Charles Ives — amerykański kompozytor eksperymentalny (1874–1954)
Charles Ives — pionier amerykańskiej muzyki eksperymentalnej: dysonanse, polytonalność, polirytmia. Odkryj życie i wpływ kompozytora, który wyprzedził swoją epokę.
Charles Edward Ives (30 października 1874 - 19 maja 1954) był amerykańskim kompozytorem. Eksperymentował z nowymi sposobami komponowania, których wielu ludzi wówczas nie rozumiało. Stały się one szerzej stosowane w późniejszym okresie wieku. Używał dysonansowych (ostrych) interwałów dźwiękowych i technik takich jak polytonalność (gra w kilku tonacjach jednocześnie), polirytmia (kilka rytmów jednocześnie) i polieteksturowość (kilka faktur jednocześnie). W czasach, gdy pisał jego muzykę, słuchało jej bardzo niewielu ludzi. Dopiero znacznie później muzycy zaczęli zdawać sobie sprawę z wagi jego twórczości. Ives zarabiał na życie jako agent ubezpieczeniowy. Komponował w wolnym czasie.
Wczesne życie i wykształcenie
Charles Ives urodził się w Danbury w stanie Connecticut. W młodości był mocno związany z muzyką lokalnych kapel marszowych, kościelnych chórów i amerykańskich pieśni ludowych — elementy te stały się później ważnym źródłem materiału dla jego kompozycji. Studiował na Yale, gdzie jego nauczycielem był konserwatywny kompozytor Horatio Parker; mimo formalnej edukacji Ives w dużej mierze wykształcił własny, niezależny język muzyczny.
Styl i techniki kompozytorskie
Ives eksperymentował z wieloma środkami wyrazu, które w jego czasach były nowatorskie lub wręcz kontrowersyjne. Do najważniejszych cech jego twórczości należą:
- Polifonia i polifunkcjonalność — nakładanie różnych faktur i linii melodycznych, czasem prowadzących do skrajnie złożonej całości.
- Polytonalność — jednoczesne zestawianie odrębnych tonacji.
- Polirytmia — kontrastujące rytmy i metra prowadzone równolegle.
- Kolaż muzyczny i cytaty — wprowadzanie fragmentów hymnów, marszów, piosenek ludowych i innych utworów popularnych jako elementów tekstury lub komentarza.
- Eksperymenty brzmieniowe — użycie dysonansów, czasami gęstych agregatów dźwiękowych oraz nietypowych zestawień instrumentalnych.
W rezultacie jego muzyka często przypominała kolaże dźwiękowe, w których fragmenty pamięci muzycznej Ameryki spotykały się z nowatorskimi technikami kompozytorskimi.
Najważniejsze utwory
Ives pozostawił bogaty dorobek obejmujący muzykę orkiestralną, kameralną, fortepianową oraz pieśni. Do najbardziej znanych dzieł należą m.in.:
- "The Unanswered Question" – krótki, ale wpływowy utwór pokazujący kontrast między kameralnym solo fletu a statycznym tłem instrumentów smyczkowych.
- Piano Sonata No. 2 "Concord, Mass., 1840–60" (Concord Sonata) – epicki, filozoficzny cykl na fortepian inspirowany myślicielami amerykańskimi (m.in. Emerson, Thoreau).
- "Three Places in New England" – symfoniczny cykl ukazujący miejsca i wspomnienia z Nowej Anglii.
- Symfonia nr 3 – dzieło, które przyniosło mu późne, oficjalne uznanie (m.in. nagroda Pulitzerowska).
Kariera, uznanie i wpływ
Ives przez większość życia pracował poza światem muzyki, jako ubezpieczeniowiec, co zapewniało mu niezależność finansową i możliwość komponowania bez konieczności dostosowywania się do oczekiwań rynku muzycznego. Wiele jego dzieł nie było wykonywanych lub publikowanych za jego życia; dopiero w połowie XX wieku kompozytor zyskał szerokie uznanie dzięki staraniom wykonawców i badaczy, którzy odkrywali i popularyzowali jego muzykę.
Wpływ Ivesa jest znaczący dla rozwoju amerykańskiej muzyki współczesnej — jego odwaga w łączeniu elementów tradycyjnych z awangardowymi technikami zainspirowała kolejne pokolenia kompozytorów. Dziś jest uznawany za jednego z najważniejszych eksperymentatorów w muzyce XX wieku.
Nagrody i późniejsza recepcja
Po latach niedocenienia Ives otrzymał znaczące wyróżnienia i stał się przedmiotem licznych badań oraz nagrań. Jego twórczość jest dziś regularnie wykonywana i nagrywana, a utwory takie jak "The Unanswered Question" czy "Concord Sonata" zajmują ważne miejsce w kanonie muzyki amerykańskiej XX wieku.
