Mario Vargas Llosa — życiorys, najważniejsze dzieła i Nagroda Nobla

Jorge Mario Pedro Vargas Llosa, 1. markiz Vargas Llosa (ur. 28 marca 1936 r. w Arequipie) – peruwiański prozaik, eseista, publicysta i działacz polityczny, jeden z czołowych przedstawicieli tzw. boomu latynoamerykańskiego. Po debiucie literackim związał się z dziennikarstwem i krytyką kulturalną; w twórczości łączy realizm społeczny z eksperymentami formalnymi, często podejmując tematy władzy, korupcji, tożsamości oraz konfliktu jednostki z systemem.

• Miasto i psy (1965)
• Zielony dom (1965)
• Rozmowa w katedrze (1969)
• Ciotka Julia i scenarzysta (1977)
• Wojna końca świata (1981)
• Święto kozła (2000)

Przełomowym utworem był powieściowy debiut La ciudad y los perros (pol. „Miasto i psy”), który przyniósł mu rozgłos i wczesne konflikty z peruwiańskimi środowiskami wojskowymi ze względu na krytyczny obraz szkolnictwa wojskowego. Kolejne książki potwierdziły jego pozycję jako autora o zakresie międzynarodowym; Vargas Llosa znany jest z wielogłosowej narracji, przenikania fikcji z elementami reporterskimi oraz z zamiłowania do historycznych i politycznych tła swoich fabuł.

Krótki opis wybranych tytułów:

• Miasto i psy – surowy obraz życia w wojskowym internacie; krytyka autorytaryzmu i przemocy strukturalnej.
• Zielony dom – powieść łącząca losy kilku postaci wokół dużej plantacji kauczuku, ukazująca mechanizmy eksploatacji i nadużyć w Ameryce Łacińskiej.
• Rozmowa w katedrze – rozbudowana, wielowątkowa powieść o korupcji i społecznej degeneracji w Peru.
• Ciotka Julia i scenarzysta – częściowo autobiograficzna, pełna humoru opowieść łącząca wątki miłosne z życiem radiowym i filmowym.
• Wojna końca świata – epicka rekonstrukcja buntu i apokaliptycznego konfliktu na brazylijskim północnym wschodzie z końca XIX wieku.
• Święto kozła – powieść o dyktaturze Rafaela Trujillo w Dominikanie, analiza mechanizmów tyranii i jej wpływu na jednostki.

W 1990 r. Vargas Llosa kandydował w wyborach prezydenckich Peru (jako lider koalicji o profilu liberalno-demokratycznym); przegrał w drugiej turze z Alberto Fujimorim. Swoje doświadczenia z kampanii opisał w pamiętniku El pez en el agua (pol. „Ryba w wodzie”). Od lat mieszka w Hiszpanii, gdzie jest jedną z rozpoznawalnych postaci życia intelektualnego i publicznego; w 2011 r. otrzymał od hiszpańskiej monarchii tytuł markiza Vargas Llosa.

Jest laureatem wielu nagród międzynarodowych. Literacką Nagrodę Nobla otrzymał 10 grudnia 2010 roku – Akademia Szwedzka uhonorowała go „za kartografię struktur władzy i przenikliwe obrazy człowieka w jego oporze, buncie i porażce” (wolne tłumaczenie oficjalnego uzasadnienia). Wcześniej otrzymał m.in. prestiżową nagrodę Cervantesa.

Jego książka El sueño del celta opowiada o życiu Irlandczyka Rogera Casementa, dyplomaty i obrońcy praw człowieka, którego działalność i rozliczenie z imperializmem stały się materiałem do szerokiej, historyczno-biograficznej powieści. Utwór ukazał się w 2010 roku w języku hiszpańskim; od tego czasu doczekał się tłumaczeń na wiele języków, w tym na angielski.

Vargas Llosa pozostaje aktywny literacko i publicystycznie: pisze powieści, eseje i felietony, bierze udział w debatach kulturalnych i politycznych. Jego dorobek wywarł duży wpływ na współczesną literaturę iberoamerykańską i światową, a jego utwory wciąż są tłumaczone i analizowane przez krytyków i czytelników na całym świecie.