Wybory prezydenckie w USA 1964: Johnson kontra Goldwater — przebieg i znaczenie

Kontekst i tło

W 1963 roku prezydent John F. Kennedy został zamordowany, a jego wiceprezydent Lyndon Johnson objął urząd prezydenta. W 1964 r. Johnson prowadził kampanię opartą na kontynuacji części polityki Kennedy'ego oraz na szerokim programie reform społecznych.

Kandydaci i programy

Lyndon Johnson: podkreślał potrzebę rozszerzenia praw obywatelskich (prawa obywatelskie) i budowy tzw. "Wielkiego Społeczeństwa" — pakietu programów mających zmniejszyć ubóstwo i nierówności, poprawić edukację, ochronę zdrowia oraz środowisko. W praktyce jego polityka doprowadziła do przygotowania i uchwalenia programów takich jak Medicare (ubezpieczenie zdrowotne dla osób starszych) oraz Medicaid (pomoc dla najbiedniejszych) w kolejnych latach.

Barry Goldwater: reprezentował konserwatywną wizję ograniczenia roli rządu federalnego, obniżenia podatków i wzmocnienia pozycji państw. Sprzeciwiał się rozrastającemu się zaangażowaniu rządu w programy społeczne i krytykował część ustawodawstwa dotyczącego praw obywatelskich, argumentując głównie na gruncie konstytucyjnym. Jego stanowiska zostały odebrane jako radykalne przez część opinii publicznej, choć później wywarły silny wpływ na rozwój ruchu konserwatywnego i libertariańskiego.

Kampania i kluczowe momenty

Kampania 1964 r. była emocjonalna i intensywna. Johnson i Demokratyczna Partia wykorzystywali w atakach na Goldwatera obrazy sugerujące, że jego polityka mogłaby prowadzić do niebezpiecznych konsekwencji — najbardziej znanym przykładem była kontrowersyjna reklama telewizyjna "Daisy", sugerująca ryzyko wojny nuklearnej pod przywództwem Goldwatera. Goldwater był również oskarżany o to, że jego stanowiska sprzyjają grupom segregacyjnym — część komentatorów wskazywała, że jego pozycja wobec federalnych interwencji w sprawach rasowych może przyciągać poparcie ugrupowań takich jak KKK.

W kampanii konserwatywni intelektualiści i działacze zaczęli mobilizować poparcie dla Goldwatera; znane przemówienie popierające jego kandydaturę wygłosił aktor Ronald Reagan wygłosił — wystąpienie to przyczyniło się do późniejszego umocnienia Reagana jako lidera ruchu konserwatywnego.

Wyniki

Wynik wyborów był miażdżący: Lyndon Johnson odniósł zwycięstwo w skali kraju, zdobywając znaczną przewagę zarówno w głosach powszechnych, jak i w Kolegium Elektorskim — często opisywane jako osunięcie się ziemi. Johnson uzyskał około 61% głosów powszechnych, podczas gdy Goldwater otrzymał około 38%. W Kolegium Elektorskim wynik wyniósł zdecydowaną przewagę Johnsona (486 do 52 elektorskich głosów dla Goldwatera).

Znaczenie i dziedzictwo

• W krótkim okresie wybory umocniły pozycję Demokratów i pozwoliły Johnsonowi forsować wiele elementów programu Wielkiego Społeczeństwa, które miały realny wpływ na politykę społeczną w USA (m.in. wprowadzenie Medicare i rozszerzenie usług socjalnych).
• Jednocześnie kampania Goldwatera zapoczątkowała istotne zmiany wewnątrz partii republikańskiej — jego radykalny konserwatyzm stał się zalążkiem późniejszego ruchu, który doprowadził do przemian w partii i ostatecznie przyczynił się do sukcesów takich przywódców jak Ronald Reagan. Goldwater wpłynął na rozwój środowisk libertariańskich i konserwatywnych.
• W dłuższej perspektywie wybory 1964 r. przyspieszyły realignację polityczną Południa: sprzeciw części białych wyborców południowych wobec federalnych ustaw o prawach obywatelskich skłonił ich w kolejnych dekadach do przechodzenia na stronę Partii Republikańskiej.

Podsumowując, wybory prezydenckie w 1964 r. były punktem zwrotnym — z jednej strony umożliwiły realizację ambitnego programu społecznego Johnsona, z drugiej zainicjowały proces, który w dłuższej perspektywie zmienił krajobraz polityczny Stanów Zjednoczonych.