Handel niewolnikami w świecie arabskim — historia, trasy i liczby
Dogłębny przegląd handlu niewolnikami w świecie arabskim — historia, trasy i liczby, szacunki 10–18 mln, mapy, analiza wpływów od VII do XX wieku.
Arabski handel niewolnikami odnosi się do praktyki niewolnictwa w świecie arabskim. Dotyczy to głównie Azji Zachodniej, Afryki Północnej, Afryki Południowo-Wschodniej i Rogu Afryki. Obejmuje również części Europy (takie jak Iberia i Sycylia) począwszy od epoki podbojów muzułmańskich aż do XX wieku. Handel odbywał się poprzez rynki niewolników na Bliskim Wschodzie, w Afryce Północnej i Rogu Afryki. Większość niewolników pochodziła z głębi Afryki.
Zakres czasowy i geograficzny
Praktyka ta obejmowała długi okres — od VII wieku n.e. aż po wiek XX — i rozciągała się na rozległy obszar: od wybrzeży Oceanu Indyjskiego, przez Morze Czerwone i Saharę, aż po basen Morza Śródziemnego. W różnych epokach kluczową rolę odgrywały odmienne ośrodki handlu: porty przybrzeżne (np. na wybrzeżu wschodnioafrykańskim), oazy i karawanseraje na trasach saharyjskich oraz targi miejskie w centrach administracyjnych i handlowych jak Bagdad, Kair czy Kordoba.
Główne trasy handlowe
- Transsaharyjska — karawany prowadziły przez Saharę z obszarów Sahelu i dalej z regionów zachodniej Afryki ku północnym portom Afryki Północnej.
- Morze Czerwone — trasy łączyły Rogu Afryki i wybrzeże wschodnioafrykańskie z Półwyspem Arabskim i Egiptem.
- Ocean Indyjski — żegluga i szlaki przybrzeżne łączyły wybrzeża Afryki Wschodniej (m.in. Zanzibar, Mogadiszu) z Półwyspem Arabskim, Persją, Indiami i dalej.
- Morze Śródziemne — od VIII wieku istniały też wyprawy i przechwytywania ludzi w rejonie basenu śródziemnomorskiego; do niewolnictwa trafiali także mieszkańcy Europy (m.in. Iberia, Sycylia), często określani jako saqaliba.
Pochodzenie i przeznaczenie niewolników
Niewolnicy pochodzili z różnych grup etnicznych i regionów: z wnętrza Afryki (zarówno z obszarów zachodnich, centralnych, jak i wschodnich), z Europy, a także z Azji w mniejszym stopniu. Przeznaczenie niewolników było zróżnicowane: od pracy w gospodarstwach i gospodarce rolnej, przez służbę domową, po role wojskowe (np. formacje typu mamluków) oraz haremowe/konkubinatowe. W wielu przypadkach kobiety były sprowadzane jako służące i konkubiny, co miało duży wpływ demograficzny i kulturowy w regionach docelowych.
Skala i liczby
Historycy szacują, że między 650 r. n.e. a latami 60. ubiegłego wieku od 10 do 18 milionów ludzi zostało zniewolonych przez arabskich handlarzy niewolników. Byli oni zabierani z Europy, Azji i Afryki przez Morze Czerwone, Ocean Indyjski i pustynię Sahara. Trzeba podkreślić, że są to szacunki obejmujące wiele stuleci i różne trasy; metody liczenia oraz zakres źródeł powodują, że konkretne liczby mogą się znacznie różnić w zależności od badacza i tradycji badawczej.
Formy niewolnictwa i ekonomiczne znaczenie
Niewolnictwo w świecie arabskim miało wiele form: niewolnicy pracowali jako robotnicy rolni, rzemieślnicy, służący domowi, a także jako żołnierze i urzędnicy. Zwłaszcza systemy oparte na formie wojskowej (jak mamlucy w Egipcie) pokazały, że „słudzy” mogli osiągać wysoką pozycję społeczną. W regionach przybrzeżnych i częściach Afryki Wschodniej handel niewolnikami był istotnym elementem gospodarki handlowej — służył eksportowi siły roboczej do ośrodków, gdzie była ona deficytowa.
Oporu, bunty i prawo
W historii zdarzały się powstania i formy oporu przeciwko zniewolnieniu — jednym z najsłynniejszych jest powstanie Zanj w IX wieku na południu Mezopotamii, które było buntem dużej liczby afrykańskich niewolników. W niektórych społeczeństwach istniały także praktyki ułatwiające manumicję (uwolnienie niewolników) oraz prawa regulujące stosunki właściciel–niewolnik, co sprawiało, że doświadczenia ludzi zniewolonych różniły się znacznie w zależności od miejsca i czasu.
