Wirus Zika: objawy, powikłania i zagrożenia dla ciąży
Wirus Zika: objawy, powikłania i zagrożenia dla ciąży — jak rozpoznać infekcję, ryzyko dla płodu, profilaktyka i praktyczne porady dla przyszłych mam.
Gorączka Zika jest chorobą powodowaną przez wirusa Zika. Wirus Zika należy do rodzaju Flavivirus, podobnie jak gorączka denga i chikungunya. Większość osób zakażonych (około 60–80%) nie ma żadnych objawów. U tych, którzy chorują, przebieg zwykle jest łagodniejszy niż w przypadku wielu innych wirusowych chorób tropikalnych.
Objawy
Najczęstsze symptomy pojawiają się zwykle 2–7 dni po ukąszeniu zarażonego komara i obejmują:
- gorączkę o łagodnym nasileniu (gorączka),
- wysypkę, która często zaczyna się na twarzy i rozprzestrzenia na tułów oraz kończyny,
- ból stawów, zwłaszcza rąk i stóp (bóle stawów),
- zapalenie spojówek (zapalenie spojówek),
- ból mięśni, ból głowy, czasem zmęczenie.
Zazwyczaj objawy ustępują w ciągu 2–7 dni. U niektórych osób choroba może przebiegać bezobjawowo.
Drogi zakażenia
- Główny sposób przenoszenia to ukąszenie zakażonych komarów z rodzaju Aedes (np. Aedes aegypti).
- Istnieje też ryzyko zakażenia drogą płciową — wirus może przenosić się od osoby zakażonej na partnera przez kontakt seksualny.
- Rzadziej dochodzi do zakażeń przez transfuzję krwi lub ekspozycję laboratoryjną.
- Ważne: wirus może być przeniesiony z matki na płód podczas ciąży.
Poważne powikłania i zagrożenia dla ciąży
W 2015 roku w Brazylii wybuchł duży ogniskowy wzrost zakażeń wirusem Zika. Naukowcy ustalili, że gdy kobieta jest zakażona w czasie ciąży, wirus może przeniknąć do płodu i uszkodzić rozwijający się układ nerwowy. Z tego powodu obserwowano zwiększoną liczbę wad wrodzonych, w tym:
- Mikrocefalia — mniejszy obwód głowy u noworodka, często związany z uszkodzeniem mózgu,
- inne cechy tzw. wrodzonego zespołu Zika: zwapnienia wewnątrzmózgowe, uszkodzenia siatkówki, deformacje stawów i ograniczenia ruchomości,
- trwałe zaburzenia rozwojowe, w tym upośledzenie umysłowe i napady (napady drgawek),
- zwiększone ryzyko zespołu Guillaina-Barrégo oraz innych zaburzeń neurologicznych i chorób autoimmunologicznych u chorych dorosłych.
W styczniu 2016 r. Amerykańskie Centra Kontroli i Zapobiegania Chorób ostrzegały kobiety w ciąży, aby nie wyjeżdżały do Brazylii, Kolumbii, Salwadoru, Gujany Francuskiej, Gwatemali, Haiti, Hondurasu, Martyniki, Meksyku, Panamy, Paragwaju, Surinamu, Wenezueli czy Portoryko, ze względu na ryzyko przedostania się tam wirusa Zika. Obecne zalecenia podróżne są aktualizowane w zależności od lokalnej sytuacji epidemiologicznej — kobiety w ciąży lub planujące ciążę powinny sprawdzać bieżące komunikaty służb zdrowia.
Rozpoznanie
Rozpoznanie zakażenia opiera się na wywiadzie (kontakt z terenem, gdzie występuje wirus, lub narażenie seksualne) oraz badaniach laboratoryjnych:
- testy molekularne (RT‑PCR) wykrywają materiał genetyczny wirusa we krwi i moczu w pierwszych dniach choroby,
- testy serologiczne (przeciwciała IgM/IgG) mogą być użyteczne, ale dają trudności interpretacyjne z powodu krzyżowych reakcji z innymi flavivirusami (np. dengą).