Charles Ives zmarł 19 maja 1954 roku. Jego życie i dzieło pozostają inspiracją dla muzyków, badaczy i wszystkich zainteresowanych eksperymentami w muzyce.
Życie
Wczesne lata
Charles Ives urodził się w Danbury, w stanie Connecticut. Jego ojciec George Ives był bandleaderem armii amerykańskiej w czasie amerykańskiej wojny secesyjnej. Jego matka była śpiewaczką. Ojciec nauczył go bardzo wiele o muzyce i zachęcał do eksperymentowania z nowymi dźwiękami. Oprócz uczenia go kontrapunktu i zapoznawania z muzyką J.S.Bacha, ćwiczył słuch muzyczny syna, każąc mu śpiewać melodię w jednej tonacji, podczas gdy sam grał akompaniament w innej. W ten sposób młody Charles oswajał się z nowoczesnymi dźwiękami, które różniły się od tradycyjnej, romantycznej muzyki. Charles słuchał także na rynku w Danbury orkiestry marszowej ojca i innych zespołów grających po innych stronach placu, dzięki czemu słyszał mieszankę kilku utworów muzycznych jednocześnie. Ojciec nauczył go również muzyki Stephena Fostera.
Ives został organistą kościelnym w wieku 14 lat i napisał wiele hymnów i pieśni na nabożeństwa, w tym Wariacje na temat "Ameryki". Równocześnie lubił sport i był dobry w baseballu, piłce nożnej i tenisie.
Ives spędził cztery lata na Uniwersytecie Yale. Jego nauczyciel Horatio Parker był bardzo dobry i nauczył go ważnych podstawowych technik kompozytorskich, ale nie mógł zrozumieć niektórych rzeczy, które Ives pisał w swojej muzyce. Ives irytował się, gdy nauczyciel mówił mu, że nie może zakończyć sekcji muzyki na dysonansowym akordzie, ale Ivesowi się to podobało. Chórmistrzem w Centre Church, gdzie Ives grał na organach, był John Griggs. Miał on więcej zrozumienia dla tego, co Ives próbował zrobić. Był to straszny cios dla Charlesa, kiedy jego ojciec zmarł 4 listopada 1894 roku. Zawsze miał ogromny podziw dla ojca, który zachęcał go do muzycznych eksperymentów. Charles wciąż był zajęty komponowaniem. W Yale nie uprawiał żadnego sportu, ponieważ ojciec zabronił mu go uprawiać, aby mógł poświęcić swój czas na naukę. Do czasu ukończenia studiów Charles skomponował ponad 40 pieśni, kilka marszów, uwertur, hymnów i utworów organowych, kwartet smyczkowy i symfonię. Większość ludzi kojarzyła go jednak jako kompozytora prostej melodii walca o nazwie The Bells of Yale.
Lata dorosłe
Po ukończeniu studiów w Yale Ives kontynuował pracę organisty kościelnego, pracując jednocześnie w firmie ubezpieczeniowej. Był bardzo dobry w swoim fachu i stał się bardzo znany w branży ubezpieczeniowej. Niektórzy z jego biznesowych przyjaciół byli często zaskoczeni, gdy dowiedzieli się, że jest on również kompozytorem.
W 1907 roku Ives miał swój pierwszy "atak serca". Ataki te mogły być bardziej związane z jego wyobraźnią. Kiedy wyzdrowiał, komponował więcej niż kiedykolwiek wcześniej. Ożenił się w 1908 roku. Po kilku atakach serca w 1918 roku komponował bardzo mało. W 1926 roku całkowicie zaprzestał komponowania. Problemy zdrowotne nie ustępowały, a w 1930 roku przeszedł na emeryturę z branży ubezpieczeniowej. Spędził trochę czasu na rewizji wcześniej napisanych utworów, ale nigdy nie napisał nowych.
Ives zmarł w 1954 roku w Nowym Jorku o godzinie 12:32.
Charles Ives, ok. 1889 r.
Charles Ives, z lewej, kapitan drużyny baseballowej i miotacz w Hopkins Grammar School
Jego muzyka
Ives opublikował ponad 100 swoich pieśni. Był bardzo dobrym pianistą, a partie fortepianowe są często dość trudne. Są wśród nich bitonalność i pantonalność... Choć obecnie najbardziej znany jest ze swej muzyki orkiestrowej, skomponował dwa kwartety smyczkowe i inne utwory kameralne. Jego utwór organowy Variations on "America" (1891) wykorzystuje melodię My Country, 'Tis of Thee (która jest tą samą melodią co God Save the Queen) i zmienia ją w kilku zabawnych wariacjach, używając marsza, ragtime'u i bitonalności. Wariacje różnią się ostro: linia biegu, zestaw ścisłych harmonii, marsz, polonez, allegro ragtime'owe; interludia są jednym z pierwszych zastosowań bitonalności.
