Anime (アニメ) to po japońsku "animation" lub "cartoon". W Japonii słowo to odnosi się zwykle do wszystkich form animacji, podczas gdy poza Japonią termin anime przyjął się jako określenie specyficznego stylu i przemysłu japońskiej animacji, o którym mowa w tym artykule.

Techniki i formaty

Anime może być tworzone tradycyjnie — rysowane ręcznie klatka po klatce — albo z wykorzystaniem nowoczesnych metod, w tym komputerowej animacji oraz CGI. Programy anime pojawiają się w różnych formatach: seriale telewizyjne, filmy kinowe, OVA (Original Video Animation), webowe serie oraz krótsze formy promocyjne. Anime jest również wykorzystywane w grach wideo oraz adaptowane z innych mediów.

Skąd pochodzą historie?

Wiele anime powstaje na podstawie japońskich komiksów, które nazywają się manga oraz powieści graficzne lub lekkie powieści (light novels). Często adaptacje zachowują kluczowe elementy rysunku i fabuły oryginalnego twórcy, choć zdarzają się też luźniejsze interpretacje. Ponadto niektóre filmy i seriale aktorskie (live-action) są adaptacjami anime lub mangi.

Historia — od początków do współczesności

Historia anime zaczyna się około 1900 roku, kiedy to japońscy filmowcy eksperymentowali z animacją równolegle z twórcami w Stanach Zjednoczonych, Rosji, Niemczech i Francji. Ze względu na ograniczone budżety i trudności z obsadą aktorską przy odtwarzaniu obcych kultur i epok, animacja stała się atrakcyjną techniką: pozwalała przedstawiać odległe miejsca, historyczne wydarzenia i fantastyczne postacie, których nie dałoby się łatwo zrealizować w filmie aktorskim.

W połowie XX wieku branża anime rozwijała się dynamicznie. Kluczową postacią był Osamu Tezuka, nazywany często „bogiem mangi”, którego styl narracji i techniki montażu wizualnego miały ogromny wpływ na późniejszych twórców. To między innymi dzięki niemu powstały popularne dziś rozwiązania fabularne i stylistyczne.

W latach 70. i 80. manga zyskała jeszcze większą popularność, co sprzyjało powstawaniu licznych adaptacji anime. W tym okresie wykształciły się gatunki, które stały się rozpoznawalne na całym świecie — między innymi gatunek gigantycznego robota (poza Japonią znany jako "mecha"), reprezentowany przez tytuły takie jak Gundam czy Macross. Lata 80. to także czas intensywnego wzrostu produkcji i różnicowania się rynku — obok produkcji skierowanych do dzieci powstały serie przeznaczone dla nastolatków i dorosłych.

Gatunki i grupy docelowe

Anime obejmuje niezwykle szeroki wachlarz gatunków i podgatunków — od komedii i romansów, przez dramaty, horrory, fantastykę, po produkcje sportowe czy muzyczne. Najważniejsze kategorie to m.in.:

  • Mecha — roboty i wojny kosmiczne;
  • Magical girl (czarodziejki) — historie o dziewczynach z magicznymi mocami;
  • Isekai — przeniesienie bohatera do innego świata;
  • Shōnen — kierowane głównie do chłopców, często z motywem walki i przyjaźni;
  • Shōjo — ukierunkowane na dziewczęta, z naciskiem na relacje i emocje;
  • Seinen i josei — produkcje dla dorosłych mężczyzn i kobiet, poruszające bardziej złożone tematy;
  • Kodomo — dla dzieci;
  • oraz podgatunki takie jak slice of life, sports, horror, ecchi, harem itp.

Poza gatunkiem ważna jest też demografia — anime często klasyfikuje się według grupy wiekowej i płci, do której jest adresowane. Dzięki temu istnieje ogromna różnorodność stylów i treści, tak że każdy widz może znaleźć coś dla siebie.

Cechy charakterystyczne stylu

Choć „styl anime” jest zróżnicowany, można wyróżnić pewne typowe cechy: wyraziste, duże oczy postaci (pochodzące m.in. od Tezuki), silny akcent na mimikę i ekspresję emocji, charakterystyczne symbole graficzne (np. pot, urazy „komiksowe”, gwiazdki) oraz użycie onomatopei. Wysokiej jakości sekwencje animacji tworzone przez utalentowanych animatorów często określa się japońskim terminem sakuga.

Proces produkcji

Produkcja anime to złożony proces, który zwykle obejmuje etapy: scenariusz, storyboarding, layout (kompozycja kadrów), key animation (rysunki kluczowe), in-betweening (rysunki pośrednie), malowanie tła i kompozycję dźwięku. Wiele studiów działa jako podwykonawcy w skomplikowanym łańcuchu produkcyjnym; znane studia, które miały istotny wpływ na rozwój gatunku, to m.in. Studio Ghibli, Sunrise, Production I.G czy Gainax.

Dystrybucja i odbiór międzynarodowy

Anime jest emitowane w telewizji, wydawane na DVD i VHS (historycznie) oraz rozpowszechniane przez platformy streamingowe. Wiele popularnych tytułów jest tłumaczonych na inne języki, co pozwala widzom na całym świecie zrozumieć historie i dialogi. Jeżeli oficjalne tłumaczenie nie jest dostępne, bywa iż fani tworzą tzw. fansuby (nieoficjalne napisy) i dzielą się nimi — z jednej strony ułatwia to dostęp do treści, z drugiej budzi spory prawne i etyczne dotyczące własności intelektualnej. Opis tej sytuacji odnajdujemy również w oryginalnym tekście: tłumaczone na inne języki; w praktyce tłumaczenia wykonywane przez firmy na potrzeby dystrybucji konkurują z nieoficjalnymi przekładami.

Kultura i kontrowersje

Anime wywarło silny wpływ na popkulturę — od mody, przez muzykę, po sztukę fanowską. Powstała rozbudowana społeczność fanów (otaku), konwencje tematyczne, cosplay oraz rynek kolekcjonerski. Równocześnie anime bywa przedmiotem kontrowersji: dyskusje dotyczą treści erotycznych, przemocy, przedstawień historycznych oraz kwestii cenzury i prawa autorskiego.

Dlaczego anime jest popularne?

Popularność anime wynika z kilku czynników: różnorodności tematów i gatunków, umiejętności łączenia emocjonalnej narracji z atrakcyjną oprawą wizualną, a także z faktu, że anime potrafi eksplorować tematy poważne i fantastyczne w sposób często bardziej intensywny niż inne media. Ponadto adaptacje z mangi, powieści i gier zwiększają pulę gotowych historii do przeniesienia na ekran.

Podsumowanie

Anime to bogate i różnorodne medium mające korzenie w japońskiej tradycji artystycznej i przemysłowej. Od skromnych początków na początku XX wieku, poprzez złote dekady rozwoju i internacjonalizację, anime stało się fenomenem kulturowym obejmującym dziesiątki gatunków i setki twórców. Dzięki adaptacjom, tłumaczeniom i platformom dystrybucji treści, dziś oglądają je miliony ludzi na całym świecie.