Masakra w Nankinie była masakrą (niesprawiedliwym zabójstwem wielu ludzi), która miała miejsce w Nankinie w Chinach w grudniu 1937 roku i styczniu 1938 roku. Była to część II wojny chińsko-japońskiej, która była częścią II wojny światowej między Chinami a Japonią. W tym czasie Japonia próbowała przejąć Chiny, a Nankin był stolicą Chin. Armia japońska dotarła do Nankinu 13 grudnia 1937 roku i zaczęła zabijać tysiące mężczyzn i chłopców oraz gwałcić tysiące kobiet i dziewcząt.

Niektórzy Japończycy twierdzą, że walki w Nankinie były takie same lub niewiele gorsze niż walki w innych miejscach i w innych wojnach. To jest po prostu nieprawda. Jest wiele dowodów od Chińczyków, od ludzi z zewnątrz, którzy tam byli, od ludzi z zewnątrz, którzy to studiowali, i od samych Japończyków, że było znacznie gorzej. Było wiele, wiele zbrodni wojennych: zabijano żołnierzy bez broni; zabijano ludzi, którzy nie byli żołnierzami; wielu było torturowanych (bardzo ciężko rannych), okaleczanych (zranionych w sposób, którego nigdy nie można naprawić) lub zabijanych w bardzo okrutny sposób; wielu było gwałconych (zmuszanych do uprawiania seksu) lub zmuszanych do pracy i traktowanych jak rzeczy. Mamy rozkazy od przywódców żołnierzy mówiące im, aby robili tego typu rzeczy i nie przestrzegali zasad przeciwko nim. Masakra w Nankinie była tak zła, że niektórzy nawet postrzegają ją jako rodzaj ludobójstwa (próbując wymazać całą grupę ludzi).

Pamięć o masakrze w Nankinie - i gniew z powodu prób zaprzeczenia, że do niej doszło lub uhonorowania żołnierzy, którzy ją przeprowadzili w sanktuarium Yasukuni w Tokio - nadal powodują trudności między rządami Chin i Japonii oraz między Chińczykami i Japończykami.

Przebieg, skala i ofiary

Ataki rozpoczęły się bezpośrednio po wkroczeniu wojsk japońskich do miasta. Przez kilka tygodni (najczęściej opisuje się okres około sześciu tygodni, choć akty przemocy trwały w różnych formach dłużej) dokonywano masowych egzekucji, rabunków, podpaleń i gwałtów. Dokładna liczba ofiar jest przedmiotem badań i sporów, jednak w większości prac naukowych i oficjalnych opracowań przyjmuje się, że ofiar śmiertelnych było od kilkudziesięciu tysięcy do kilkuset tysięcy. Chińskie źródła oficjalne często podają liczbę około 300 000 zabitych; wielu historyków międzynarodowych szacuje zakres 200–300 tys., a niższe liczby pojawiają się głównie w narracjach kwestionujących skalę zbrodni. Niezależnie od konkretnej liczby, gwałty i brutalne traktowanie cywili były powszechne, a zniszczenia miasta ogromne.

W Nankinie istniała także zorganizowana próba ratowania ludności: grupa zagranicznych misjonarzy, dyplomatów i biznesmenów stworzyła tzw. „Strefę Bezpieczeństwa” (Nanking Safety Zone), w której ukryto i opiekowano się dziesiątkami tysięcy uciekinierów. Wśród najbardziej znanych obrońców humanitarnych byli m.in. John Rabe, Minnie Vautrin i lekarze z międzynarodowych misji, którzy prowadzili szpitale i dokumentowali zbrodnie.

Dowody, relacje i śledztwa

O zasadniczej prawdziwości wydarzeń świadczy duża liczba niezależnych źródeł: relacje ocalałych Chińczyków, zapiski i pamiętniki zagranicznych świadków (misjonarzy, dyplomatów, korespondentów), fotograficzne i filmowe dokumenty, raporty z pochówków prowadzone przez lokalne i międzynarodowe organizacje oraz dokumenty japońskie, w tym rozkazy i wyznania niektórych żołnierzy. Po wojnie część sprawców była sądzona przed międzynarodowymi trybunałami i sądami krajowymi (m.in. procesy w Tokio i w Chinach), gdzie przedstawiano dowody na masowe zbrodnie.

W debacie naukowej pojawiają się pytania o klasyfikację zbrodni (czy można mówić o ludobójstwie w sensie prawnym), o dokładne liczby oraz o winę i odpowiedzialność dowódców. Wiadomo jednak, że popełniono liczne zbrodnie wojenne, które naruszały międzynarodowe zasady prawa konfliktów zbrojnych.

Skutki polityczne, społeczne i pamięć

Masakra w Nankinie stała się jednym z kluczowych punktów pamięci narodowej Chin i symbolem japońskiej agresji w Azji. W powojennych latach sprawa ta była przedmiotem procesów karnych, debat politycznych i międzynarodowych sporów. Część japońskich przywódców i polityków wyraziła żal lub przeprosiny za przeszłe działania, ale równocześnie zdarzały się wypowiedzi oraz działania (np. kontrowersyjne wizyty czy upamiętnianie w niektórych miejscach), które powodowały napięcia i protesty.

W Nankinie i poza Chinami powstały miejsca pamięci i muzea (m.in. Nanjing Massacre Memorial Hall), które dokumentują wydarzenia i edukują obecne pokolenia. Temat ten wciąż wpływa na relacje chińsko-japońskie, na pamięć historyczną w regionie i na międzynarodowe dyskusje o odpowiedzialności, pojednaniu i pamięci ofiar.

Wnioski i znaczenie dla pamięci historycznej

Masakra w Nankinie pozostaje jednym z najważniejszych i najtragiczniejszych epizodów drugiej wojny chińsko-japońskiej. Jej poznanie jest istotne dla zrozumienia skali zbrodni wojennych w XX wieku oraz dla upowszechniania edukacji o prawach człowieka i konsekwencjach wojny. Zachowanie pamięci, rzetelne badania historyczne oraz dialog między stronami są kluczowe, by upamiętnić ofiary i przeciwdziałać zaprzeczaniu oraz powtarzaniu podobnych tragedii.