Jego I Symfonia była dość tradycyjna, ale II Symfonia jest o wiele bardziej nowoczesna, kończy się nawet dysonansowym akordem o 11 nutach.
W 1902 roku zrezygnował z pracy na organach. Wszystkie swoje najlepsze hymny i muzykę organową pozostawił w bibliotece kościelnej, która została wyrzucona w 1915 roku podczas przeprowadzki kościoła, więc większość z nich przepadła.
Central Park in the Dark to utwór na orkiestrę, który opisuje tajemniczy, cichy park, a następnie dźwięki muzyki dobiegającej z pobliskich nocnych klubów na Manhattanie (grającej ówczesną muzykę popularną, ragtime, cytującej Hello My Baby, a nawet Marsz Waszyngtona Sousy).
Być może najczęściej słyszanym dziś utworem jest krótka fanfara The Unanswered Question (1908), napisana na bardzo nietypowe połączenie trąbki, czterech fletów i orkiestry smyczkowej. Smyczki, grające zza sceny, grają w całym utworze bardzo powolną, chóralną muzykę, podczas gdy trąbka (grająca zza widowni) kilkakrotnie gra krótką grupę nut, które Ives określił jako "odwieczne pytanie o istnienie". Za każdym razem trąbka odpowiada ostrymi wybuchami fletów (na scenie) - poza ostatnim. To jest pytanie, które pozostaje bez odpowiedzi. Muzycy często dyskutują o tym, jaki jest prawdziwy sens tego utworu.
Innym znanym utworem orkiestrowym są Three Places in New England. Jego najbardziej znanym utworem fortepianowym jest Sonata Concord. Ives często lubił cytować fragmenty innych utworów, a w tej sonacie cytuje słynne otwarcie V Symfonii Beethovena. Jest tu też ciekawy przykład jednego z eksperymentów Ivesa: w drugiej części każe on pianiście użyć kawałka drewna o średnicy 14¾ cala (37,5 cm) do wykonania grubego, ale miękkiego akordu klasterowego. Sonata jest jednym z najlepszych dzieł fortepianowych XX wieku.
Jednym z jego najciekawszych dzieł jest IV Symfonia (1910-16) napisana na wielką orkiestrę. Ostatnia część jest jak walka między dysonansem a tradycyjną muzyką tonalną. Utwór kończy się cicho, tylko perkusja gra w oddali. Symfonia ta zdaje się mówić wszystko, co Ives próbował zrobić w muzyce. Dopiero w 1965 roku odbyło się pełne wykonanie symfonii.
Muzyka Ivesa stopniowo zaczęła być znana dopiero w latach 30. i 40. Schoenberg dostrzegł jego znaczenie. W 1951 roku Leonard Bernstein poprowadził pierwsze wykonanie II Symfonii Ivesa w transmitowanym koncercie New York Philharmonic Orchestra. Nagrał wiele jego muzyki, a nawet zagrał niektóre z nich w telewizyjnym programie dla młodzieży.
Pytania i odpowiedzi
P: Kim był Charles Edward Ives?
O: Charles Edward Ives był amerykańskim kompozytorem.
P: Z jakimi technikami kompozytorskimi eksperymentował Ives?
O: Ives eksperymentował z dysonansowo brzmiącymi interwałami, polytonalnością, polirytmią i politeksturą.
P: Czy ludzie byli w stanie zrozumieć kompozycje Ivesa w czasie, gdy je pisał?
O: Nie, wielu ludzi nie rozumiało kompozycji Ivesa w czasie, gdy je pisał.
P: Czy techniki kompozytorskie Ivesa stały się szerzej stosowane w późniejszym stuleciu?
O: Tak, techniki kompozytorskie Ivesa stały się szerzej stosowane w późniejszym okresie stulecia.
P: Kiedy muzycy zaczęli zdawać sobie sprawę ze znaczenia twórczości Ivesa?
O: Muzycy zaczęli zdawać sobie sprawę ze znaczenia twórczości Ivesa dopiero znacznie później.
P: Z czego utrzymywał się Ives?
O: Ives zarabiał na życie jako agent ubezpieczeniowy.
P: Czy Ives komponował muzykę w pełnym wymiarze godzin?
O: Nie, Ives komponował w wolnym czasie.
Przeszukaj encyklopedię