Szarańczyn strąkowy to gatunek kwitnącego wiecznie zielonegodrzewa z rodziny groszkowatych, bobowatych (Fabaceae). Jego nazwa naukowa to Ceratonia siliqua L.

Jest powszechnie uprawiany ze względu na jadalne strąki, a także jako drzewo ozdobne w ogrodach. Dojrzałe, wysuszone strąki są często mielone na proszek karobowy, który zastępuje proszek kakaowy. Batoniki karobowe, będące alternatywą dla batoników czekoladowych, są często dostępne w sklepach ze zdrową żywnością.

Wygląd i cechy biologiczne

Szarańczyn strąkowy to średniej wielkości drzewo lub krzew osiągające zwykle 6–12 m wysokości. Ma błyszczące, ciemnozielone liście oraz grube, mięsiste, jasno- lub ciemnobrązowe strąki osiągające 10–30 cm długości. Wewnątrz strąka znajduje się kilka twardych nasion otoczonych słodkim, mączystym miąższem.

Charakterystyczne cechy:

  • wiecznie zielone liście z parzystymi listkami;
  • długie, mięsiste strąki o słodkim smaku po dojrzeniu;
  • kwiaty drobne, niepozorne, zebrane w grona;
  • odporność na suszę i słoneczny klimat.

Występowanie i uprawa

Naturalne pochodzenie szarańczyna to rejon Morza Śródziemnego i zachodnia Azja. Dziś jest szeroko uprawiany w krajach o klimacie śródziemnomorskim, a także w niektórych rejonach Australii, Ameryki i Afryki. Roślina preferuje stanowiska słoneczne, dobrze przepuszczalne gleby i małą ilość wody — dobrze znosi suszę, ale źle rośnie w miejscach z długotrwałym mrozem.

W uprawie ważne są:

  • odstępy między drzewami — dla prawidłowego rozwoju korony;
  • minimalne nawadnianie po ukorzenieniu (drenaż ważny);
  • przycinanie formujące i usuwanie martwych gałęzi;
  • ochrona młodych drzewek przed przymrozkami.

Skład chemiczny i wartości odżywcze

Karob (proszek z miąższu strąków) to produkt bogaty w węglowodany i błonnik, o niskiej zawartości tłuszczu i bezalkaloidów charakterystycznych dla kakao (m.in. bez teobrominy i kofeiny). Zawiera także pewne ilości białka, minerały (szczególnie wapń) i naturalne cukry.

  • główny składnik: węglowodany (w tym cukry proste) i pektyny;
  • duża ilość błonnika pokarmowego;
  • źródło wapnia i pewnych minerałów śladowych;
  • niska zawartość tłuszczu w porównaniu z kakao.

Zastosowania kulinarne i przemysłowe

Karob ma wiele zastosowań:

  • kulinarne — proszek karobowy używany jest jako zamiennik kakao w napojach, ciastach, ciasteczkach, batonikach i lodach; jest naturalnie słodszy niż kakao, więc często wymaga mniejszej ilości dodatku cukru;
  • przetwory — z karobu wytwarza się melasę (syrop karobowy), pasty i kremy;
  • przemysł spożywczy — z nasion otrzymuje się gumę karobową (E410, znana też jako guma chleba świętojańskiego, locust bean gum), stosowaną jako zagęstnik i stabilizator w produktach spożywczych;
  • pasze — wysuszone strąki bywają używane jako pasza dla zwierząt.

W praktyce kulinarnej karob zachowuje się inaczej niż kakao — jest słodszy i ma inny aromat (delikatniejszy, lekko karmelowy). Przy zastępowaniu kakao często stosuje się proporcję 1:1, ale należy pamiętać, że deser może wyjść słodszy i mniej „czekoladowy” w smaku.

Właściwości zdrowotne i przeciwwskazania

Ze względu na brak kofeiny i teobrominy karob bywa polecany osobom wrażliwym na te stymulanty (np. dzieciom, kobietom w ciąży lub osobom z nadciśnieniem), jednakże należy zachować umiar.

  • może wspomagać trawienie dzięki zawartości błonnika;
  • dzięki naturalnej słodyczy bywa używany jako zamiennik cukru w niektórych recepturach;
  • niska zawartość tłuszczu sprawia, że jest mniej kaloryczną alternatywą względem prażonego kakao z dodatkami tłuszczu;
  • guma karobowa jest ogólnie bezpieczna i szeroko stosowana jako dodatek do żywności.

Przeciwwskazania i uwagi:

  • karob nadal zawiera dużo cukrów naturalnych — osoby z cukrzycą czy na diecie niskowęglowodanowej powinny stosować go ostrożnie;
  • może wywoływać reakcje alergiczne u osób uczulonych na rośliny bobowate (Fabaceae);
  • nie należy traktować karobu jako leku — wartości zdrowotne zależą od ogólnej diety i stylu życia.

Przechowywanie i przetwarzanie

Do produkcji proszku używa się dojrzałych, wysuszonych strąków, które są następnie mielone. Strąki można także prażyć przed mieleniem, co wzmacnia aromat. Nasiona karobu wykorzystuje się oddzielnie do produkcji gumy karobowej.

  • proszek karobowy przechowuj w szczelnym pojemniku, z dala od wilgoci i światła;
  • syropy i pasty przechowuj w lodówce po otwarciu zgodnie z zaleceniami producenta;
  • surowe, nieprzetworzone strąki trzeba przechowywać w suchym, przewiewnym miejscu.

Praktyczne porady i przepisy

Prosty napój z karobem: 1–2 łyżki proszku karobowego rozpuścić w gorącym mleku (lub napoju roślinnym), dosłodzić do smaku i ewentualnie dodać szczyptę cynamonu. Karob świetnie nadaje się także do ciast, kremów i lodów; ze względu na naturalną słodycz można zmniejszyć ilość dodatku cukru.

Ciekawostki

  • nasiona karobu były kiedyś używane jako jednostka miary ciężaru — stąd prawdopodobne pochodzenie terminu „karat” używanego w jubilerstwie;
  • guma karobowa (E410) jest ceniona jako naturalny, roślinny zagęstnik i stabilizator w produktach mlecznych i deserach.

Podsumowując, karob (Ceratonia siliqua) to wszechstronna roślina o długiej historii użytkowania — od zastosowań kulinarnych po przemysł spożywczy. Może stanowić dobrą alternatywę dla kakao dla osób poszukujących bezkofeinowych i mniej tłustych rozwiązań, choć warto pamiętać o jego naturalnej zawartości cukrów.