Zniesienie handlu i jego dziedzictwo
Proces ograniczania i oficjalnego znoszenia handlu niewolnikami trwał stopniowo od XIX do XX wieku, pod wpływem nacisków międzynarodowych, kolonialnych i lokalnych reform prawnych. Wprowadzenie zakazów i traktatów, a także działania przeciwko statkom i bazom handlu, przyczyniły się do zmniejszenia skali handlu, choć praktyki zalegalizowane lub ukryte utrzymywały się dłużej w niektórych regionach. Dziedzictwo tego handlu jest widoczne w zróżnicowaniu etnicznym i kulturowym wielu społeczności (np. społeczności afro-arabskie na Półwyspie Arabskim i w rejonie Oceanu Indyjskiego), w pamięci zbiorowej oraz w ekonomicznych i społecznych skutkach dla źródłowych obszarów Afryki.
Badanie arabskiego handlu niewolnikami wymaga uwzględnienia różnorodności źródeł, długiego czasu trwania i złożonych relacji między regionami. Chociaż liczby i szczegóły różnią się w badaniach, niewątpliwie miał on ogromny wpływ na historię społeczno-ekonomiczną Afryki, Azji i części Europy.
Główne szlaki niewolnicze w Afryce w średniowieczu
Historia
Arabski handel niewolnikami z Zanj (Bantu) w południowo-wschodniej Afryce jest jednym z najstarszych rodzajów handlu niewolnikami. Trwał on 700 lat przed europejskim atlantyckim handlem niewolnikami. Męscy niewolnicy byli często zatrudniani przez swoich właścicieli jako służący, żołnierze lub robotnicy. Większość męskich niewolników była kastrowana. Szacuje się, że aż 6 z każdych 10 chłopców wykrwawiało się podczas tego procesu. Jednak wysoka cena eunuchów sprawiała, że było to opłacalne. Kobiety i dzieci brane jako niewolnicy były wykorzystywane głównie jako służba i konkubiny. Podczas gdy późniejszy atlantycki handel niewolnikami koncentrował się na mężczyznach do pracy, arabski handel niewolnikami z czasem zaczął koncentrować się bardziej na kobietach i młodych dziewczętach do celów seksualnych.
Współczesne niewolnictwo w Afryce
W Mauretanii niewolnictwo zostało prawnie zniesione w 1980 roku. Jednak muzułmańscy Berberowie nadal są właścicielami około 90 000 afrykańskich niewolników. Dzieje się tak pomimo tego, że afrykańscy Mauretańczycy przeszli na islam ponad sto lat temu, a Koran nie pozwala muzułmanom zniewalać innych muzułmanów. Niewolnicy są wykorzystywani do pracy na roli, jako konkubiny i służba domowa. Dzieci pozostają własnością ich panów. Mogą być kupowane, sprzedawane lub wymieniane na ciężarówki, wielbłądy lub broń.Niewolnictwo w Sudanie jest znowu aktywne, gdy muzułmańska północ prowadzi wojnę przeciwko animistom i chrześcijanom na południu. W tych najazdach prawie wszyscy niewolnicy są zabierani z plemion w górach Nuba. Sponsorowane przez rząd arabskie bojówki często zabijają mężczyzn i zniewalają kobiety i dzieci. Wzięci do niewoli zmuszani są do przejścia na islam. Tych, którzy odmawiają, zabija się na śmierć. Handel kobietami i dziećmi w zachodniej i południowej Afryce narusza Powszechną Deklarację Praw Człowieka ONZ z 1948 roku.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest arabski handel niewolnikami?
O: Arabski handel niewolnikami oznacza praktykę niewolnictwa w świecie arabskim.
P: Gdzie odbywał się arabski handel niewolnikami?
A: Arabski handel niewolnikami odbywał się głównie w Azji Zachodniej, Afryce Północnej, Afryce Południowo-Wschodniej i Rogu Afryki.
P: Czy arabski handel niewolnikami obejmował część Europy?
A: Tak, arabski handel niewolnikami obejmował takie części Europy jak Iberia i Sycylia.
P: Kiedy rozpoczął się arabski handel niewolnikami?
A: Arabski handel niewolnikami rozpoczął się w okresie podbojów muzułmańskich.
P: Jakie były główne regiony, w których znajdowały się targi niewolników?
A: Rynki niewolników znajdowały się na Bliskim Wschodzie, w Afryce Północnej i w Rogu Afryki.
P: Skąd pochodziła większość niewolników?
O: Większość niewolników pochodziła z głębi Afryki.
P: Ile osób zostało zniewolonych przez arabskich handlarzy niewolników?
O: Historycy szacują, że od 650 roku n.e. do lat 60. ubiegłego wieku arabscy handlarze niewolników zniewolili od 10 do 18 milionów ludzi. Zostali oni zabrani z Europy, Azji i Afryki przez Morze Czerwone, Ocean Indyjski i pustynię Sahara.
Przeszukaj encyklopedię