Leczenie
Nie ma specyficznego leku przeciwwirusowego ani szczepionki powszechnie dostępnej (stan na 2024 r. — prace nad szczepionkami trwają). Leczenie jest objawowe i podtrzymujące:
- odpoczynek, nawodnienie,
- leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe — preferowany paracetamol; unikaj niesteroidowych leków przeciwzapalnych (np. ibuprofen, aspiryna) dopóki nie wykluczono dengi ze względu na ryzyko krwawień,
- monitorowanie kobiet w ciąży oraz dzieci urodzonych od matek z możliwym zakażeniem — potrzebne badania neurologiczne i okulistyczne.
Zapobieganie
- Ochrona przed ukąszeniami komarów: stosowanie repelentów (zgodnych z zaleceniami dla dzieci i kobiet w ciąży), noszenie odzieży osłaniającej, moskitier i klimatyzacji.
- Usuwanie miejsc z stojącą wodą wokół domu, gdzie rozmnażają się komary.
- Bezpieczny seks: ponieważ wirus może być przenoszony drogą płciową, partnerzy osób ciężarnych powinni rozważyć używanie prezerwatyw lub powstrzymanie się od stosunków seksualnych przez okres zalecany przez lokalne służby zdrowia po potencjalnym narażeniu.
- Osoby planujące ciążę powinny skonsultować się z lekarzem w sprawie ryzyka i ewentualnego odroczenia podróży do rejonów aktywnego krążenia wirusa.
- Unikanie oddawania krwi przez osoby, które niedawno podróżowały do terenów z transmisją wirusa (zgodnie z lokalnymi przepisami).
Kiedy szukać pomocy medycznej
Należy skontaktować się z lekarzem, gdy pojawią się objawy po powrocie z obszaru, gdzie krąży wirus, szczególnie jeśli pacjentka jest w ciąży. Natychmiastowej pomocy wymagają objawy sugerujące ciężkie powikłania neurologiczne (np. nagły osłabienie mięśni, trudności z oddychaniem, utrata przytomności).
Co robić, jeśli jesteś w ciąży lub planujesz ciążę
- Skonsultuj się z położnikiem przed podróżą i po powrocie z terenów, gdzie występuje Zika.
- Jeżeli doszło do ekspozycji lub wystąpiły objawy — lekarz może zalecić badania diagnostyczne oraz monitorowanie ciąży (badania ultrasonograficzne, konsultacje specjalistyczne).
- Śledź aktualne rekomendacje lokalnych i międzynarodowych służb zdrowia (np. WHO, CDC) dotyczące podróży i postępowania po narażeniu.
Podsumowując: u większości ludzi zakażenie wirusem Zika przebiega łagodnie, ale dla kobiet w ciąży stanowi poważne ryzyko dla rozwijającego się płodu. Profilaktyka oparta na ochronie przed ukąszeniami komarów, bezpiecznym zachowaniu seksualnym i świadomych decyzjach dotyczących podróży jest kluczowa. W razie wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub lokalnymi służbami zdrowia.
Dziecko z mikrocefalią (po lewej) w porównaniu do dziecka o typowym rozmiarze głowy. Naukowcy uważają, że gorączka Zika powoduje mikrocefalie u płodów
Diagnoza
Diagnozowanie gorączki Zika jest trudne z kilku powodów. Po pierwsze, gorączka Zika powoduje wiele takich samych objawów i oznak jak wiele innych wirusów.
Po drugie, należy przeprowadzić specjalne badania laboratoryjne, aby udowodnić, że dana osoba ma wirusa Zika. Na przykład, gdy wirus znajduje się we krwi lub moczu danej osoby, można go znaleźć za pomocą specjalnego testu, który poszukuje RNA wirusa we krwi. Jednakże, wirus Zika często nie pozostaje we krwi przez bardzo długi czas. Ponadto, ponieważ większość osób z wirusem Zika nie ma żadnych objawów, nie wiedzą one, że muszą być badane. Można również wykonać badania krwi w poszukiwaniu określonych przeciwciał (które organizm wysyła do walki z wirusem Zika). Jednak badania te są drogie i muszą być wykonywane w specjalnych laboratoriach, które nie wszędzie istnieją.
