Święta Helena, Wniebowstąpienie i Tristan da Cunha to Brytyjskie Terytorium Zamorskie. Znajduje się w południowej części Oceanu Atlantyckiego i składa się z wyspy Świętej Heleny, Wyspy Wniebowstąpienia oraz grupy wysp o nazwie Tristan da Cunha. W sumie jest osiem wysp, a główną z nich jest Święta Helena o łącznej powierzchni 308 kilometrów kwadratowych (119 mil kwadratowych).
Do 1 września 2009 r. nosiła nazwę Świętej Heleny i Terytoriów Zależnych. Wówczas to nowa konstytucja nadała równy status wszystkim wyspom wchodzącym w skład terytorium.
Położenie i skład terytorium
Terytorium leży na południowo‑wschodniej i południowej części Oceanu Atlantyckiego. Poszczególne części są od siebie bardzo odległe — Święta Helena położona jest bliżej Afryki, Wyspa Wniebowstąpienia znajduje się na północny zachód od Świętej Heleny, a archipelag Tristan da Cunha leży najdalej na południe i zachód. W skład archipelagu Tristan da Cunha wchodzą m.in. Tristan da Cunha (zamieszkana), Inaccessible Island i Gough Island.
Historia w skrócie
Wyspy były wykorzystywane jako strategiczne przystanie i bazy morskie od czasów żeglugi żaglowej. Najsłynniejszym epizodem historycznym związanym z terytorium jest zesłanie Napoleona Bonaparte na Świętą Helenę w 1815 roku. W kolejnych stuleciach wyspy stanowiły ważne punkty zaopatrzeniowe dla szlaków morskich i bazy wojskowe. Współczesny status administracyjny został ujednolicony konstytucyjnie w 2009 r.
Administracja i społeczeństwo
Terytorium jest zależne od Korony brytyjskiej; reprezentantem monarchii jest gubernator zwykle rezydujący na Świętej Helenie. Stolica administracyjna Świętej Heleny to Jamestown. Największe skupiska ludności znajdują się na Świętej Helenie, na Wyspie Wniebowstąpienia istnieje niewielka osada Georgetown, a jedyną trwałą osadą w archipelagu Tristan da Cunha jest Edinburgh of the Seven Seas.
Ludność terytorium to łącznie kilka tysięcy mieszkańców — społeczności te są niewielkie, silnie związane lokalnie i w dużej mierze samowystarczalne. Gospodarka opiera się na drobnym rolnictwie, rybołówstwie, usługach (w tym administracji) oraz turystyce przyrodniczej i historycznej.
Transport i łączność
Ze względu na izolację transport morski odgrywa historycznie kluczową rolę. W ostatnich latach na Świętej Helenie uruchomiono lotnisko, co ułatwiło połączenia zewnętrzne, choć przewóz towarów i pasażerów odbywa się nadal głównie drogą morską. Wyspa Wniebowstąpienia posiada ważną bazę lotniczą i naziemne instalacje lotnicze używane m.in. przez wojsko. Do Tristan da Cunha można dotrzeć jedynie statkiem z ograniczoną częstotliwością rejsów; brak stałych połączeń lotniczych sprawia, że wyspy są jednymi z najbardziej odizolowanych trwałych osiedli ludzkich na świecie.
Przyroda i ochrona środowiska
Wyspy charakteryzują się bogatą przyrodą morską i ptactwem morskim; wiele gatunków jest endemicznych lub zagrożonych — przykładem jest endemiczy ptak z Świętej Heleny zwany wirebird (plover świętohelenowski). Gough Island i Inaccessible Island są ważnymi stanowiskami dla kolonii ptaków morskich i zostały objęte ochroną międzynarodową. Ze względu na unikatową faunę i florę, ochrona środowiska jest jednym z priorytetów lokalnej i międzynarodowej polityki.
Znaczenie i współczesne wyzwania
Terytorium ma znaczenie strategiczne i przyrodnicze. Do wyzwań należą: utrzymanie łączności i zaopatrzenia dla odległych społeczności, ochrona zagrożonych gatunków, zrównoważony rozwój turystyki oraz adaptacja do zmian klimatu i zagrożeń morskich. Równy status wszystkich części terytorium nadany w 2009 r. miał na celu lepsze uwzględnienie interesów lokalnych społeczności i bardziej sprawiedliwy podział kompetencji.
Informacje powyżej uzupełniają i objaśniają podstawowe dane z pierwszych akapitów — w razie potrzeby mogę dodać szczegółowe dane demograficzne, mapy połączeń czy opis poszczególnych wysp (np. Gough Island, Inaccessible Island, Tristan da Cunha) oraz linki do źródeł.
