Rada Ministrów Spraw Zagranicznych była organizacją uzgodnioną na konferencji poczdamskiej w 1945 roku i ogłoszoną w Umowie Poczdamskiej.

Umowa poczdamska określała, że w skład Rady wchodzić będą ministrowie spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii, Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, Chin, Francji i Stanów Zjednoczonych. Posiedzenia Rady miały się odbywać w Londynie (w Lancaster House), a pierwsze posiedzenie miało się odbyć nie później niż 1 września 1945 roku. Jako najpilniejsze ważne zadanie Rada została upoważniona do sporządzenia traktatów pokojowych z Włochami, Rumunią, Bułgarią, Węgrami i Finlandią oraz do zaproponowania rozstrzygnięć w kwestiach terytorialnych nierozwiązanych po zakończeniu wojny w Europie. Rada powinna również przygotować ugodę pokojową dla Niemiec, która miałaby zostać zaakceptowana, gdy "zostanie powołany rząd odpowiedni do tego celu".

Skład i cele

Skład: Rada skupiała ministrów spraw zagranicznych pięciu państw alianckich wymienionych w Umowie Poczdamskiej — Wielkiej Brytanii, ZSRR, Chin, Francji i USA. Włączenie Francji i Chin miało podkreślić szeroki charakter porozumienia aliantów i zapewnić reprezentację zarówno Europy, jak i Azji.

Główne cele Rady obejmowały:

  • opracowanie i zawarcie traktatów pokojowych z państwami osi płn./śr. Europy (Włochy, Rumunia, Bułgaria, Węgry, Finlandia),
  • rozstrzygnięcie nierozwiązanych kwestii terytorialnych w Europie po II wojnie światowej,
  • przygotowanie całościowego porozumienia pokojowego dotyczącego Niemiec, które miało być zatwierdzone po ustanowieniu odpowiedniego rządu niemieckiego.

    • Działalność i rezultaty

    Rada funkcjonowała jako forum do konsultacji i negocjacji między głównymi mocarstwami aliantów. Jej prace przyczyniły się do powstania szeregu rozstrzygnięć powojennych, przede wszystkim do przygotowania i uzgodnienia postanowień, które znalazły odzwierciedlenie m.in. w traktatach pokojowych podpisanych w 1947 roku (tzw. Paryskie Traktaty Pokojowe) z Włochami, Rumunią, Bułgarią, Węgrami i Finlandią. Te traktaty regulowały m.in. granice, reparacje i ograniczenia wojskowe dla tych państw.

    Natomiast kwestia ostatecznego uregulowania statusu Niemiec okazała się znacznie trudniejsza. Prace Rady nad niemiecką ugodą były hamowane przez narastające napięcia między ZSRR a zachodnimi aliantami. Sprawa uregulowania Niemiec pozostawała otwarta przez dziesięciolecia i dopiero procesy polityczne końca zimnej wojny doprowadziły do ostatecznego rozwiązania w postaci porozumień z 1990 roku (tzw. traktat dwustronny + cztery mocarstwa, kończący aliantckie prawa i potwierdzający zjednoczenie Niemiec).

    Ograniczenia i znaczenie historyczne

    Efektywność Rady ograniczały przede wszystkim rosnące antagonizmy polityczne między Blokiem Wschodnim a Zachodem — zapoczątkowanej już w latach 1945–1947 zimnej wojny. W praktyce oznaczało to częste paty i przedłużające się negocjacje, zwłaszcza w sprawie Niemiec i niektórych kwestii terytorialnych. Mimo to Rada pełniła istotną rolę jako oficjalne, międzynarodowe forum do kształtowania powojennego porządku europejskiego i mechanizm koordynacji polityki państw zwycięskich.

    Podsumowanie: Rada Ministrów Spraw Zagranicznych powstała jako narzędzie realizacji postanowień konferencji poczdamskiej i Umowy Poczdamskiej. Jej najważniejszymi osiągnięciami były przygotowanie i doprowadzenie do podpisania traktatów pokojowych w 1947 roku. Jednocześnie Rada stała się areną rywalizacji wielkich mocarstw, co znacznie ograniczyło jej zdolność do rozwiązywania najbardziej złożonych problemów powojennych, w szczególności kwestii niemieckiej.