Homo heidelbergensis — definicja i pochodzenie "Człowieka z Heidelbergu"
Homo heidelbergensis — definicja i pochodzenie "Człowieka z Heidelbergu". Dowiedz się o szczątkach, datowaniu i roli tego archaicznego hominina w historii ewolucji.
Homo heidelbergensis („Człowiek z Heidelbergu”) to nazwa nadana grupie ludzkich szczątków kopalnych, które są starsze niż skamieniałości neandertalczyków i występują w zapisie kopalnym pomiędzy znanymi przedstawicielami Homo erectus a późniejszymi neandertalczykami oraz wczesnymi przedstawicielami Homo sapiens. Gatunek ten bywa zapisywany skrótem H. heidelbergensis.
Odkrycie i zasięg czasowy
Pierwszy opisany materiał przypisany do tego typu pochodzi z żuchwy znalezionej w Mauer pod Heidelbergiem (Niemcy) i nazwanej na cześć miejsca odkrycia. Datowanie szczątków oceniane jest na okres od około 700–600 tysięcy lat temu do mniej więcej 200 tysięcy lat temu, w zależności od znaleziska i metody datowania. Jednak naukowcy wciąż dyskutują nad dokładnymi przedziałami czasowymi, ponieważ wiele fragmentów jest niekompletnych, to są tylko fragmenty (małe kawałki kości) i nie zawsze umożliwiają precyzyjne datowanie przy użyciu wszystkich metod.
Budowa ciała i cechy morfologiczne
Szczątki przypisywane Homo heidelbergensis wykazują cechy pośrednie między H. erectus a późniejszymi formami Homo. Cechy typowe to:
- dosyć duża pojemność czaszki (zwykle około 1 100–1 400 cm3),
- masywne łuki brwiowe i stosunkowo mocna budowa twarzy oraz czaszki,
- mniej wypukła (mniej prognatyczna) twarz niż u H. erectus, ale bardziej odporna niż u współczesnych ludzi,
- szczątki postcranialne wskazują na solidną, dobrze umięśnioną sylwetkę przystosowaną do intensywnej aktywności fizycznej.
Zachowania i kultura materialna
Materiały kulturowe związane ze szczątkami tego typu wskazują na korzystanie z narzędzi kamiennych zaawansowanych technicznie (kontynuacja i rozwój przemysłu Acheulean), dowody polowań na duże zwierzęta oraz na obróbkę mięsa. Niektóre stanowiska sugerują używanie ognia i organizację miejsca obozowania, chociaż zakres i powszechność tych zachowań nadal są przedmiotem badań.
Klasyfikacja i spory naukowe
Istnieje znaczna niepewność co do tego, czy wszystkie szczątki przypisywane do grupy tworzą jednolity, odrębny gatunek. W starszych pracach wiele z tych materiałów określano po prostu „ludźmi archaicznymi” lub „wczesnymi Homo sapiens”. Niektórzy uczeni używają terminów takich jak „archaiczni ludzie”, „wczesny Homo sapiens” lub Homo heidelbergensis, aby opisać szczątki pośrednie pomiędzy H. erectus a późniejszymi gatunkami. Inni autorzy rozszerzają nazwę H. heidelbergensis na bardzo szeroki wachlarz wczesnych form rodzaju Homo, włączając w to niekiedy także formy bliskie neandertalczykom.
W praktyce niektóre populacje europejskie z okresu środkowego plejstocenu (np. szczątki z jaskiń w Atapuerce — Sima de los Huesos) bywają lokalnie wyodrębniane jako bezpośredni przodek neandertalczyków, podczas gdy materiały afrykańskie o podobnych cechach są czasem klasyfikowane inaczej (np. H. rhodesiensis). Badania molekularne i paleogenetyczne (m.in. analiza starożytnego DNA z niektórych stanowisk) dostarczyły nowych danych, które częściowo potwierdzają bliskie pokrewieństwo materiału z Sima de los Huesos z linią neandertalską, co komplikuje prostą interpretację jednego, jednorodnego gatunku.
Kluczowe stanowiska i znaczenie ewolucyjne
Do najważniejszych miejsc, z których pochodzi materiał przypisywany do H. heidelbergensis, należą m.in. Mauer (Niemcy), Atapuerca — Sima de los Huesos (Hiszpania), stanowiska w Afryce Środkowej i Wschodniej (np. Bodo w Etiopii, Kabwe/Zambia), a także liczne odkrycia w Europie Zachodniej i Środkowej (np. Arago we Francji). Znaczenie tych znalezisk polega na tym, że reprezentują one fazę ewolucyjną, w której kształtowały się linie prowadzące do zarówno neandertalczyków, jak i do nowoczesnych ludzi, dlatego badania nad nimi pomagają zrozumieć procesy powstawania cech charakterystycznych dla późniejszych gatunków Homo.
