Leptospirozy — przyczyny, przebieg, diagnostyka i zapobieganie

Przyczyny i budowa bakterii

Bakterie leptospiry należą do krętków (spirochet), charakteryzujących się cienką, spiralną morfologią, zdolną do aktywnego ruchu. Różne serotypy i gatunki rodzaju Leptospira mogą mieć odmienną zjadliwość i preferencje żywiciela. Wśród gospodarzy znajdują się ssaki (gryzonie, bydło, świnie), ptaki (ptactwo), płazy (płazy) i gady (gady), które utrzymują bakterie w nerkach i wydalają je z moczem.

Epidemiologia i drogi zakażenia

Zakażenie człowieka najczęściej następuje przez kontakt z zanieczyszczoną wodą powierzchniową lub wilgotną glebą — leptospiry przenikają przez uszkodzoną skórę, błony śluzowe oczu i jamy ustnej. Źródłem zakażeń bywają przede wszystkim szczury i inne gryzonie, ale także zwierzęta gospodarskie. Ryzyko wzrasta podczas powodzi, prac w rolnictwie, zajęć rekreacyjnych w wodzie i tam, gdzie obecne są dzikie zwierzęta. Zjawisko to obserwuje się sezonowo, szczególnie w okresach deszczowych i powodzi (sezon deszczowy).

Objawy i przebieg choroby

Przebieg leptospirozy bywa dwufazowy: początkowa faza septyczna objawia się gorączką, bólami mięśniowymi (szczególnie łydek), bólami głowy i złym samopoczuciem. Po pewnym okresie może wystąpić faza immunologiczna z objawami wielonarządowymi: żółtaczką, niewydolnością nerek, zapaleniem wątroby, rzadziej krwawieniami i zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych. Ciężka postać choroby, określana jako choroba Weila, może prowadzić do niewydolności nerek i wątroby oraz zagrażać życiu.

Diagnostyka i leczenie

Rozpoznanie opiera się na ocenie klinicznej, wywiadzie ekspozycji oraz badaniach laboratoryjnych: badaniach serologicznych (np. test mikroaglutynacji), metodach molekularnych (PCR) i izolacji z krwi lub moczu. Wczesne podanie antybiotyku (np. doksycyklina lub penicylina) zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu. W przypadku niewydolności narządowej wskazana jest terapia wspomagająca, w tym leczenie nerkozastępcze.

Zapobieganie i znaczenie

• Unikanie kontaktu z podejrzanie zanieczyszczoną wodą; stosowanie rękawic i ochrony osobistej w pracy (Ochrona).
• Kontrola populacji gryzoni i dezynfekcja środowiska (sterylizacja).
• Szczepienia zwierząt gospodarskich i domowych w regionach endemicznych.
• Profilaktyka poekspozycyjna antybiotykiem u osób narażonych (profilaktyka).

Historia i ciekawostki

Opisy kliniczne ciężkich postaci choroby pojawiły się pod koniec XIX wieku; chorobę Weila opisał Adolf Weil. Pierwsze izolacje leptospir dokonano na początku XX wieku. Współcześnie leptospirozy uznawane są za choroby zaniedbane w krajach tropikalnych, gdzie stanowią ważne zagrożenie zdrowia publicznego po powodzi lub przy słabym systemie sanitarnym. W literaturze medycznej i źródłach specjalistycznych można znaleźć dalsze informacje: przegląd, dane epidemiologiczne, wytyczne kliniczne, metody laboratoryjne, szczepienia, profilaktyka, przypadki, badania, środki kontroli, rola gryzoni, rozpoznawanie, leczenie, obserwacje kliniczne i raporty.