Malala Yousafzai (ur. 12 lipca 1997) jest pakistańską studentką i działaczką na rzecz edukacji. Zyskała międzynarodową rozpoznawalność dzięki działalności na rzecz praw dziewcząt i kobiet, w szczególności poprzez kampanie mające na celu zapewnienie równego dostępu do szkoły dla dziewcząt. W październiku 2012 r. padła ofiarą ataku z broni palnej. Atak i jej późniejsza rekonwalescencja stały się symbolem oporu wobec ograniczeń w dostępie do edukacji na obszarach kontrolowanych przez talibów.

Wczesne życie i działalność

Urodziła się w Mingorze w dolinie Swat (prowincja Khyber Pakhtunkhwa). Jej ojciec, Ziauddin Yousafzai, jest nauczycielem i aktywistą, co silnie wpłynęło na zainteresowanie Malali edukacją i prawami człowieka. Jako nastolatka zaczęła publicznie opowiadać się za prawem dziewcząt do nauki — pisała także bloga dla BBC Urdu pod pseudonimem „Gul Makai”, opisując warunki życia pod rządami talibów i trudności w uczęszczaniu do szkoły.

Atak i leczenie

9 października 2012 r. Malala została postrzelona w głowę przez napastników powiązanych z talibami w czasie powrotu ze szkoły. Została najpierw przewieziona do szpitala w Pakistanie, a później przetransportowana do Wielkiej Brytanii, gdzie przeszła kilkumiesięczne leczenie i rehabilitację. Po powrocie do zdrowia kontynuowała edukację i działalność publiczną, będąc głosem opowiadającym się za prawem do nauki dla wszystkich dzieci.

Aktywizm, Malala Fund i działalność międzynarodowa

W 2013 r. Malala wraz z rodziną współzałożyła Malala Fund, organizację działającą na rzecz zwiększenia dostępu do edukacji dla dziewcząt na świecie poprzez wsparcie lokalnych inicjatyw, rzecznictwo i finansowanie programów edukacyjnych. W lipcu 2013 r., w 16. urodziny, wygłosiła przemówienie przed Zgromadzeniem Ogólnym ONZ (tzw. „Malala Day”), w którym wezwała do globalnej mobilizacji na rzecz edukacji dzieci. W 2013 r. ukazała się także jej autobiografia „I Am Malala” (pol. „Ja jestem Malala”), w której opisuje dzieciństwo, atak i swoje poglądy na edukację i prawa człowieka.

Wykształcenie i dalsze osiągnięcia

Po rekonwalescencji Malala kontynuowała naukę w Wielkiej Brytanii; ukończyła kursy w szkołach w Birmingham, a następnie studiowała na Uniwersytecie Oksfordzkim (Lady Margaret Hall), gdzie w 2020 roku uzyskała dyplom z zakresu Philosophy, Politics and Economics (PPE). Jej działalność została doceniona wieloma nagrodami i wyróżnieniami na całym świecie.

Nagroda Nobla i znaczenie

Yousafzai jest najmłodszą osobą, która zdobyła Pokojową Nagrodę Nobla. Otrzymała ją w październiku 2014 roku, mając zaledwie 17 lat; nagrodę dzieliła z indyjskim aktywistą Kailashem Satyarthim za walkę przeciwko uciskowi dzieci oraz za prawo wszystkich dzieci do edukacji. Już wcześniej była nominowana i wymieniana wśród kandydatów do nagrody za 2013 rok.

Obecna działalność i wpływ

Malala pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci w dziedzinie praw człowieka i edukacji. Poprzez Malala Fund i liczne wystąpienia publiczne naciska na rządy i instytucje międzynarodowe, by inwestowały w edukację dziewcząt, szczególnie w krajach o ograniczonym dostępie do szkół. Jej historia inspiruje ruchy obywatelskie i programy edukacyjne, a także przyczynia się do większej świadomości globalnych nierówności w dostępie do edukacji.

Pomimo młodego wieku Malala pozostaje aktywna w pracy na rzecz zmian społecznych, łącząc osobiste doświadczenie z działaniami instytucjonalnymi i rzecznictwem na najwyższych szczeblach międzynarodowych.