Podsumowując, Homo heidelbergensis to pojęcie użyteczne do opisu zestawu archaicznych szczątków wykazujących cechy przejściowe, ale jego zakres i precyzyjna definicja pozostają przedmiotem aktywnych debat naukowych. Dalsze odkrycia i rozwój metod datowania oraz analiz genetycznych będą kluczowe dla wyjaśnienia roli tych populacji w ewolucji rodzaju Homo.
Czaszka Homo heidelbergensis
Kopia kości szczękowej znalezionej w 1907 r.
Jeden z setek ręcznych wosków znalezionych w Boxgrove
Odkrycie
W 1907 r. archeolog znalazł skamielinę dolnej szczęki w Mauer, niedaleko Heidelbergu w Niemczech. Niektórzy naukowcy uważali, że ta dolna szczęka była tak różna od innych, że należała do nieodkrytego gatunku. Nazwali ten gatunek Homo heidelbergensis.
Później archeolodzy znaleźli szczątki w Arago we Francji i Petralonie w Grecji, które według nich pochodziły od Homo heidelbergensis. Najlepsze znalezione dowody na istnienie tych hominidów pochodzą z okresu między 600 000 a 400 000 lat temu. Narzędzia kamienne używane przez H. heidelbergensis były bardzo podobne do narzędzi z Acheulean używanych przez Homo erectus.
Homo heidelbergensis może być bezpośrednim przodkiem zarówno Homo neanderthalensis w Europie, jak i Homo sapiens. Niektórzy eksperci uważają, że "Człowiek z Rodezji", znaleziony w Afryce, należy do grupy Homo heidelbergensis.
Interpretacje
Homo antecessor i H. heidelbergensis mogły mieć tego samego przodka: Homo ergaster z Afryki. Zasadniczo H. ergaster nie różnił się zbytnio od H. heidelbergensis. Jednakże H. heidelbergensis miał większą mózgoczaszkę. Przeciętnie ich czaszki miały 1100 - 1400 cm³ przestrzeni wewnątrz. (Przeciętny współczesny człowiek ma 1350 cm³ przestrzeni wewnątrz czaszki). H. heidelbergensis miał też bardziej zaawansowane narzędzia i zachowania niż H. ergaster. Z tych powodów H. heidelbergensis został sklasyfikowany jako odrębny gatunek.
H. heidelbergensis był wyższy i bardziej muskularny niż współcześni ludzie. Samce heidelbergensis miały średnio około 1,75 m (5 ft 9 in) wzrostu i 62 kg (136 lb). Samice miały średnio 1,57 m (5 ft 2 in) i 51 kg (112 lb).
Byli dobrymi myśliwymi
Ślady cięć na dzikich jeleniach, słoniach, nosorożcach i koniach świadczą o tym, że H. heidelbergensis polował, zabijał i rzeźbił te zwierzęta. Niektóre z tych zwierząt ważyły nawet 700 kg (1500 lb) lub więcej.
W tej epoce na kontynencie europejskim żyły nieistniejące już dzikie zwierzęta, takie jak mamuty, lwy europejskie i irlandzkie łosie.
Mogli pochować swoich zmarłych
Ostatnie odkrycia w Atapuerca sugerują, że H. heidelbergensis mógł być pierwszym gatunkiem z rodzaju Homo, który grzebał swoich zmarłych. Jednak naukowcy wciąż spierają się o to, czy jest to prawda.
Niektórzy eksperci uważają, że H. heidelbergensis, podobnie jak jego potomek H. neanderthalensis, nauczył się prymitywnej formy języka.
Naukowcy nie znaleźli żadnych form sztuki ani wyrafinowanych artefaktów wykonanych przez H. heidelbergensis, innych niż narzędzia kamienne. Jednakże archeolodzy znaleźli czerwoną ochrę, minerał, który może być użyty do stworzenia czerwonego pigmentu, który może być użyty jako farba. Tę możliwą farbę znaleźli w wykopaliskach Terra Amata na południu Francji.
Współczesne znaleziska
Człowiek z Boxgrove
W 1994 r. brytyjscy naukowcy odkopali kość piszczelową dolnego hominina zaledwie kilka mil od kanału La Manche. Kość znaleźli wraz z setkami starożytnych siekier ręcznych w kamieniołomie Boxgrove. Częściowa kość nogi datowana jest na 478 000 - 524 000 lat.
