Kampania prezydencka w 2016 roku Berniego Sandersa, młodszego senatora Stanów Zjednoczonych z Vermont i byłego kongresmena z tego samego stanu, rozpoczęła się od formalnego ogłoszenia przez Sandersa 26 maja 2015 roku w Burlington, Vermont, które nastąpiło po nieformalnym ogłoszeniu 30 kwietnia. Kampania przyjęła hasło „A Future to Believe In” i szybko zyskała rozgłos dzięki intensywnym wiecom, aktywności w mediach społecznościowych oraz zbiórkom online opartym na małych darowiznach.

Sanders był uważany za potencjalnego kandydata na prezydenta Stanów Zjednoczonych, zarówno jako niezależny, jak i demokrata, co najmniej od listopada 2013 roku. Chociaż Sanders stał się niezależny po krótkim sprzymierzeniu się z lewicową Partią Unii Wolności w latach 70. XX wieku, wiele jego poglądów pokrywa się z poglądami Partii Demokratycznej. W Senacie Sanders współpracuje z frakcją demokratyczną, a on sam potwierdził, że startuje w prawyborach jako kandydat Partii Demokratycznej.

Program i główne postulaty

  • Walczą z nierównościami ekonomicznymi — postulaty progresywnego opodatkowania najbogatszych, likwidacji ulg podatkowych dla dużych korporacji oraz wzrostu płacy minimalnej.
  • Opieka zdrowotna — program „Medicare for All” zakładający powszechny, publiczny system opieki zdrowotnej dostępny dla wszystkich obywateli.
  • Szkolnictwo wyższe — propozycja zniesienia czesnego w college’ach publicznych i znacznego ograniczenia zadłużenia studentów.
  • Reforma finansowa — zaostrzenie regulacji wobec sektora bankowego i instytucji finansowych oraz ograniczenie wpływu wielkiego biznesu na politykę.
  • Środowisko — ambitne działania na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatu, inwestycje w odnawialne źródła energii i tworzenie miejsc pracy w sektorze „zielonej” gospodarki.
  • Polityka zagraniczna i sprawiedliwość społeczna — krytyka interwencji zbrojnych, reforma systemu karnego, walka z dyskryminacją i poprawa praw pracowniczych.

Przebieg kampanii

Kampania Sandersa zaskoczyła komentatorów i partie swoją energią i mobilizacją młodych wyborców. Zwracała uwagę na organizowanie dużych wieców i skuteczne zbieranie małych darowizn online (średnia darowizna w kampanii Sandersa była często cytowana jako niska, co podkreślało jej masowy, oddolny charakter). Dzięki temu Sanders finansował kampanię bez dużego wsparcia od wielkich darczyńców i korporacji.

W prawyborach i caucusach Sanders odniósł liczne zwycięstwa i osiągnął znaczący wynik, szczególnie w stanach, gdzie silna była obecność młodych, liberalnych wyborców oraz w strukturach caucusowych. Zdobył dużą liczbę delegatów, lecz ostatecznie nie wystarczyło to do pokonania przewagi Hillary Clinton, zwłaszcza w świetle roli superdelegatów, którzy w znaczącej większości opowiedzieli się za Clinton.

Kontrowersje i spory

  • Dyskusje o roli superdelegatów: Sanders krytykował system, który dawał znaczący wpływ działaczom partii i urzędnikom, argumentując, że osłabia on głos zwykłych wyborców.
  • Ujawnienie e-maili DNC: wyciek korespondencji Komitetu Narodowego Partii Demokratycznej ujawnił mechanizmy faworyzowania jednego z kandydatów, co doprowadziło do oskarżeń o stronniczość i do rezygnacji ówczesnej przewodniczącej DNC.
  • Napięcia w szeregach elektoratu: po zakończeniu prawyborów część zwolenników Sandersa poczuła się zawiedziona i niechętnie przyjęła wezwania do zjednoczenia wokół kandydatki nominowanej przez partię.

Rezultat i dalsze losy

26 lipca 2016 r., podczas głosowania imiennego na konwencji, Sanders przegrał walkę o nominację na rzecz Clinton. Po konwencji Sanders ostatecznie zadeklarował poparcie dla kandydatury Hillary Clinton i wezwał swoich zwolenników do wsparcia jej kampanii w wyborach powszechnych; jednocześnie wielu jego zwolenników pozostało krytycznych wobec establishmentu partyjnego.

Znaczenie i dziedzictwo kampanii

Kampania Berniego Sandersa w 2016 roku miała duży wpływ na debatę polityczną w Stanach Zjednoczonych. Wprowadziła do mainstreamu tematy takie jak powszechna opieka zdrowotna, darmowe publiczne studia czy opodatkowanie najbogatszych. W kolejnych latach idee te stały się elementem programu wielu kandydatów i ruchów wewnątrz Partii Demokratycznej. Kampania również pokazała siłę mobilizacji online i finansowania przez małe darowizny, co stało się wzorem dla późniejszych kampanii progresywnych.

Choć ostatecznie nie zdobył nominacji, Sanders pozostawił trwały ślad w amerykańskiej polityce, przyczyniając się do przesunięcia części debaty publicznej w kierunku bardziej progresywnych rozwiązań społeczno-ekonomicznych.