Wojna koreańska miała miejsce w latach 1950–1953 i była jednym z kluczowych konfliktów wczesnej zimnej wojny. Rozpoczęła się 25 czerwca 1950 r. ok. godz. 4:30 nad ranem, gdy siły północnokoreańskie przekroczyły 38. równoleżnik i wkroczyły na terytorium południa. Walki zasadniczo zakończyły się po zawarciu rozejmu 27 lipca 1953 r.; formalny traktat pokojowy nigdy nie został podpisany, więc Półwysep Koreański pozostaje technicznie w stanie zawieszenia broni.

Przyczyny konfliktu

Główne przyczyny wojny koreańskiej były zarówno lokalne, jak i związane z ogólną rywalizacją między mocarstwami po II wojnie światowej:

  • Podział Korei po 1945 r. na strefy wpływów: północna część pod kontrolą ZSRR, południowa pod kontrolą USA;
  • Rosnące napięcia ideologiczne między komunistycznym reżimem na północy a antykomunistycznym rządem na południu;
  • Ambicje przywódców: po stronie północnej Kim Il-Sung dążył do zjednoczenia kraju pod rządami komunistycznymi; po stronie południowej rząd Syngmana Rhee odrzucał reżim północny i chciał powrotu całego kraju pod swoją kontrolę;
  • Szerszy kontekst zimnej wojny — rywalizacja między Związkiem Radzieckim a Stanami Zjednoczonymi i obawa przed rozszerzaniem się wpływów przeciwnika.

Strony konfliktu i ich wsparcie

Konflikt toczył się między dwoma koreańskimi rządami: Koreańską Republiką Ludowo-Demokratyczną (Korea Północna) i Republiką Korei (Korea Południowa). Po stronie południowej działały siły pod egidą ONZ, kierowane głównie przez Stany Zjednoczone, podczas gdy na północy otrzymano wsparcie od Związku Radzieckiego i później masową interwencję ludzką od Chińskiej Republiki Ludowej.

Wsparcie międzynarodowe obejmowało m.in.:

  • Dla Północy: bezpośrednie militarny i logistyczny wkład ZSRR (samoloty, doradcy, sprzęt) oraz interwencję chińską (Chińska Armia Ochotnicza/People's Volunteer Army) od października 1950 r.; pomoc medyczna i materialna napływała m.in. z Węgier, Rumunii, Czechosłowacji, Bułgarii i Polski, a także pomoc humanitarna z Mongolii i Indii.
  • Dla Południa: koalicja państw pod mandatem ONZ, z przewodnią rolą Stanów Zjednoczonych, wsparciem wojskowym, logistycznym i finansowym; w skład sił ONZ wchodziły m.in. oddziały brytyjskie, kanadyjskie, tureckie, australijskie i inne (lista państw-uczestników jest szeroka).

Przebieg wojny – najważniejsze etapy

  • Inwazja północnokoreańska (czerwiec–lipiec 1950): północnokoreańskie Siły Ludowej szybko zajęły znaczną część kraju, w tym stolicę Seul, nacierając w kierunku południowym; rząd południowy i siły ONZ wycofały się do niewielkiego obszaru wokół Pusan (tzw. Pusan Perimeter).
  • Kontratak i lądowanie w Inchon (wrzesień 1950): odważna operacja desantowa dowodzona przez gen. Douglasa MacArthura (operacja "Chromite") pozwoliła odciąć linie zaopatrzenia Północy i odzyskać Seul, co zapoczątkowało gwałowny kontrofensywę sił ONZ i posuwanie się ku rzece Yalu.
  • Interwencja chińska (październik–listopad 1950): przekroczenie granicy przez chińskie jednostki spowodowało wypchnięcie sił ONZ z powrotem na południe; konflikt przekształcił się w gwałtowne, wyczerpujące starcia z dużymi stratami po obu stronach.
  • Stabilizacja i wojna pozycyjna (1951–1953): front ustabilizował się w pobliżu 38. równoleżnika, a walki przybrały formę wykopanych pozycji, potyczek i większych bitew (m.in. Chosin Reservoir, Heartbreak Ridge, Pork Chop Hill). Rozpoczęły się negocjacje pokojowe, ale towarzyszyły im długotrwałe spory o wymianę jeńców i granice.

Rozejm i granica

Negocjacje doprowadziły do podpisania rozejmu w Panmunjom 27 lipca 1953 r. Rozejm ustanowił strefę zdemilitaryzowaną (DMZ) o szerokości około 4 km przecinającą okolice 38. równoleżnika, która do dziś oddziela Korea Południową i Korea Północną. Pozostawiono jednak brak formalnego traktatu pokojowego, więc technicznie rzecz biorąc konflikt nie został zakończony w sensie prawnym.

Ofiary i skutki humanitarne

Skutki wojny były katastrofalne dla ludności Korei:

  • Łączna liczba zgonów Koreańczyków (cywilów i wojskowych) szacowana jest na kilka milionów; często podaje się ponad dwa miliony ofiar, choć dokładne dane różnią się w zależności od źródeł.
  • Straty wśród sił zbrojnych ONZ i państw interweniujących oraz wśród chińskich i radzieckich doradców były również znaczne — dziesiątki tysięcy żołnierzy zginęło, a setki tysięcy zostało rannych.
  • Zniszczenia infrastruktury, miast i wsi były ogromne, zwłaszcza na północy; miliony ludzi zostały przesiedlone lub straciły bliskich.
  • Problemy związane z jeńcami wojennymi, podziałem rodzin i przymusowymi przesiedleniami trwały długo po zawarciu rozejmu.

Skutki polityczne i długofalowe

  • Utrwalenie podziału Korei: powstanie trwałej, głęboko zantagonizowanej granicy i dwóch odmiennych systemów politycznych oraz gospodarczych.
  • Wzmocnienie więzi wojskowych między Koreą Południową a Stanami Zjednoczonymi; obecność wojskowa USA w Korei Południowej trwa do dziś jako element odstraszania.
  • Zaostrzenie zimnej wojny na Dalekim Wschodzie oraz wzmocnienie roli Chin jako regionalnego aktora; konflikt przyspieszył też zbrojenia i tworzenie sojuszy w regionie.
  • Gospodarcze i społeczne konsekwencje: zniszczenia poważnie opóźniły rozwój, zwłaszcza na północy; Korea Południowa po latach odbudowy i reform przeszła gwałtowną transformację gospodarczą, podczas gdy Korea Północna pozostała izolowana politycznie i gospodarczo.
  • Wpływ na prawo międzynarodowe i operacje pokojowe: wojna koreańska była jednym z pierwszych konfliktów z użyciem mandatu ONZ i wpłynęła na sposoby prowadzenia koalicyjnych operacji zbrojnych.

Dziedzictwo

Wojna koreańska bywa nazywana „zapomnianą wojną” w krajach zachodnich, mimo że miała istotne konsekwencje geopolityczne i humanitarne. Trwający podział półwyspu koreańskiego, obecność militarna obcych armii oraz sporadyczne incydenty na granicy przypominają o nierozwiązanym charakterze konfliktu. Pamięć o wojnie jest wciąż silna w Korei Południowej i Korei Północnej oraz w państwach, których żołnierze brali udział w działaniach.

Uwaga do wcześniejszego tekstu: w pierwotnej wersji artykułu pojawiła się sprzeczność dotycząca daty zakończenia wojny. Wojna rozpoczęła się 25 czerwca 1950 r., a zawarcie rozejmu miało miejsce 27 lipca 1953 r.; informacja o „27 kwietnia” była błędna.