Gairaigo — zapożyczenia obcojęzyczne w języku japońskim
Gairaigo to japońskie słowa zapożyczone z języków obcych, zwykle zapisywane katakaną. Artykuł omawia pochodzenie, zapis, cechy fonologiczne, przykłady i rolę w współczesnym języku.
Gairaigo (kanji: 外来語, hiragana: がいらいご) to termin określający w języku japońskim słowa zapożyczone z języków obcych. Nazwa dosłownie znaczy „słowo pochodzące z zewnątrz”. Gairaigo obejmuje zapożyczenia pochodzące z języków innych niż staro- i średniochiński, chociaż granice kategorii bywają płynne. We współczesnym japońskim większość takich wyrazów pełni rolę terminów technicznych, nazw produktów, zapożyczeń kulturowych i leksyki potocznej.
Krótka historia i główne źródła
Pierwsze gairaigo pojawiły się wraz z kontaktem z Europejczykami w XVI i XVII wieku, gdy do języka weszły wyrazy z portugalskiego i niderlandzkiego. W okresie Meiji (XIX wiek) i później znaczący wpływ wywarł język angielski, zwłaszcza na słownictwo naukowe i technologiczne. W czasach współczesnych większość nowych zapożyczeń pochodzi z języków europejskich, a najczęściej z angielskiego, choć jako źródła wymienia się też współczesny chiński czy współczesny koreański. Różne fale kontaktów historycznych wpłynęły na to, jakie dziedziny życia i jakie słowa przeszły do japońszczyzny.
Zapis i adaptacja fonologiczna
Współcześnie większość gairaigo zapisywana jest w katakanie, sylabicznym alfabecie używanym do wyznaczania obcości słowa. Starsze zapożyczenia bywały zapisywane w ateji (znaki kanji użyte dla fonetyki) lub rzadziej w hiraganie. Przykładowo nazwa Ameryka dawniej występowała w ateji jako 亜米利加, dziś niemal zawsze pisze się ją katakaną: アメリカ.
Gairaigo przechodzi adaptację do systemu fonologicznego japońskiego: wygładzane są skupienia spółgłoskowe, wprowadzane są samogłoski dla rozdzielenia spółgłosek, pojawiają się małe znaki i długość samogłosek. Efektem są formy takie jak テレビ (terebi, „telewizor”), コンピュータ (konpyūta, „komputer”) czy パン (pan, od portugalskiego pão). Niektóre zapożyczenia ulegają też skróceniu i składaniu (np. コンビニ od コンビニエンスストア).
Funkcje, odmiany i zjawiska leksykalne
Gairaigo pełnią różne funkcje: wypełniają luki leksykalne przy nowych wynalazkach, nadają nazwom międzynarodowy charakter, służą w reklamie jako nośnik nowoczesności i stylu. Istotnym zjawiskiem jest wasei-eigo — formy inspirowane angielszczyzną, stworzone w Japonii i często mające inne znaczenie niż ich oryginały. Przykłady takich neologizmów bywają powszechnie używane, choć dla obcokrajowca nie zawsze oczywiste.
Rozróżnienia i znaczenie w systemie leksykalnym
W japońskim słownictwie wyróżnia się trzy główne źródła słów: gairaigo, kango (zapożyczenia z chińskiego) i yamato kotoba — rodzime słownictwo japońskie. Każda z tych grup ma inne konotacje: kango często występuje w terminologii naukowej i formalnej, yamato kotoba w podstawowym słownictwie, a gairaigo w terminologii technologicznej, modzie i kulturze popularnej.
- Charakterystyka: fonetyczna adaptacja i zapis katakaną.
- Źródła: portugalski, niderlandzki, angielski oraz inne współczesne języki.
- Zjawiska: skróty, wasei-eigo, zmiana znaczeń, calquing (kalka).
- Społeczne aspekty: prestiż, moda, krytyka purystyczna.
Gairaigo jest więc dynamiczną częścią języka japońskiego — nie tylko odzwierciedla historię kontaktów międzykulturowych, lecz także żywo uczestniczy w tworzeniu nowego słownictwa. Dla osób uczących się japońskiego znajomość gairaigo ułatwia zrozumienie terminów technicznych i potocznych, a ich rozpoznawanie w zapisie katakaną jest praktyczną umiejętnością językową.
Więcej informacji o zapożyczeniach i ich funkcjach można znaleźć poprzez odnośniki i materiały językoznawcze: zapożyczenia, język japoński, inne języki, chińskie źródła, języki europejskie, angielski, chiński, koreański, katakana, ateji, hiragana, przykłady i kango.
