominowały utwory wykonywane przez wielkie orkiestry (Benny Goodman, Artie Shaw, orkiestry Glenna Millera i innych) oraz piosenki z filmów, które dzięki kinu i radiu szybko rozpowszechniały się w masowej świadomości.

Nagroda Nobla (1938)

Laureaci Nobla z 1938 roku (wybrane dziedziny):

• Fizyka: Enrico Fermi — za odkrycia dotyczące nowych efektów w fizyce jądrowej (prace związane z promieniotwórczością wywołaną przez neutrony).
• Chemia: Richard Kuhn — za badania nad bakteriami i chemii związków naturalnych (nagroda za odkrycia i badania w chemii organicznej i biochemii).
• Medicina / Fizjologia: Corneille Heymans — za odkrycie mechanizmów regulujących oddychanie (badania nad receptorami w zatokach szyjnych i aortowych).
• Literatura: Pearl S. Buck — za bogaty i żywy obraz życia ludzkiego, szczególnie w Chinach (jej powieści i opowiadania przyczyniły się do międzynarodowego uznania).
• Pokojowa Nagroda Nobla: w 1938 roku Pokojowa Nagroda Nobla nie została przyznana (wiele lat przed i w trakcie II wojny światowej komitet nieraz wstrzymywał przyznanie tej nagrody z uwagi na sytuację międzynarodową).

Uwagi i dalsze źródła

Rok 1938 to rok przełomowy w historii XX wieku — politycznie naznaczony kolejnymi aktami agresji ze strony państw totalitarnych i rosnącym napięciem, które doprowadzi do wybuchu II wojny światowej. Jednocześnie był to okres intensywnego rozwoju kultury masowej (kino, radio, komiksy) oraz nauki (kluczowe odkrycia w fizyce jądrowej).

Jeżeli chcesz, mogę rozszerzyć któryś z działów — np. przygotować pełne listy urodzeń i zgonów z 1938 roku, szczegółowe opisy filmów albo chronologię wydarzeń miesiąc po miesiącu.