Hoatzin (Opisthocomus hoazin): opis, habitat, dieta i pazurki piskląt

Hoatzin (Opisthocomus hoazin) – unikatowy ptak Amazonii: opis, habitat, liściasta dieta i zaskakujące pazurki piskląt. Poznaj wyjątkową anatomię i zachowanie tego gatunku.

Hoatzin (Opisthocomus hoazin) jest tropikalnym ptakiem występującym na bagnach, w lasach rzecznych i namorzynach Amazonii i delty Orinoko w Ameryce Południowej. To duży, masywny ptak o długim ogonie i wyraźnej czubatej koronie piór na głowie.

Wygląd i wielkość

Hoatzin osiąga zwykle około 60–70 cm długości mierząc z ogonem i waży przeciętnie około 700–1 200 g. Ma krępą sylwetkę, długi, szeroki ogon i charakterystyczny czub na głowie z rudawymi piórami. Upierzenie u dorosłych jest brązowawe i plamiaste, co dobrze maskuje ptaka wśród gałęzi. Dziób jest stosunkowo krótki i mocny.

Dieta i trawienie

Są to jedyne ptaki, które jako główny składnik swojej diety jedzą liście. Ich jelita mają specjalne przystosowania, które pomagają im w trawieniu. Hoatzin posiada bardzo powiększony jabłkowaty wór gardzielowy (worek przedżołądkowy), w którym odbywa się fermentacja bakterii podobna do tej u przeżuwaczy — to pozwala rozkładać celulozę z liści. Proces ten sprawia, że ptaki wydzielają intensywny zapach gomuarnego, dlatego w języku angielskim bywają nazywane "stinkbirds" (ptaki-smrodki).

Zachowanie i lot

Hoatziny prowadzą zwykle dzienny tryb życia i poruszają się powoli po gałęziach, żerując w koronach drzew nad wodą. Lot jest dość nieporadny — potrafią raczej kluczyć i szybować na krótkich odcinkach niż wykonywać długie loty. W razie zagrożenia często wskakują do wody i pływają lub nurkują, a młode potrafią wrócić na gałęzie dzięki pazurkom na skrzydłach (zob. niżej).

Młode i pazurki piskląt

Hoatzin jest znany z wyjątkowej cechy młodych ptaków: pisklęta rodzą się z dwoma ostrymi pazurkami na pierwszych dwóch palcach skrzydła. Pazurki te umożliwiają im wspinanie się po gałęziach i powrót do gniazda, jeśli spadną do wody lub zostaną przegonione. W miarę wzrostu piskląt pazurki zanikają — wraz z dorastaniem wyrastają pióra lotne i ptak zaczyna latać.

Rozród

Gniazda budowane są zwykle ponad wodą na gałęziach krzewów i drzew. Typowy lęg obejmuje 2–3 jaja; inkubacja trwa około 26–28 dni, a dorosłe ptaki oboje rodzice (oraz czasem pomocnicy z grupy) opiekują się pisklętami. Hoatziny żyją w grupach rodzinnych i często gniazdują kolonijnie, co zapewnia dodatkową ochronę przed drapieżnikami.

Siedlisko i rozmieszczenie

Preferują wilgotne tereny nad płytkimi rzekami, bagnami i namorzynami, gdzie rośnie gęsta roślinność nadwodna. Występują przede wszystkim w dorzeczu Amazonki i Orinoko. Ze względu na zależność od roślinności nadwodnej, są wrażliwe na zmiany w obsadzie drzew i degradację rozlewisk.

Zagrożenia i ochrona

Główne zagrożenia to niszczenie siedlisk (wylesianie brzegów rzek, osuszanie terenów pod rolnictwo), lokalne polowania oraz fragmentacja lasów. Pomimo tych problemów, gatunek jest stosunkowo szeroko rozprzestrzeniony i na liście IUCN klasyfikowany jest jako Least Concern (stan na ostatnią ocenę). Ochrona naturalnych obszarów rzecznych i namorzynowych oraz tworzenie rezerwatów przyczyniają się do utrzymania populacji.

Taksonomia i ciekawostki

Hoatzin jest jedynym żyjącym przedstawicielem rodziny Opisthocomidae i wyróżnia się wieloma nietypowymi cechami anatomicznymi i biologicznymi. Jego przynależność do pozostałych grup ptaków była przedmiotem długotrwałych debat naukowych; obecnie traktowany jest jako reliktowa, odrębna linia ewolucyjna. Do ciekawostek należy także wspomniany zapach fermentacji oraz fakt, że młode używają skrzydeł nie tylko do latania, ale i do przemieszczania się po gałęziach.

Hoatzin jest interesującym przykładem adaptacji do specyficznego środowiska i diety liściożernej — zarówno pod względem morfologicznym, jak i behawioralnym — i pozostaje obiektem intensywnych badań ornitologicznych.

Trawienie

Hoatzin jest jedynym ptakiem, który trawi liście. Ich zapach został porównany do świeżego krowiego łajna. Zapach ten jest spowodowany przez ich system trawienny.

Hakatka zjada liście, niektóre owoce i kwiaty roślin rosnących w wilgotnych siedliskach, w których żyje. Czepia się przy tym niezdarnie gałęzi. Kiedyś sądzono, że gatunek ten może jeść tylko liście arum i lasy namorzynowe, ale gatunek ten je liście ponad pięćdziesięciu gatunków. Jedno z badań przeprowadzonych w Wenezueli wykazało, że dieta hoatzin składa się w 82% z liści, 10% z kwiatów i 8% z owoców.

Jedną z wielu osobliwości tego gatunku jest to, że ma on układ pokarmowy unikalny wśród ptaków. Hoatzins użyć fermentacji bakteryjnej w przedniej części jelita do rozkładu materiału roślinnego, podobnie jak bydło i inne przeżuwacze zrobić. W przeciwieństwie do przeżuwaczy, jednak, które mają żwacza (wyspecjalizowany żołądek do fermentacji bakteryjnej), hoatzin ma niezwykle duży żniwa, składane w dwóch komorach, a duży, wielokomorowy dolny przełyk. Jego komora żołądka i żołądek są znacznie mniejsze niż u innych ptaków.

Uprawa hoatzin jest tak duża, że przesuwa mięśnie lotne i stępkę mostka. Dlatego tak słabo latają. Ze względu na związki aromatyczne zawarte w zjadanych liściach oraz fermentację bakteryjną, ptak ten ma nieprzyjemny, gnojowy zapach. Człowiek poluje na niego dla pożywienia tylko w czasie wielkiej potrzeby. Jeśli ptak żywi się owadami lub inną materią zwierzęcą, to jest to czysty przypadek.

W locie, Boliwia

Pytania i odpowiedzi

P: Gdzie można znaleźć hoatzina?

P: Jaka jest główna dieta hoatzinów?

P: Jakie specjalne przystosowania ma jelito hoatzina?

P: Co jest wyjątkowego w młodych hoatzinów?

P: Do jakiej rodziny należy hoatzin?

P: Co stało się z bliskimi krewnymi hoatzinów?

P: Co jest przedmiotem debaty na temat hoatzinów?

Szukaj według litery