Jeśli testy nie mogą wykazać, że dana osoba ma wirusa Zika, może być trudno stwierdzić, czy dana osoba ma gorączkę Zika, czy inną infekcję. Amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) twierdzą, że zanim lekarze zdiagnozują osobę z gorączką Zika, powinni zastanowić się, czy dana osoba może mieć jedno z wielu innych zakażeń. Przykłady tych infekcji to między innymi:
Przesyłanie
Ludzie dostają wirusa Zika po ugryzieniu przez komary z rodzaju Aedes. Naukowcy udowodnili, że co najmniej osiem różnych gatunków komarów z rodzaju Aedes może przenosić wirus Zika na ludzi. Komary wyłapują wirusa Zika po ugryzieniu przez niego innych zwierząt, które go posiadają.
Wirus Zika może być przenoszony z jednej osoby na drugą podczas stosunku płciowego. Może być również przekazywany z matki na płód w czasie ciąży.
Prewencja
Nie ma szczepionki na wirusa Zika, chociaż Narodowy Instytut Zdrowia Stanów Zjednoczonych stara się ją stworzyć.
Najlepszym sposobem, aby człowiek chronił się przed wirusem Zika jest ochrona przed komarami. Na przykład, jeśli ludzie podróżują do miejsc, w których żyje wirus Zika, to powinni:
- Nosić koszule z długimi rękawami i długie spodnie
- Użyj sprayu na błędy
- Pobyt i spanie w pomieszczeniach, które są chronione przez ekrany okienne i drzwiowe oraz które posiadają klimatyzację (jeśli to możliwe)
- Używaj moskitiery podczas snu
Ochrona przed komarami - podobnie jak w przypadku stosowania moskitiery podczas snu - jest najlepszym sposobem na uniknięcie zarażenia się wirusem Zika.
Leczenie
Dzisiaj nie ma leczenia ani lekarstwa na gorączkę Zika. Specjaliści medyczni mogą jedynie zapewnić "opiekę wspomagającą", co oznacza, że mogą leczyć jedynie objawy wirusa. Na przykład, mogą podawać leki na ból, gorączkę i swędzenie. Niektórzy naukowcy twierdzą jednak, że lekarze nie powinni podawać leków takich jak aspiryna i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), które są powszechnie stosowane w leczeniu bólu i gorączki. Wynika to z faktu, że osoby z podobnymi wirusami, które zażywają te leki, są bardziej narażone na problemy z krwawieniem.
Nie ma znanych leków antywirusowych (leków, które zabijają wirusy), które zabiłyby wirusa Zika.
Ponieważ nie ma metod leczenia, które wyleczą wirusa Zika, gdy tylko człowiek go otrzyma, naukowcy sugerują, że kobiety w ciąży robią wszystko, co w ich mocy, aby uniknąć zakażenia wirusem. Kiedy kobieta w ciąży ma wirusa Zika, nie ma nic, co można zrobić, aby zapobiec zakażeniu płodu.
Epidemiologia
Gorączka Zika została odkryta po raz pierwszy w 1947 r., w reszusowej małpie w Puszczy Zika w Ugandzie. Pierwsze przypadki zachorowań na ludzi odnotowano w Nigerii w 1954 roku. Kilka ognisk odnotowano w Afryce tropikalnej i w niektórych częściach Azji Południowo-Wschodniej, ale nie w Indiach. W latach 1977-1978 wirus Zika wywołał gorączkę w Indonezji.
