Bjørnstjerne Bjørnson — norweski poeta, dramaturg i laureat Nobla (1832–1910)

Bjørnstjerne Bjørnson — norweski poeta, dramaturg i laureat Nobla 1903; autor Synnöve Solbakken, twórca pieśni narodowej i orędownik wolności, tolerancji i praw człowieka.

Bjørnstjerne Martinius Bjørnson (ur. 8 grudnia 1832 r. w Kvikne, Norwegia – zm. 26 kwietnia 1910 r. w Paryżu, Francja) był norweskim dramaturgiem, pisarzem i poetą, który w 1903 r. otrzymał literacką Nagrodę Nobla. Był jedną z czołowych postaci norweskiego odrodzenia narodowego i ważnym głosem liberalnej publicystyki XIX wieku.

Życie i rodzina

Urodził się w rodzinie o silnych wpływach religijnych – jego ojciec był ministrem luterańskim – jednak Bjørnson odrzucił zorganizowaną religię i rozwijał własne poglądy światopoglądowe. Ożenił się z aktorką Karoline Reimers; ich syn, Bjørn Bjørnson, również osiągnął znaczący sukces jako aktor i reżyser teatralny, występował także w kilku wczesnych filmach niemych. Ich córka, Bergljot, wyszła za mąż za Sigurda, syna Henrika Ibsena, co dodatkowo podkreśliło bliskie związki między dwoma ważnymi rodzinami norweskiej sceny literackiej.

Edukacja i wczesna kariera

Uczęszczał do gimnazjum Heltbergs Studentfabrikk w Oslo, gdzie był szkolnym rówieśnikiem Henrika Ibsena. Rozpoczął studia na Uniwersytecie w Oslo (wówczas Christiania), lecz ich nie ukończył, skupiając się na pracy literackiej i publicystycznej. Na początku swojej kariery pisał recenzje literackie dla gazety Morgenbladet, co pozwoliło mu zyskać rozgłos jako krytyk i komentator życia kulturalnego.

Twórczość literacka i teatralna

W wieku około 25 lat napisał swoją pierwszą sztukę, Mellem Slagene (Między bitwami). W kolejnych utworach poruszał ważne tematy społeczne i polityczne: Paul Lange og Tora Parsberg opowiada się za tolerancją polityczną, natomiast På Guds veie („Na drodze Bożej”) porusza problematykę tolerancji religijnej. Znany jest również z realistycznego przedstawienia życia chłopskiego w Norwegii — do jego najsłynniejszych powieści należy Synnøve Solbakken, która doczekała się kilku adaptacji filmowych.

Bjørnson pisał powieści, opowiadania, dramaty i wiersze; pracował także jako reżyser teatralny. Jego twórczość łączyła elementy realizmu z naciskiem na wartości narodowe i społeczne, a także często miała charakter moralizatorski i publicystyczny.

Działalność publiczna i poglądy

Jako redaktor i publicysta, m.in. w gazecie Aftenbladet, prowadził ogniste, liberalne felietony. Był aktywnym działaczem na rzecz reform politycznych, wolności słowa i praw obywatelskich. W szerszym wymiarze stał się jednym z głównych orędowników norweskiego ruchu narodowego dążącego do umocnienia odrębnej tożsamości kulturowej i językowej. Głośno popierał też sprawę Alfreda Dreyfusa, co świadczyło o jego zaangażowaniu w międzynarodowe sprawy praw człowieka.

Jest autorem tekstu do pieśni narodowej Norwegii — znanej pod tytułem „Ja, vi elsker dette landet” (w angielskim tłumaczeniu często przytaczanej jako "Yes, We Love This Land"), która stała się symbolem narodowym. Jego wiersz i działalność publicystyczna przyczyniły się do utrwalenia pozycji kulturowej Norwegii w XIX wieku.

Nagroda Nobla i dziedzictwo

W 1903 r. Bjørnson otrzymał literacką Nagrodę Nobla — wyróżnienie to uznano za docenienie jego wszechstronnej, znaczącej działalności literackiej i wpływu na kulturę narodową. Jego prace miały duży wpływ na rozwój dramatu i prozy w Norwegii oraz na kształtowanie świadomości narodowej. Pozostawił po sobie bogaty dorobek literacki oraz szeroki dorobek publicystyczny, który do dziś jest przedmiotem badań i wystaw teatralnych.

Śmierć

Bjørnstjerne Bjørnson zmarł 26 kwietnia 1910 r. w Paryżu. W powszechnie dostępnych źródłach nie ma jednolitej, szczegółowo udokumentowanej informacji o konkretnej przyczynie jego śmierci.

Wybrane utwory

• Mellem Slagene (dramat)
• Paul Lange og Tora Parsberg (dramat)
• På Guds veie (dramat)
• Synnøve Solbakken (powieść)
• Felietony i wiersze, w tym fragmenty pieśni narodowej „Ja, vi elsker dette landet”

Bjørnson pozostaje jedną z najważniejszych postaci norweskiej literatury XIX wieku — zarówno jako twórca dramatów i powieści, jak i publicysta oddziaływujący na życie polityczne i kulturalne swoich czasów.

Pytania i odpowiedzi

P: Kim był Bjّrnstjerne Martinius Bjّrnson?

P: Jakie jest jego pochodzenie rodzinne?

P: Gdzie chodził do szkoły?

P: Jakie jest jedno z jego najbardziej znanych dzieł?

P: Jakimi innymi zajęciami zajmował się oprócz pisania?

P: Jaki wiersz napisał, który stał się hymnem narodowym Norwegii?

P: Jak zmarł?

Szukaj według litery