Jelenie (Cervidae) — definicja, gatunki i występowanie
Jelenie (Cervidae): definicja, 60 gatunków, zasięg w Europie, Azji i obu Amerykach — dowiedz się o budowie, zwyczajach i występowaniu tych ssaków.
Jelenie (w liczbie pojedynczej i mnogiej) to grupa ssaków parzystokopytnych. Tworzą one rodzinę jeleniowatych (Cervidae).
Samiec jelenia nazywany jest jeleniem lub kozłem, samica jelenia nazywana jest sarną lub łanią, a młody jeleń nazywany jest jeleń, koźlę lub cielę.
Istnieje około 60 gatunków jeleni. Pierwotnie żyły na półkuli północnej, a obecnie występują w Europie, Azji, Ameryce Północnej i Ameryce Południowej. Człowiek wprowadził jelenie do Australii, Nowej Zelandii i Afryki Południowej.
Galeria obrazów
10 Obrazy
Budowa i cechy charakterystyczne
Jelenie mają smukłą sylwetkę, długie nogi i przystosowane do skoku kopyta. Charakterystyczną cechą wielu gatunków jest poroże — sezonowe, kostne wyrośle na czaszki, wyrastające głównie u samców. Poroże rośnie szybko, jest pokryte żywą skórą zwaną „aksamit” (ang. velvet), a po osiągnięciu pełnego rozmiaru aksamit zrzucany jest. Poroże służy głównie w walkach o samice i pozycję w stadzie. Wyjątkiem są np. renifery (Rangifer tarandus), u których poroże występuje także u samic.
Biologia i rozmnażanie
Większość jeleni jest sezonowych w rozmnażaniu — okres godowy (tzw. ruja lub rykowisko) przypada zwykle jesienią. Ciąża trwa zazwyczaj około 6–8 miesięcy (ok. 200–240 dni), w zależności od gatunku. Samice rodzą zwykle jedno lub kilka młodych (najczęściej jedno lub dwoje). Młode są często w plamki (u niektórych gatunków), co pomaga maskować je przed drapieżnikami. Dorosłość i osiągnięcie pełnego poroża u samców zależy od gatunku i warunków środowiskowych.
Pokarm i zachowanie
Jelenie są roślinożerne — ich dieta obejmuje liście, pędy, trawy, korę drzew, pąki i owoce. Niektóre gatunki są bardziej „przeglądaczkami” (browsers), inne bardziej „pastewnymi” (grazers). Aktywne są najczęściej o zmierzchu i w nocy (aktywność zmierzchowo-nocna), choć zachowanie zależy od presji ze strony drapieżników i ludzi. Niektóre gatunki żyją samotnie (np. sarna europejska), inne w stadach (np. jeleń szlachetny, renifer), często wykazując sezonowe migracje, zwłaszcza w surowych klimatach.
Wybrane gatunki
- Jeleń szlachetny (Cervus elaphus)
- Sarna europejska (Capreolus capreolus)
- Łoś (Alces alces)
- Renifer / karibu (Rangifer tarandus)
- Jeleń wirginijski / białoogonowy (Odocoileus virginianus)
- Wapiti / jeleń wirginijski (Cervus canadensis)
- Daniele (Dama dama)
- Sika (Cervus nippon)
- Pudú (Pudu puda) — najmniejszy z jeleni
- Różne jelenie brocket (rodzaj Mazama) — Ameryka Południowa
Ogólnie w rodzinie Cervidae występuje około 60 gatunków o zróżnicowanych rozmiarach i zwyczajach.
Rola ekologiczna i relacje z człowiekiem
Jelenie odgrywają istotną rolę w ekosystemach — wpływają na strukturę roślinności, rozprzestrzeniają nasiona i stanowią pokarm dla drapieżników. Dla ludzi są źródłem mięsa (łowiectwo, gospodarka łowiecka), futer i poroża. Hodowla jeleni jest prowadzona w celach gospodarczych i rekreacyjnych.
