John Ernst Steinbeck (/ˈstaɪnˌbək/; 27 lutego 1902 - 20 grudnia 1968) był amerykańskim pisarzem, urodzonym w Salinas w stanie Kalifornia. W 1962 roku Steinbeck otrzymał Literacką Nagrodę Nobla. Do jego najsłynniejszych dzieł należą "Myszy i mężczyźni" (1937) oraz "Winogrona gniewu" (wyd. 1939, nagroda Pulitzera w 1940 roku). W tych książkach autor opisuje losy robotników migrujących w czasie wielkiego kryzysu i pokazuje społeczne skutki ubóstwa, bezrobocia i utraty ziemi.

Życie i kariera

Steinbeck studiował na Stanford University, ale nie ukończył studiów i na początku życia zawodowego pracował dorywczo jako robotnik, listonosz i dziennikarz. Jego doświadczenia z życia w Kalifornii — zwłaszcza z okolic Salinas i doliny Salinas — stały się trwałym źródłem tematów i postaci w jego twórczości. Podczas II wojny światowej pełnił funkcję korespondenta wojennego, a po wojnie kontynuował karierę jako powieściopisarz, autor opowiadań, reportaży i scenariuszy.

Najważniejsze dzieła

  • "Myszy i mężczyźni" — powieść z 1937 roku, krótka, tragiczna opowieść o przyjaźni i marzeniach dwóch robotników sezonowych.
  • "Winogrona gniewu" — epicka powieść opublikowana w 1939 roku, za którą Steinbeck otrzymał nagrodę Pulitzera w 1940 roku; ukazuje losy rodziny Joadów podczas Wielkiego Kryzysu i migracji do Kalifornii.
  • "Na wschód od Edenu" (East of Eden) — monumentalna powieść z 1952 roku, która porusza tematy dobra i zła oraz relacji rodzinnych.
  • "Cannery Row" (1945) oraz "The Pearl" (Perełka) (1947) — krótsze powieści i nowele ukazujące życie społeczności kalifornijskich oraz uniwersalne motywy ludzkie.
  • "Travels with Charley" (1962) — reportaż podróżniczy, w którym Steinbeck opisuje podróż po USA w towarzystwie swojego pudla Charley'a; ukazał się w roku, w którym autor otrzymał Nagrodę Nobla.

Styl i tematyka

Steinbeck wykorzystywał elementy naturalizmu i realizmu społecznego. Jego proza cechuje się żywym językiem, bogatym użyciem dialektów oraz wnikliwą obserwacją społeczną. Często odwoływał się do symboliki biblijnej i mitologicznej, łączył tragedię z humorem oraz współczuciem dla bohaterów z surową oceną struktur społecznych. Poruszał zagadnienia takie jak nierówności społeczne, prawa pracownicze, los migrantów i wpływ przemian ekonomicznych na życie zwykłych ludzi.

Ekranizacje i praca przy filmie

Wiele utworów Steinbecka stało się podstawą adaptacji filmowych — według różnych źródeł ponad kilkanaście jego dzieł przeniesiono na ekran w Hollywood. Siedemnaście jego dzieł zostało zrobionych w hollywoodzkich filmach. Steinbeck próbował również pisać na ekranie, tworząc scenariusze i adaptacje. Otrzymał nominację do Oscara za najlepszy scenariusz do filmu "Łódź ratunkowa" Alfreda Hitchcocka z 1945 roku. Ponadto jego powieści i nowele były kilkakrotnie adaptowane zarówno na filmy, jak i przedstawienia teatralne.

Nagroda Nobla i dziedzictwo

W 1962 roku Steinbeck otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury — jury doceniło jego realistyczne i empatyczne przedstawienie życia ludzkiego oraz umiejętność łączenia humoru z głęboką refleksją społeczną. Jego prace wywarły znaczący wpływ na literaturę amerykańską XX wieku, a wiele powieści pozostaje w kanonie lektur szkolnych i jest przedmiotem licznych analiz literackich. Jednocześnie część jego książek spotkała się z krytyką i kontrowersjami, szczególnie ze strony osób sprzeciwiających się jego krytyce kapitalistycznych praktyk i przedstawieniom warstw niższych.

Ostatnie lata i śmierć

John Steinbeck zmarł 20 grudnia 1968 roku w Nowym Jorku. Pozostawił po sobie bogaty dorobek — powieści, opowiadania, reportaże i scenariusze — które do dziś są czytane i adaptowane na całym świecie. Został pochowany w rodzinnym Salinas w Kalifornii. Jego prace nadal inspirują badaczy, pisarzy i czytelników zainteresowanych historią społeczną oraz losem jednostki wobec mechanizmów społecznych.