Pierwszy poważny wybuch epidemii miał miejsce w 2007 r. na wyspach Yap w Mikronezji. Udowodniono, że 185 osób ma wirusa Zika. Po raz pierwszy gorączka Zika pojawiła się poza Afryką i Azją. W 2013 roku kolejny duży wybuch miał miejsce w Polinezji Francuskiej.
W maju 2015 r. Brazylia oficjalnie zgłosiła swoje pierwsze 16 przypadków gorączki Zika. Do listopada 2015 roku gorączka Zika pojawiła się w 14 stanach w Brazylii. Uważa się, że wirus Zika spowodował w 2015 roku w Brazylii 2 400 przypadków mikrocefalii i 29 przypadków śmierci niemowląt.
Od czasu pierwszego pojawienia się na półkuli zachodniej w lutym 2014 roku, gorączka Zika szybko rozprzestrzeniła się w Ameryce Południowej i Środkowej. Pojawiła się w Meksyku w listopadzie 2015 roku.
24 stycznia 2016 roku Światowa Organizacja Zdrowia ostrzegła, że wirus Zika prawdopodobnie rozprzestrzeni się do prawie wszystkich krajów obu Ameryk. Jest to prawdopodobne, ponieważ komar, który rozprzestrzenia wirusa, Aedes aegypti, żyje we wszystkich krajach obu Ameryk, z wyjątkiem Kanady i Chile.
1 lutego 2016 roku Światowa Organizacja Zdrowia stwierdziła, że wirus Zika jest "stanem zagrożenia zdrowia publicznego". Powiedzieli również, że wirus Zika "rozprzestrzenia się wybuchowo" (bardzo szybko) i że w następnym roku aż 3 do 4 milionów osób może go otrzymać.
Kraje, w których ludzie zarazili się wirusem Zika (od stycznia 2016 r.)
Powiązane strony
- Flavivirusy
- Komary z rodzaju Aedes
- Aedes agypti
- Choroba zakaźna
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest gorączka Zika?
A: Gorączka Zika jest chorobą wywoływaną przez wirus Zika, który należy do rodzaju Flavivirus.
P: Jakie są objawy gorączki Zika?
O: Większość osób zarażonych wirusem (60-80%) nie ma żadnych objawów, ale u tych, którzy zachorują, występuje zwykle niska gorączka, zapalenie spojówek, bóle stawów (głównie w dłoniach i stopach) oraz wysypka, która zaczyna się na twarzy i rozprzestrzenia na resztę ciała. Objawy trwają zwykle 2-7 dni.
P: Kiedy w Brazylii wystąpiła epidemia wirusa Zika?
O: Ognisko wirusa Zika pojawiło się w Brazylii w 2015 roku.
P: Jak wirus Zika może wpływać na kobiety w ciąży?
O: Naukowcy uważają, że gdy kobieta zarażona wirusem Zika jest w ciąży, może go przekazać swojemu płodowi, co może spowodować mikrocefalię - wadę wrodzoną, która powoduje, że dziecko ma mniejszą głowę niż zwykle i może prowadzić do niepełnosprawności intelektualnej i innych problemów z mózgiem, takich jak drgawki.
P: Jakich krajów powinny unikać kobiety w ciąży ze względu na ryzyko zarażenia się wirusem Zika?
O: Kobiety w ciąży powinny unikać podróży do Brazylii, Kolumbii, Salwadoru, Gujany Francuskiej, Gwatemali, Haiti, Hondurasu, Martyniki, Meksyku, Panamy, Paragwaju, Surinamu, Wenezueli i Puerto Rico ze względu na ryzyko zarażenia się wirusem Zika.
P: Czy istnieją inne zagrożenia związane z mieszkaniem na obszarach, gdzie występuje aktywne przenoszenie wirusa Zika?
O: W miejscach, gdzie wirus Zika jest aktywnie przenoszony, ludzie mogą być bardziej narażeni na wady wrodzone, problemy neurologiczne, takie jak zespół Guillaina-Barrégo i choroby autoimmunologiczne.
Przeszukaj encyklopedię