Gorączka Zika jest chorobą powodowaną przez wirusa Zika. Wirus Zika należy do rodzaju Flavivirus, podobnie jak gorączka denga i chikungunya. Większość osób zakażonych (około 60–80%) nie ma żadnych objawów. U tych, którzy chorują, przebieg zwykle jest łagodniejszy niż w przypadku wielu innych wirusowych chorób tropikalnych.

Objawy

Najczęstsze symptomy pojawiają się zwykle 2–7 dni po ukąszeniu zarażonego komara i obejmują:

  • gorączkę o łagodnym nasileniu (gorączka),
  • wysypkę, która często zaczyna się na twarzy i rozprzestrzenia na tułów oraz kończyny,
  • ból stawów, zwłaszcza rąk i stóp (bóle stawów),
  • zapalenie spojówek (zapalenie spojówek),
  • ból mięśni, ból głowy, czasem zmęczenie.

Zazwyczaj objawy ustępują w ciągu 2–7 dni. U niektórych osób choroba może przebiegać bezobjawowo.

Drogi zakażenia

  • Główny sposób przenoszenia to ukąszenie zakażonych komarów z rodzaju Aedes (np. Aedes aegypti).
  • Istnieje też ryzyko zakażenia drogą płciową — wirus może przenosić się od osoby zakażonej na partnera przez kontakt seksualny.
  • Rzadziej dochodzi do zakażeń przez transfuzję krwi lub ekspozycję laboratoryjną.
  • Ważne: wirus może być przeniesiony z matki na płód podczas ciąży.

Poważne powikłania i zagrożenia dla ciąży

W 2015 roku w Brazylii wybuchł duży ogniskowy wzrost zakażeń wirusem Zika. Naukowcy ustalili, że gdy kobieta jest zakażona w czasie ciąży, wirus może przeniknąć do płodu i uszkodzić rozwijający się układ nerwowy. Z tego powodu obserwowano zwiększoną liczbę wad wrodzonych, w tym:

  • Mikrocefalia — mniejszy obwód głowy u noworodka, często związany z uszkodzeniem mózgu,
  • inne cechy tzw. wrodzonego zespołu Zika: zwapnienia wewnątrzmózgowe, uszkodzenia siatkówki, deformacje stawów i ograniczenia ruchomości,
  • trwałe zaburzenia rozwojowe, w tym upośledzenie umysłowe i napady (napady drgawek),
  • zwiększone ryzyko zespołu Guillaina-Barrégo oraz innych zaburzeń neurologicznych i chorób autoimmunologicznych u chorych dorosłych.

W styczniu 2016 r. Amerykańskie Centra Kontroli i Zapobiegania Chorób ostrzegały kobiety w ciąży, aby nie wyjeżdżały do Brazylii, Kolumbii, Salwadoru, Gujany Francuskiej, Gwatemali, Haiti, Hondurasu, Martyniki, Meksyku, Panamy, Paragwaju, Surinamu, Wenezueli czy Portoryko, ze względu na ryzyko przedostania się tam wirusa Zika. Obecne zalecenia podróżne są aktualizowane w zależności od lokalnej sytuacji epidemiologicznej — kobiety w ciąży lub planujące ciążę powinny sprawdzać bieżące komunikaty służb zdrowia.

Rozpoznanie

Rozpoznanie zakażenia opiera się na wywiadzie (kontakt z terenem, gdzie występuje wirus, lub narażenie seksualne) oraz badaniach laboratoryjnych:

  • testy molekularne (RT‑PCR) wykrywają materiał genetyczny wirusa we krwi i moczu w pierwszych dniach choroby,
  • testy serologiczne (przeciwciała IgM/IgG) mogą być użyteczne, ale dają trudności interpretacyjne z powodu krzyżowych reakcji z innymi flavivirusami (np. dengą).

Leczenie

Nie ma specyficznego leku przeciwwirusowego ani szczepionki powszechnie dostępnej (stan na 2024 r. — prace nad szczepionkami trwają). Leczenie jest objawowe i podtrzymujące:

  • odpoczynek, nawodnienie,
  • leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe — preferowany paracetamol; unikaj niesteroidowych leków przeciwzapalnych (np. ibuprofen, aspiryna) dopóki nie wykluczono dengi ze względu na ryzyko krwawień,
  • monitorowanie kobiet w ciąży oraz dzieci urodzonych od matek z możliwym zakażeniem — potrzebne badania neurologiczne i okulistyczne.

Zapobieganie

  • Ochrona przed ukąszeniami komarów: stosowanie repelentów (zgodnych z zaleceniami dla dzieci i kobiet w ciąży), noszenie odzieży osłaniającej, moskitier i klimatyzacji.
  • Usuwanie miejsc z stojącą wodą wokół domu, gdzie rozmnażają się komary.
  • Bezpieczny seks: ponieważ wirus może być przenoszony drogą płciową, partnerzy osób ciężarnych powinni rozważyć używanie prezerwatyw lub powstrzymanie się od stosunków seksualnych przez okres zalecany przez lokalne służby zdrowia po potencjalnym narażeniu.
  • Osoby planujące ciążę powinny skonsultować się z lekarzem w sprawie ryzyka i ewentualnego odroczenia podróży do rejonów aktywnego krążenia wirusa.
  • Unikanie oddawania krwi przez osoby, które niedawno podróżowały do terenów z transmisją wirusa (zgodnie z lokalnymi przepisami).

Kiedy szukać pomocy medycznej

Należy skontaktować się z lekarzem, gdy pojawią się objawy po powrocie z obszaru, gdzie krąży wirus, szczególnie jeśli pacjentka jest w ciąży. Natychmiastowej pomocy wymagają objawy sugerujące ciężkie powikłania neurologiczne (np. nagły osłabienie mięśni, trudności z oddychaniem, utrata przytomności).

Co robić, jeśli jesteś w ciąży lub planujesz ciążę

  • Skonsultuj się z położnikiem przed podróżą i po powrocie z terenów, gdzie występuje Zika.
  • Jeżeli doszło do ekspozycji lub wystąpiły objawy — lekarz może zalecić badania diagnostyczne oraz monitorowanie ciąży (badania ultrasonograficzne, konsultacje specjalistyczne).
  • Śledź aktualne rekomendacje lokalnych i międzynarodowych służb zdrowia (np. WHO, CDC) dotyczące podróży i postępowania po narażeniu.

Podsumowując: u większości ludzi zakażenie wirusem Zika przebiega łagodnie, ale dla kobiet w ciąży stanowi poważne ryzyko dla rozwijającego się płodu. Profilaktyka oparta na ochronie przed ukąszeniami komarów, bezpiecznym zachowaniu seksualnym i świadomych decyzjach dotyczących podróży jest kluczowa. W razie wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub lokalnymi służbami zdrowia.