Interwał w muzyce oznacza odległość pomiędzy dwoma nutami (niezależnie od tego, czy te nuty są grane razem, czy osobno). Interwał opisujemy dwiema informacjami: liczbą (np. sekunda, tercja, kwinta) oraz jakością (np. durowa, molowa, czysta, zwiększona, zmniejszona).
Dwie nuty na klawiaturze, które są obok siebie (licząc zarówno białe jak i czarne nuty) są oddalone od siebie o "półton". Ton to dwa półtony. Ważne jest jednak, że nazwa interwału zależy nie tylko od rzeczywistej liczby półtonów, ale też od tego, jak nuty są zapisane (np. czarna nuta pomiędzy D i E może być zapisana jako D# lub jako Eb — są to enharmoniczne nazwy tej samej dźwiękowej wysokości, ale różnią się zapisem i mogą tworzyć różne jakości interwałów).
Jak liczyć interwały
Liczenie interwału zwykle robi się inkluzywnie: liczymy zarówno dźwięk początkowy, jak i końcowy. Na przykład od C do E: C (1), D (2), E (3) — to tercja (trzecia). Liczba mówi więc, ile literowych stopni (nazw dźwięków) obejmuje interwał.
Jakości interwałów
- Interwały czyste (perfect): unison (prime), kwarta, kwinta, oktawa — mają specjalną kategorię i mogą być czyste, zwiększone lub zmniejszone.
- Interwały durowe i molowe (major/minor): sekundy, tercje, seksty i septymy — dla danej liczby istnieje postać durowa (większa liczba półtonów) i molowa (o półtonu mniejsza).
- Zwiększone (augmented) i zmniejszone (diminished): powstają przez przesunięcie interwału o półton w górę (zwiększony) lub w dół (zmniejszony) względem interwału durowego/molowego lub czystego.
Interwały — przykłady i liczba półtonów (z dźwiękiem C jako dźwiękiem niższym)
- Prim (unison): C–C — 0 półtonów
- Sekunda mała (m2): C–C♯/D♭ — 1 półton
- Sekunda wielka (M2): C–D — 2 półtony
- Tercja mała (m3): C–E♭ — 3 półtony
- Tercja wielka (M3): C–E — 4 półtony
- Kwarta czysta (P4): C–F — 5 półtonów
- Zwiększona kwarta / zmniejszona kwinta (triton): C–F♯ / C–G♭ — 6 półtonów
- Kwinta czysta (P5): C–G — 7 półtonów
- Seksta wielka (M6): C–A — 9 półtonów
- Seksta mała (m6): C–A♭ — 8 półtonów
- Septyma wielka (M7): C–B — 11 półtonów
- Oktawa (P8): C–C (następna wyższa) — 12 półtonów
Interwały równorzędne (enharmoniczne) i zapis
Interwał opisuje się na podstawie zapisu nutowego. Przykład: dźwięki C i F♯ tworzą zwiększoną kwartę (C–F♯), podczas gdy C i G♭ tworzą zmniejszoną kwintę (C–G♭) — obie pary mają po 6 półtonów (są enharmonicznie równe), lecz różnią się nazwą i funkcją harmoniczną.
Inwersje interwałów
Inwersja polega na odwróceniu miejsc dźwięków (górny staje się dolnym i odwrotnie). Reguły inwersji:
- Jakości: durowa ↔ mała, zwiększona ↔ zmniejszona, czysta ↔ czysta.
- Liczby dodają się do 9 (np. tercja ↔ seksta: 3 + 6 = 9; kwarta ↔ kwinta: 4 + 5 = 9).
- Przykład: C–E to tercja wielka (M3). Jej inwersja E–C to seksta mała (m6).
Interwały proste i złożone
Interwał prosty mieści się w obrębie oktawy (do P8). Interwał złożony jest większy niż oktawa (np. nona = oktawa + sekunda). Można go sprowadzić do odpowiadającego interwału prostego odejmując oktawy (np. 10-ta = tercja + oktawa → można traktować jako tercję złożoną).
Zastosowanie w muzyce
Interwały są fundamentem harmonii i melodii: buduje się z nich akordy, określa relacje między głosami, analizuje skład harmoni i ćwiczy rozpoznawanie słuchowe. Znajomość jakości i liczby interwałów pomaga także w transpozycji oraz w rozumieniu funkcji harmonicznych w utworach.
Proszę zauważyć, że we wszystkich powyższych przykładach C jest niższą nutą z pary, a druga nuta jest następną nutą o tej samej nazwie powyżej niej. Dlatego na przykład interwał pomiędzy C i B jest septymą wielką (M7) wtedy, gdy chodzi o B znajdujące się ponad C (następne B), a nie o B poniżej C.