Wprowadzanie jeleni do nowych rejonów (np. Australia, Nowa Zelandia, Afryka Południowa) często miało negatywne skutki dla rodzimych ekosystemów — nadmierne paśnictwo, konkurencja z endemitami czy uszkodzenia roślinności. Jelenie bywają też przyczyną szkód rolniczych oraz kolizji drogowych.
Zagrożenia i ochrona
Główne zagrożenia dla jeleni to utrata siedlisk, fragmentacja terenów, niekontrolowane polowania, choroby, a także zmiany klimatu. Niektóre gatunki są zagrożone wyginięciem i objęte ochroną prawną oraz programami restytucji. Status poszczególnych gatunków ocenia Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) — część gatunków ma stabilne populacje, inne wymagają działań ochronnych.
Podsumowując, jelenie to zróżnicowana i ważna ekologicznie grupa parzystokopytnych o szerokim zasięgu, bogatej biologii i znaczących relacjach z ludźmi — zarówno pozytywnych, jak i problematycznych.
Antlers
Prawie wszystkie dorosłe jelenie mają poroże, z wyjątkiem jednego, jelenia wodnego, który ma kły. Tylko samce jeleni mają poroże, z wyjątkiem reniferów (karibu), u których poroże noszą obie płcie. Poroże jest liściaste i odpada po okresie godowym. Ich głównym zastosowaniem jest walka samców o grupy samic w okresie rujnacji (okres godowy).
Jelenie piżmowe (rodzina Moschidae) i chevrotains (Tragulidae) nie mają poroża i nie są jeleniami. Są to przeżuwacze (Ruminantia). Nie są bliżej spokrewnione z jeleniami niż jakiekolwiek inne parzystokopytne. Ich historia ewolucyjna nie jest dobrze znana i często są one określane jako "nie prawdziwy jeleń".
Zachowanie
Jelenie nie budują gniazd ani nor. Znajdują bezpieczne i wygodne miejsce do odpoczynku pod nisko wiszącymi, wiecznie zielonymi gałęziami. Trzymają się blisko miejsc, w których mogą znaleźć pożywienie. W lecie żywią się trawami, roślinami i chwastami. Jesienią lubią grzyby i małe gałęzie. Nie przechowują pokarmu na zimę. Jeśli śnieg nie jest głęboki, używają swoich kopyt do odkrywania mchu i liści. Jeśli śnieg jest głęboki, jedzą gałązki i gałęzie.
Jeleń ma zazwyczaj jedno lub dwa młode na wiosnę. Młode jest w wieku przedpokwitaniowym i może stać zaraz po urodzeniu, ale jest słabe. Łania chowa każde młode w innym miejscu. Są one zakamuflowane przez plamy na ich plecach.
Jelenie mają wielu drapieżników. Wilki, kuguary, psy i ludzie będą jeść jelenie. Zawsze patrzą, słuchają i wyczuwają niebezpieczeństwo.
Zachowanie grupy
Rutyna ustala, które samce są dominujące, a każdy udany samiec ma grupę samic. Grupa pozostaje razem aż do narodzin młodych, około czterech lub pięciu miesięcy. Następnie grupa może się rozpaść lub może stać się grupą złożoną wyłącznie z samic. Jelenie są z natury gregarius (towarzyskie) i lubią żyć razem. Pomaga im to w obronie przed drapieżnikami. Szczegóły różnią się w zależności od gatunku.
Dieta
Jelenie są drapieżnikami, żywią się głównie liśćmi. Jelenie wybierają lekkostrawne pędy, młode liście, świeże trawy, miękkie gałązki, owoce, grzyby i porosty. Jest to w większości pokarm o niskiej zawartości włókien. Samce jelenia potrzebują minerałów takich jak wapń i fosforan do wzrostu poroża.
Ewolucja
Jelenie są grupą monofiletyczną. Pochodzą z półkuli północnej, a na niektóre kontynenty Gondwany dotarły znacznie później. Jelenie szlachetne występują w górach Atlas w Afryce Północnej, a niektóre jelenie dotarły do Ameryki Południowej poprzez Wielką Przesiadkę Amerykańską.