Historia Gairaigo
Język japoński ma długą historię zapożyczania słów z innych języków. Ponieważ chiński system znaków dał Japończykom system pisma (jako że wcześniej Japończycy nie mieli żadnych znanych systemów pisma), Japończycy w naturalny sposób zapożyczyli wiele chińskich słów do swojego języka. Jednak Japończycy zapożyczali słowa z innych języków azjatyckich tylko do czasu, gdy w XVI wieku do Japonii przybyli Portugalczycy i Holendrzy. Ponieważ w tym czasie Portugalczycy i Holendrzy handlowali z Japończykami wieloma różnymi towarami, Japończycy w naturalny sposób włączyli do swojego języka wiele portugalskich i holenderskich słów, w tym karuta (ateji: 加留多 lub 歌留多, hiragana: かるた, katakana: カルタ) od portugalskiego carta oznaczającego "list", tempura (ateji: 天麩羅 lub 天婦羅, ateji i hiragana [najczęstsza forma]: 天ぷら, hiragana: てんぷら, katakana: テンプラ), od portugalskiego tempora oznaczającego "wstrzemięźliwość", jako że katolicy nie jedli czerwonego mięsa podczas Wielkiego Postu, oraz tabako (kanji: 煙草, hiragana: たばこ, katakana: タバコ) od portugalskiego tabaco oznaczającego "tytoń". Podczas gdy te terminy były kiedyś zapisywane głównie w ateji (i nadal mogą być), obecnie są one w większości zapisywane tylko w hiraganie lub katakanie.
W okresie Meiji, po tym jak Matthew Perry zmusił Japonię do otwarcia handlu z innymi krajami, Japonia wysłała wielu uczonych do krajów zachodnich, aby studiowali różne dziedziny wiedzy, takie jak zachodnia medycyna w Niemczech, sztuka we Francji. Jednak od końca XIX wieku, a zwłaszcza po II wojnie światowej, większość gairaigo pochodziła z Anglii. Obecnie około 90% wszystkich gairaigo pochodzi z języka angielskiego.
wymyślone przez Japończyków angielskie słowa
Podczas gdy wiele gairaigo pochodzi z języka angielskiego, Japończycy wymyślili również wiele nowych słów opartych na języku angielskim, które nie byłyby zrozumiałe dla rodowitych Anglików. Nazywane są one wasei eigo, czyli "japońskie angielskie słowa". Wiele z nich to skróty angielskich słów, takich jak amefuto (katakana:アメフト), które jest skrótem od "futbol amerykański", pasokon (katakana:パソコン), który jest skrótem od "komputer osobisty", konbini (katakana:コンビニ), które jest skrótem od "sklep internetowy", oraz anime (katakana:アニメ), które jest skrótem od "animacja". Podczas gdy każde z tych słów ma dłuższe słowo gairaigo, które idzie z nimi w parze, a byłyby to: amerikanfutobōru (katakana:アメリカンフットボール), pāsonarukonpyūtā (katakana:パーソナルコンピューター), konbiniensusutoa (katakana:コンビニエンスストア), i animēshon (katakana:アニメーション) w tej kolejności, byłyby one zbyt długie dla Japończyka, aby wypowiedzieć je w rozmowie. Ponadto, niektóre słowa zyskały nowe znaczenie, kiedy weszły do języka japońskiego. Na przykład, "zgoda", lub konsento (katakana:コンセント) w języku japońskim oznacza "gniazdko elektryczne", a nie jego oryginalne znaczenie, a "zakres", lub (katakana:レンジ) w języku japońskim, oznacza "piec", a nie jego oryginalne znaczenie.
Pytania i odpowiedzi
P: Czym są gairaigo?
O: Gairaigo to słowa zapożyczone w języku japońskim z języków innych niż staro- i średniochiński.
P: Co oznacza słowo "gairaigo"?
O: Słowo "gairaigo" dosłownie oznacza "słowo zapożyczone".
P: Z jakich języków najczęściej pochodzi gairaigo?
O: Większość gairaigo pochodzi z języków europejskich, w szczególności z angielskiego od czasów po II wojnie światowej, ale współczesny chiński i współczesny koreański są również popularnymi źródłami.
P: Jakim alfabetem pisane jest obecnie większość gairaigo?
O: Większość gairaigo jest obecnie zapisywana w katakanie.
P: Co to jest ateji?
O: Ateji to kanji używane tylko do pokazania wymowy słowa, a nie jego znaczenia.
P: Czy może Pan podać przykład gairaigo, które można zapisać w ateji?
O: Tak, America lub Amerika w języku japońskim można zapisać jako 亜米利加 w ateji.
P: Jakie są trzy główne źródła japońskich słów?
O: Trzy główne źródła japońskich słów to gairaigo (słowa zapożyczone z innych języków), kango (chińskie słowa zapożyczone) i yamato kotoba (rodzime japońskie słowa).
Autor
AlegsaOnline.com Gairaigo — zapożyczenia obcojęzyczne w języku japońskim Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/37230