Rodrigo Díaz de Vivar (ok. 1043–1099 n.e.), znany jako El Cid (często także el Campeador), był kastylijskim szlachcicem i wybitnym wodzem średniowiecznej Półwyspu Iberyjskiego. Pochodził z drobnej szlachty z okolic Vivar (znanej też jako Castillona de Bivar) niedaleko Burgos. Służbę wojskową rozpoczął na dworze króla Ferdynanda I Wielkiego, a następnie zdobył zaufanie jego syna, Sancha II z León i Kastylii, który w 1065 roku wyniósł go do rangi chorążego i mianował jednym z dowódców armii kastylijskiej.
W źródłach historycznych Rodrigo ukazuje się jako sprawny strateg i dowódca, prowadzący kampanie przeciwko braciom Sanchy — Alfonsowi (później Alfonsowi VI z León) i Garcíi II z Galicji — oraz przeciwko muzułmańskim władcom Al-Andalus. Po morderstwie Sancha (1072) sytuacja polityczna Kastylii uległa przewartościowaniu i po okresie służby u Alfonsa VI jego relacje z królem stały się napięte.
Wygnanie, służba najemna i zdobycie Walencji
Wygnany z kastylijskiego dworu (ok. 1081) Rodrigo nie zaprzestał działalności wojskowej — jak wielu ówczesnych wodzów, podejmował służbę zarówno u chrześcijańskich, jak i muzułmańskich władców. Jako najemnik dowodził oddziałami taif i zdobywał doświadczenie oraz zasoby. Po klęskach niektórych sił chrześcijańskich i po stopniowej poprawie stosunków z Alfonsym VI Rodrigo został częściowo przywrócony do łaski; wkrótce objął dowództwo nad siłami składającymi się zarówno z żołnierzy chrześcijańskich, jak i muzułmańskich.
W 1094–1099 roku El Cid prowadził kampanię, której efektem było zajęcie i ustanowienie własnego lenna w Walencji. Walencja stała się pod jego rządami w zasadzie niezależnym księstwem-marchią, którym władał do śmierci w 1099 roku. Po jego śmierci obroną Walencji kierowała żona Rodrigo — Jimena Díaz — aż do utraty miasta na rzecz Almorawidów w 1102 roku.
Imię, legenda i pamięć
Muzułmanie nadali mu przydomek "El Cid", pochodzący z arabskiego (od zwrotu al-sayyid lub as-sīd), oznaczającego „pan” lub „władca”. W literaturze i tradycji ludowej El Cid stał się symbolem rycerskiej cnoty, odwagi i męstwa. Jego postać uwieczniona została w średniowiecznym hiszpańskim eposie Cantar de mio Cid — jednym z najwcześniejszych i najważniejszych dzieł literatury w języku kastylijskim (powstałym prawdopodobnie pod koniec XII lub na początku XIII wieku). W utworze tym historyczne wydarzenia zostały przetworzone i wyidealizowane: poemat przedstawia m.in. słynne motywy takie jak odzyskanie honoru, małżeństwa córek czy sławne „siedzące ciało” (legendarny zwyczaj posadzenia wyprawionego ciała w siodle).
Warto podkreślić rozróżnienie między postacią historyczną a literacką: rzeczywisty Rodrigo był pragmatycznym wodzem działającym w skomplikowanym kontekście politycznym rekonkwisty, często współpracującym z muzułmańskimi władcami i wykorzystującym najemników. Po śmierci stał się jednak punktem odniesienia dla powstającej tożsamości narodowej i literackiej Hiszpanii.
Pochówek i spuścizna
Rodrigo zmarł w 1099 roku. Tradycyjnie podaje się, że został pochowany w opactwie San Pedro de Cardeña koło Burgos; jego grób i pamięć o nim stały się przedmiotem kultu i literackich odniesień, a los szczątków i wyposażenia grobowego ulegał przemianom w późniejszych wiekach. El Cid pozostał trwałym motywem w kulturze: jego życie i legendę odwołują liczne kroniki, pieśni, dramaty i adaptacje filmowe, a imię stało się synonimem chrześcijańskiego rycerza i bohatera wojennego.
Podsumowując, El Cid to postać zarówno historyczna, jak i mityczna — człowiek czynu, który potrafił wykorzystać zawiłe układy sił swojej epoki, i bohater literacki, którego losy przetrwały w najstarszym hiszpańskim eposie. Jego kariera ilustruje skomplikowaną rzeczywistość średniowiecznej Iberii, gdzie granice między sojuszami religijnymi i politycznymi bywały płynne.