Poniżej Afryki Północnej nie występują jelenie. Ich miejsce w ekosystemach zajmują antylopy, które zajmują niszę podobną do jeleni. Antylopy nie są grupą monofiletyczną. Typy antylop wyewoluowały z kilku grup bydlęcych i są przykładem ewolucji konwergentnej.
Taksonomia
Rodzina jeleniowatych liczy około 62 gatunków.
- Rodzina jeleniowatych
- Podrodzina Hydropotinae: Jelenie wodne
- Rodzaj Hydropotes
- Jeleń wodny, Hydropotes inermis
- Podrodzina Muntiacinae: Muntjacs
- Genus Muntiacus: Muntjacs
- Rodzaj Elaphodus
- Jelonek rogacz, Elaphodus cephalophus
- Podrodzina Capreolinae: Jeleniowate Nowego Świata
- Rodzaj Capreolus
- Sarna, Capreolus capreolus
- Sarna syberyjska, Capreolus pygargus
- Rodzaj Odocoileus
- Jeleń wirginijski, Odocoileus virginianus
- Jeleń mułowy, Odocoileus hemionus
- Rodzaj Ozotoceros
- Jeleń pampasowy, Ozotoceros bezoarticus
- Rodzaj Blastocerus
- Jeleń błotny, Blastocerus dichotomus
- Genus Mazama: Jeleń Brocket
- Genus Pudu: Pudú
- Rodzaj Rangifer
- Renifer, Rangifer tarandus
- Genus Hippocamelus: Jeleń andyjski
- Rodzaj Alces
- Łoś, Alces alces
- Podrodzina Cervinae: Jelenie szlachetne, jelenie Starego Świata
- Rodzaj Oś
- Chital, oś
- Jeleń szlachetny, Axis porcinus
- Bawean deer, Axis kuhlii
- Jeleń kalamański, Axis calamianensis
- Rodzaj Elaphurus
- Jeleń Père David, Elaphurus davidianus
- Rodzaj Cervus
- Jeleń szlachetny, Cervus elaphus
- Wapiti (łoś) Cervus canadensis
- Jeleń szlachetny, Cervus albirostris
- Jeleń Sika, Cervus nippon
- Barasingha, Cervus duvaucelii
- Jeleń Schomburgka, Cervus schomburgki †
- Thamin, Cervus eldii
- Jeleń sambar, Cervus unicolor
- Jeleń ruski, Cervus timorensis
- Jeleń filipiński, Cervus mariannus
- Filipiński jeleń plamisty, Cervus alfredi
- Rodzaj Dama
- Jeleń daniel, Dama dama
Różne
Pytania i odpowiedzi
P: Jak nazywa się rodzina jeleniowatych?
A: Jelenie należą do rodziny jeleniowatych.
P: Jak nazywa się samiec jelenia?
O: Samiec jelenia jest nazywany jeleniem lub kozłem.
P: Jak nazywa się samica jelenia?
A: Samica jelenia jest znana jako jeleń lub łania.
P: Jak nazywa się młody jeleń?
O: Młode jelenie nazywane są cielakami, koźlętami lub cielętami.
P: Ile jest gatunków jeleni?
O: Istnieje około 60 gatunków jeleni.
P: Gdzie pierwotnie żyły na świecie?
O: Jelenie pierwotnie żyły na półkuli północnej, w tym w Europie, Azji, Ameryce Północnej i Ameryce Południowej.
P: Czy ludzie wprowadzili je do innych miejsc na świecie? O: Tak, ludzie wprowadzili je do innych miejsc, takich jak Australia, Nowa Zelandia, Hawaje i Południowa Afryka, gdzie nie występowały naturalnie.
Powiązane artykuły
Autor
AlegsaOnline.com Jelenie (Cervidae) — definicja, gatunki i występowanie Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/26233
Źródła
- species.wikimedia.org : Deer
- commons.wikimedia.org : Cervidae
- sciencedirect.com : sciencedirect.com/science/article/pii/S1055790304002374
- animaldiversity.ummz.umich.edu : "ADW: Cervidae: Information"