Odkrywcy wierzą, że szczątki te pochodzą od H. heidelbergensis. Jednak niektórzy inni naukowcy uważają, że szczątki te pochodzą z wczesnego H. neanderthalensis. Przed odkryciem w Gran Dolina, Boxgrove było miejscem najwcześniejszych szczątków homininów w Europie.
Kość piszczelowa została przeżuta przez dużego drapieżnika. Sugeruje to dwie możliwości. Osobnik ten mógł zostać zabity przez lwa lub wilka. Mógł też umrzeć z innej przyczyny, a jego niepogrzebane zwłoki mogły zostać zjedzone po śmierci.
Sima de los Huesos
Począwszy od 1992 roku, hiszpański zespół zlokalizował ponad 5,500 ludzkich kości, które mają co najmniej 350,000 lat w miejscu Sima de los Huesos. Miejsce to znajduje się w Sierra de Atapuerca, w północnej Hiszpanii. Jama zawiera skamieniałości być może 28 osobników, wraz ze szczątkami Ursus deningeri, innych drapieżników i biface zwanego Excalibur. Niektórzy naukowcy uważają, że ten acheulański topór, wykonany z czerwonego kwarcytu, był swego rodzaju rytualną ofiarą pogrzebową. Jeśli tak, to byłby to najwcześniejszy znany dowód na istnienie praktyki pogrzebowej.
Dziewięćdziesiąt procent wszystkich znanych szczątków H. heidelbergensis pochodzi z tego miejsca. Skamieniałe kości jamy zawierają:
- Kompletna czaszka (czaszka 5), zwana Miguelón, oraz fragmenty innych czaszek, takich jak czaszka 4, zwana Agamenón, i czaszka 6, zwana Rui (od El Cida, lokalnego bohatera).
- Kompletna miednica (miednica 1), nazwana Elvis, dla upamiętnienia Elvisa Presleya.
- Żuchwy, zęby i wiele kości postczaszkowych (takich jak kości udowe, kości dłoni i stóp, kręgi i żebra)
Rzeczywiście, pobliskie miejsca zawierają jedyne znane i kontrowersyjne skamieniałości Homo antecessor.
Suffolk, Anglia
W 2005 roku zęby i narzędzia krzemienne z nornika wodnego Mimomys savini, który jest używany do datowania innych gatunków, zostały znalezione w klifach w Pakefield koło Lowestoft w Suffolk w Anglii. Sugeruje to, że homininy istniały w Anglii 700.000 lat temu. Te homininy mogły być krzyżówką H. antecessor i H. heidelbergensis.
Pytania i odpowiedzi
P: Czym jest Homo heidelbergensis?
O: Homo heidelbergensis to nazwa nadana pewnej liczbie ludzkich szczątków kopalnych, które są starsze niż skamieniałości neandertalczyków.
P: Co oznacza skrót H. heidelbergensis?
O: H. heidelbergensis oznacza Homo heidelbergensis.
P: Czy naukowcy są pewni, że szczątki przypisywane Homo heidelbergensis należą do odrębnego gatunku?
O: Nie, naukowcy nie są pewni, czy te szczątki należą do odrębnego gatunku.
P: Czy fragmenty przypisywane Homo heidelbergensis można dokładnie datować?
O: Nie, większości fragmentów nie można dokładnie datować.
P: Jak te fragmenty były określane w starszych tekstach?
O: W starszych tekstach były one po prostu nazywane archaicznymi ludźmi lub "wczesnymi Homo sapiens".
P: Dla jakich innych gatunków Homo znaleziono dobrze zdefiniowane szczątki?
O: Znaleziono dobrze zdefiniowane szczątki Homo erectus w Afryce z bardzo wczesnego okresu historii ludzkości, a także dobrze zdefiniowane szczątki Homo neanderthalensis znalezione w Europie z późniejszego okresu historii.
P: Czy niektórzy badacze używają terminów "ludzie archaiczni", "wczesny Homo sapiens" lub Homo heidelbergensis do opisania szczątków, które wydają się pochodzić z okresu pomiędzy tymi dwoma okresami w historii?
O: Tak, niektórzy badacze używają terminów "ludzie archaiczni", "wczesny Homo sapiens" lub Homo heidelbergensis do opisania szczątków, które wydają się pochodzić z okresu pomiędzy tymi dwoma okresami w historii.
Przeszukaj encyklopedię